कृति
kṛtiस्त्री · fem.In 10 kośas: 13 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 19 as a meaning of another word.
विद्वान्सुधीः कविविचक्षणलब्धवर्णा ज्ञः प्राप्तरूपकृतिकृष्ट्यभिरूपधीराः ।मेधाविकोविदविशारदसूरिदोषज्ञाः प्राज्ञपण्डितमनीषिबुधप्रबुद्धाः ॥ ३४१ ॥व्यक्तो विपश्चित्संख्यावान्सन्प्रवीणे तु शिक्षितः ।निष्णातो निपुणो दक्षः कर्महस्तमुखाः कृतात् ॥ ३४२ ॥कुशलश्चतुरोऽभिज्ञविज्ञवैज्ञानिकाः पटुः ।
वसन्ततिलका
विद्वस्पुंसुधीपुंकविपुंविचक्षणपुंलब्धवर्णपुंज्ञपुंप्राप्तरूपपुंकृतिपुंकृष्टिपुंअभिरूपपुंधीरपुंमेधाविन्पुंकोविदपुंविशारदपुंसूरिपुंदोषज्ञपुंप्राज्ञपुंपण्डितपुंमनीषिन्पुंबुधपुंप्रबुद्धपुंव्यक्तपुंविपश्चित्पुंसंख्यावत्पुंसत्पुंशिक्षितपुंनिष्णातपुंनिपुणपुंदक्षपुंकर्महस्तपुंकर्ममुखपुंकृतहस्तपुंकृतमुखपुंकुशलपुंचतुरपुंअभिज्ञपुंविज्ञपुंवैज्ञानिकपुंपटुपुं
genderपुंmasc.
औपम्यमनुकारोऽनुहारः साम्यं तुलोपमा ।कक्षोपमानमर्चा तु प्रतेर्मा यातना निधिः ॥ १४६३ ॥छाया छन्दः कायो रूपं बिम्बं मानकृती अपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 का (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
त्रिष्टुप् च जगती चातिजगत्यपि च शक्करी ।अष्टिर्धृतिर्द्वितीयाः स्युरतिपूर्वा तथा कृतिः ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रकृतिप्रत्ययार्थाद्यैः संकीर्णे लिङ्गमुन्नयेत् ।विधिर्विधानं कर्मास्त्री क्रिया कृत्या विधा कृतिः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कार्तं कृतिः प्राकृतं तु प्रकृतिः स्यादथाकृतिः ।आकृतं वैकृतं तु स्याद्वि[कृतिः संकृ]तौ पुनः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कर्मास्त्रियां क्रिया-कृत्या-कृतयोऽथ स्त्रियामुभे ।कारिश्च कारिका प्रश्ने चाख्यानेऽथापरस्पराः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्वरूपं लक्षणं भावो रूपधर्मात्मरीतयः ।सृष्टिः सर्गश्च निर्माणं करणं घटनं कृतिः ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कर्मक्रिया कृतिः कृत्या विधानञ्च विधिः स्त्रियाम् ।क्रियावताञ्च सातत्ये भवेयुरपरस्पराः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अजीवनिरकरणिर्हानिर्लानिः स्तुतिः कृतिः ।वात्यक्षी व्यवहारी च व्यावहासीत्यपि स्मृता ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 नि (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
काव्यं कृतिः प्रबन्धश्च तत्र श्लेषादयो गुणाः ।अलंकाराः स्युरुत्प्रेक्षाश्लेषाक्षेपोपमादयः ॥ ९२४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रस्तावे तु प्रसङ्गः स्यादभिषङ्गः पराभवे ।जपे जापस्त्विषिस्त्विट् स्यादागूः संवित् कृतिः क्रिया ॥ १७०२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विधिविधानं कर्मास्त्री क्रिया कृत्या विधा कृतिः ।व्याप्यं तु साधनं कर्म्मयुताज्ञेय्ये तु सङ्गतम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 धि (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
