व्यूह
vyūhaपुं · masc.In 18 kośas: 24 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
वाहिनी पृतना सेना बलं सैन्यमनीकिनी ॥ ७४५ ॥कटकं ध्वजिनी तन्त्रं दण्डोऽनीकं पताकिनी ।वरूथिना चमूश्चक्रं स्कन्धवारोऽस्य तु स्थितिः ॥ ७४६ ॥शिबिरं रचना तु स्याद्व्यूहो दण्डादिको युधि ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयःसंदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकंवृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
समूहे निवहव्यूहसंदोहविसरव्रजाः ।स्तोमौघनिकरव्रातवारसङ्घातसञ्चयाः ॥ ३९ ॥समुदायः समुदयः समवायश्चयो गणः ।स्त्रियां तु संहतिर्वृन्दं निकुरम्बं कदम्बकम् ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
पटलं पेटकं चक्रं चक्रवालं च मण्डलम् ।जालं जातं तथा व्यूहवारस्तोमाश्च ते स्मृताः ॥ ६८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पत्तयो यत्र सा प्रोक्ता महाक्षौहिणिका बुधैः ।व्यूहस्तु बलविन्यासो भेदा दण्डादयो युधि ॥ २५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समूहविसरव्यूहसन्दोहनिवहप्रजाः ।स्तोमौघवारसंघातनिकरव्रातसंचयाः ॥ २०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समूहो निवहो व्यूहः संदोहः प्रकरो गणः ।ओघ-व्रज-व्रात-वार-विसर-व्रज-संचयाः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तन्त्रं सैन्यं च कटकं चक्रं चाविकमस्त्रियाम् ।स्कन्धावारोऽपि दण्डोऽथ व्यूहो विन्यसनं पृतः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिकमिति लिङ्गत्रितयम् । अयं बन्धुरः । इयं बन्धुरा । इदं बन्धुरं उत्तममांसम् । अयं विषाणः इयं विषाणम् शृङ्गम् । पल्वलम् । तृतीयं नपुंसकमित्यर्थम् । इदं पल्वलं अल्पसरः । एतानि नपुंसकानि जानीहि । इदं शकटं यानम् । इदमुशीरं वीरणमूलम् । कुतूहलं कुतूकम् । शरावं मृन्मयभाजनम् । वृन्दं समूहः ।यूकोल्काशुक्त्यौषधिवर्त्तिभ्रुकुटयः स्त्रिया[यां]मुदिताः ।वाल्मीक्यध्वनिर्यूहव्यूहमुस्तकाः पुंसि कुम्भश्च ॥ ८४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
व्रातः पूगः समाजश्च समूहः सन्ततिर्व्रजः ।व्यूहो निकायो निकुरो निकुरम्बं कदम्बकम् ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राशिर्विस[र]पुञ्जौ च संदोहो व्यूहपेटके ।उत्करः समवायोऽपि यूथं तिर्यग्गणे मतम् ॥ ३०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समुदाये समुदयो व्यूहो वाह(र?)श्चयो गणः ।समवायश्च पटलं निकरश्चक्रवालकम् ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनीकिनी बलं सन्यमनीकं च वरूथिनी ।अनेकवस्तुरूपेण विन्यस्ते व्यूह इष्यते ॥ ३४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संडीनोड्डानकोड्डीना उड्डियानं खगेरिताम् ।स्तोकसङ्घातनिकरव्रातव्यूहसमूहकाः ॥ ३८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यमलं मिथुनं द्वैतं त्रयं च त्रितयं त्रयी ।समूहो निवहो व्यूहो वृन्दं चक्रं कदम्बकम् ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दण्डादिको युधि व्यूहः सेनाया रचनासु वै ।प्रत्यासारो व्यूहपार्ष्णिर्व्यूहपश्चात्स्थलं भवेत् ॥ १२१९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्यूहो राशिस्तथा स्तोमः पुञ्जश्च पटलं पुनः ।ओघश्चेति हि नामानि समुदायस्य सन्ति वै ॥ २५६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तर्को वितर्को व्यूहः स्यादूह ऊहा वितर्करणम् ।अध्याहारोऽध्याहरणमूहनञ्च प्रतर्कणम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समूहे निवह-स्तोम-संघात-मण्डलव्रजाः ।सन्दोहविसर-व्रात-व्यूह-विस्तर-सञ्चयाः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स व्यूह इति विख्यातो युद्धेषु पृथिवीभुजाम् ।व्यूहभेदास्तु चत्वारो दण्डभोगश्च मण्डलः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निकरव्यूहसमूहव्रातनिकायौघविसरसंदोहाः ।झाटचयवारसंचयनिचयगणप्रकरपेटकप्रचयाः ॥ ८२७ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
व्यूहः स्यात् सैन्यविन्यासः स चक्रमकरादिकः ।भटाश्चारभटा योधा योद्धारोऽथ चमूपतिः ॥ १३५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सन्दोहनिवहव्यूहसमूहनिकराकराः ।समुदायः समुदयो निकुरुंबं कदम्बकम् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कवचेऽपि वारवाणं जीमूतं पर्वतेऽपि कथयन्ति ।व्यूहं रचनायामपि दार्वाघाटेऽपि शतपत्त्रम् ॥ ७९५ ॥
आर्या
meaningsरचना
व्यूह as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु पद्मपद्मः पुमान्व्यूहनिधिप्रभेदे नागान्तरे स्त्री तु न पङ्कजे स्यात् । संख्यान्तरे पद्मकबिन्दुनाले स्त्रियां तु लक्ष्म्यामपि फञ्जिकायाम् ॥ ७० ॥ Koṣakalpataru 6.25.70
- नानार्थार्णवसंक्षेप चक्रदद्रुसंज्ञव्याधिभेदे व्यूहदम्भप्रभेदयोः । धर्मचक्रादिके शस्त्रभेदे च द्वे तु पक्षिणि ॥ ३९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.399
- परमानन्दीयनाममाला निनिः क्रीते निश्चये व्यूहे निषेधे नोननाः पुनः । निपाताः प्रतिषेधार्था नीर्धून्यां नौस्तरी मता ॥ २९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.29
- परमानन्दीयनाममाला पद्मविभक्त्यन्तेऽथ पादस्तु रश्मौ प्रत्यन्तपर्वते । तुर्यांसे तरुमूलेऽथ पद्मो व्यूहेऽहिसंख्ययोः ॥ २८४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.284
- शब्दरत्नाकर गुल्मव्यूहे स्तम्बे गदे गुल्मो गदः कृष्णानुजे रुजि । गण्डः कपोले पाषाणे गुहः स्कन्दे गुहा दरी ॥ १९१३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1913
- शब्दरत्नाकर पद्मपद्मोऽस्त्री पङ्कजे ना तु निधौ व्यूहेऽहिपुंगवे । स्त्री श्रियामौषधे षण्डः संख्यायां गजबिन्दुषु ॥ १९५५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1955
- त्रिकाण्डशेष पद्मयन्त्रणाबन्धयोश्चाऽथ पञ्चमः स्वरसङ्ख्ययोः । पद्मोऽस्त्री बिन्दुजालेऽब्जे व्यूहे सङ्ख्यान्तरे निधौ ॥ २९९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.299
- वैजयन्ती पद्मपद्मोऽस्त्र्यब्जेष्टकायां क्ली संख्यायां गजबिंदुषु । ना तु नागे निधौ व्यूहे पंकोऽस्त्री कर्दमैनसोः ॥ ४८ ॥ Vaijayantī 6.5.48