कला गणनसंख्याने हननं ताडनं समे ।वर्गस्तावत्कृतिश्चेति तावत्कृत्वः कृतेर्द्वयम् ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चतुरक्षरकेच्छन्दोभेदेऽशीत्यक्षरेऽपि च ।कृविस्तु रूपे ना तन्तुवायद्रव्ये च कैश्चन ॥ २७८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कुन्ती पृथायां शल्लक्यां गुग्गुलौ बाणभेदके ।कृतं स्यादलमर्थे च विहिते युगभेदके ॥हिंसिते त्रिषु च क्लीबे कृत्तन्तु छिन्नचेष्टिते ।स्यात्कृतिः करणे चैव हिंसायामपि च स्त्रियाम् ॥कृत्तिश्चर्मणि भूर्जे च कृतिकायां त्वचि स्त्रियाम् ।केतुः पुंसि पताकारुक्ग्रहोत्पातलक्षणेषु च ॥गर्तोऽवटे त्रिगर्ते च रोगभेदे कुकुन्दरे ।ग्रस्तं लुप्तवर्णपदे क्लीबं ग्रासीकृतेऽपि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 प्त (wrong syllable)
कृति as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कारिकाकारिका विवृत्तिश्लोके यातनायां कृतौ तथा । नापितादिकशिल्पे च कारिका सद्भिरिष्यते ॥ Dharaṇikośa 1.3.16
- कोषकल्पतरु आ-चर्खेटयति खेडयति ग्रसते ग्लसते च खोटयति । चरति चषतेऽपि चषति गलति तथाभ्यवहरत्यपि । उपाद्भुजिश्चोपभोगेऽथाङः पूर्णत्व-यत्नयोः । समो साभे नुतोमत्यां(?)न तु तङ्मान्स रक्षणे ॥ आङश्चमिरुपस्पर्शे चाभ्यधिभ्यां चरिः क्षये । अनोः सहायकेऽथोपादुपादाराधनार्थकः ॥ रोगस्य च चिकित्सायां शब्दवृत्तेर्विशेषणे । आङः कृतौ परेः सेवे वाच्युदः समुदः परः ॥ सहचारिण्यपावृत्तौ भूयः प्रत्याङ उत्तरः । अतेरुल्लङ्घनानीत्योः प्रात्प्रसिद्धावभेः पुनः ॥ अन्यथात्वेऽथोत्परोऽसौ कर्मवानात्मनेपदी । तथा तृतीयया युक्तः[183b]संपरश्च प्रकीर्तितः ॥ चलनप्राशनार्थेभ्यः स्यात्परस्मैपदं णिचि । आदेस्तु कर्त्रभिप्राये फले स्यादात्मनेपदम् ॥ परेर्मोहयतेर्वादेर्वासेः पाययतेर्दमेः । आङ्यासेरपि तद्वत्स्यात्तथा धापयतेरपि ॥ तद्वद्रोचेर्नर्तयतेर्ण्यन्तानां बुधयुध्नशाम् । प्रुद्रुस्रूणां जनेङोश्च परस्मैपदमीरितम् ॥ इच्छति वाङ्क्षति काङ्क्षति वाञ्छति माङ्क्षति च लष्यते लषति । लष्यति लषते लुभ्यति कामयते वष्टि चाशास्ते । प्रीणाति प्रीणीते गृध्यत्यनुरुध्यते च गर्धयति । आशंसते च हर्यति कनत्यवति खटति तद्वत्स्युः । वरयति लालयते च स्पृहयति लिप्सत्यपि चेच्छार्थाः ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 3.5.26
- कोषकल्पतरु विदधातिवेः कृतावुपनेर्न्यासे प्रतिवेस्तु विलोकने । लोभयाचायन्नेवेशसमाद्धान्तर्द्धि विन्यसे ॥ ६८ ॥ Koṣakalpataru 3.5.68
- कोषकल्पतरु समादधातिसंविभ्यामुत्तरः प्रोक्तः स आकारस्य गोपने । स[187b]माङः स्यात्कृतौ ज्ञान-मौन-नीवाक-सिद्धिषु । ध्यानावधान-निक्षेप-नियमेषु समर्थने ॥ ७२ ॥ Koṣakalpataru 3.5.72
- कोषकल्पतरु पर्यवतिसमुदः प्रक्रमे युद्धे समुदाये परेः कृतौ । व्यतिक्रान्ताववसरे व्यापने परिवेष्टने ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 3.5.28
- कोषकल्पतरु अनु-हृकृतावनोः सपानत्व उद ऊर्ध्वहृतावृणे । मूलितोन्मूलयोश्चाथ वि[212b]कृतौ दुष्यति स्मृतम् ॥ ४३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.43
- कोषकल्पतरु निर्-माउद ऊर्ध्वेऽपि च माने ऽनोरुत्प्रेक्षे निरः कृतौ युक्तौ । वञ्चयते गर्धयते । प्रलभत एवं प्रतारयति ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.63
- कोषकल्पतरु सृष्टिदृष्टिर्मतौ दर्शननेत्रयोश्च खड्गे समृद्धौ कथिता च ऋष्टिः । कृष्टिर्बुधे पुंस्यथ कर्षणे स्त्री सृष्टिः कृतौ स्यादपि च स्वभावे ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.10.16
- कोषकल्पतरु करणस्वर्लोके परमेष्ठिनीह वरुणो गोत्रे तु मूले पदे शाखादौ भ्रमणे स्त्रियां न चरणोऽन्त्ये रासभे च ध्वनौ । रक्षोभिद्रसयोस्तु पुंसि लवणः कान्तौ स्त्रियामन्यव- त्तद्युक्ते करणस्तु वैश्यवृषलीपुत्रे च काये कृतौ ॥ १९ ॥ Koṣakalpataru 6.15.19
- कोषकल्पतरु केतनस्यात्केतनोऽस्त्री कृतिचिह्नके तु निमन्त्रणार्थो वमने तु षण्ढे । स्याच्छर्दनोऽलम्बुषनिम्बयोर्ना- थ च्छेदनं कर्तनभेदयोः स्यात् ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.21.31
- कोषकल्पतरु प्रयोजननीचे च मूर्खेऽथ कृ[20b]तौ च हेतौ प्रयोजनं स्याद्बलिदानवे तु । वैरोचनः स्यात्सुगतेऽर्कपुत्रे विरोचनस्त्वग्निरवीन्दुषु स्यात् ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.21.6
- कोषकल्पतरु क्रियाकर्मण्युपाये निकृतौ कृतौ च क्रिया त्रयी तु त्रितये त्रिवेद्याम् । बुद्धौ पुरन्ध्र्यामथ वैद्यमाहुः सर्वज्ञरोगप्रतिकारिणोश्च ॥ ५४ ॥ Koṣakalpataru 6.26.54
- कोषकल्पतरु समयआचारे शपथे मतौ च समयः सिद्धान्तनिर्देशयोः भाषायां कृतिकारके निगदितः सङ्केतवाची तथा । काले योषिति [40a]नाथ लक्षगृहयोरेकार्थमाजिव्रजे स्यादेकीकरणे च संहतिमतां तद्वत्परात्मन्यपि ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.26.62
- नानार्थार्णवसंक्षेप सिन्धुअशीत्यक्षरकेच्छन्दोभेदे च कृतसंज्ञके । गजानां दानतोये च कटनेत्रसमुद्भवे ॥ १५२१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1521
- नानार्थार्णवसंक्षेप कारिकाकारिका स्त्री यातनायां व्याख्याश्लोके कृतावपि । क्रियानिर्वतके तु क्ली कर्मादौ त्रिस्तु कर्तरि ॥ ४६२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.462
- शब्दरत्नावली तीर्थगन्थः शास्त्रे धने वर्णसंख्याते ग्रथनेऽपि च । ग्रन्थिर्ना पर्वरुग्भेदग्रन्थिपर्णेषु वल्कले ॥ गाथा श्लोकगेपवृत्तसंस्कृतेतरभाषिते । तीर्थं शास्त्रे कृतौ(?) क्षेत्रे पात्रे नारीरजस्यपि ॥ उपाध्यायोपायमन्त्रितटषिजुष्टजलेष्वपि । तुत्थं क्लीबमञ्जने स्यान्नीलीसूक्ष्मैलयोः स्त्रियाम् ॥ दुःस्थो मूर्खे दुर्गते स्यात्पुंसि दुःखस्थिते त्रिषु । प्रस्थोऽस्त्रियां मितद्रव्ये सानुमानभिदोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.3
- शब्दरत्नाकर कारिकाकृतौ विवरणे श्लोके यातनायां च कारिका । कालिका घनजालेऽपि कमठो मुनिकूर्मयोः ॥ २०७० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2070
- त्रिकाण्डशेष इष्टकाके निम्बे च लशुने गर्त्ते कूपे खलेऽवटः । अत्यर्थक्षौमयोरट्टः कृताविष्टं प्रिये त्रिषु ॥ ९१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.91
- वैजयन्ती कारिकाकारिका यातनायां स्याच्छ्लोके विवरणे कृतौ । कूर्चिका मस्तुपिण्डेऽपि सूचितूलिकयोरपि ॥ ५ ॥ Vaijayantī 7.2.5