मत्सरिन्

matsarinपुं · masc.

In 9 kośas: 8 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.380 · p. 19

दोषैकदृक्पुरोभागी कर्णेजपस्तु दुर्जनः ।पिशुनः सूचको नीचो द्विजिह्वो मत्सरी खलः ॥ ३८० ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ज (wrong syllable)

दोषैकदृश्पुं पुरोभागिन्पुं कर्णेजपपुं दुर्जनपुं पिशुनपुं सूचकपुं नीचपुं द्विजिह्वपुं मत्सरिन्पुं खलपुं

genderपुंmasc.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.346 · p. 41

दुर्जनः पिशुनः क्षुद्रो नीचः कर्णेजपः खलः ।दोषग्राही पुरोभागी द्विजिह्वो मत्सरी मतः ॥ ३४६ ॥

अनुष्टुप्

दुर्जनपुं पिशुनपुं क्षुद्रपुं नीचपुं कर्णेजपपुं खलपुं दोषग्राहिन्पुं पुरोभागिन्पुं द्विजिह्वपुं मत्सरिन्पुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.87 · p. 223

शिश्विदानः कृष्णकर्मा निकृतस्त्वनृजुः शठः ।दोषैकदृक् पुरोभागी द्विजिह्वो मत्सरी खलः ॥ ८७ ॥

अनुष्टुप्

शिश्विदानवि कृष्णकर्मन्वि निकृतवि अनृजुवि शठवि दोषैकदृश्वि पुरोभागिन्वि द्विजिह्ववि मत्सरिन्वि खलवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.56 · p. 6

द्विजिह्वो मत्सरी नीचः पुरोभागी तु दोषदृक् ।खलानां तु समूहे स्तः खल्या च खलिनी स्त्रियौ ॥क्रुद्धस्तु रुषितो रुष्टश्चक्षाणस्तु कलिप्रियः ।रोषणः क्रोधनः क्रोधी कोपनोऽमर्षणः सुरुट् ॥ ५६ ॥

अनुष्टुप्

द्विजिह्ववि मत्सरिन्वि नीचवि पुरोभागिन्वि दोषदृश्वि खल्यास्त्री खलिनीस्त्री क्रुद्धवि रुषितवि रुष्टवि चक्षाणवि कलिप्रियवि रोषणवि क्रोधनवि क्रोधिन्वि कोपनवि अमर्षणवि सुरुष्वि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.45 · p. 107

सभ्यसज्जनसाध्वार्या दुर्जनः पिशुनः समः ।खले नीचो द्विजिह्वोऽपि मत्सरी सूचकस्तथा ॥ ४५ ॥

अनुष्टुप्

सभ्यपुं सज्जनपुं साधुपुं आर्यपुं दुर्जनपुं पिशुनपुं खलपुं नीचपुं द्विजिह्वपुं मत्सरिन्पुं सूचकपुं

genderपुंmasc.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.673 · p. 114

क्षुद्रे त्वकल्कनः शुण्डी वी(व्र?)तदम्भश्च मत्सरी ।कालिङ्गः परपिण्डादः कीनाशः परबाधकः ॥ ६७३ ॥

अनुष्टुप्

अकल्कनवि शुण्डिन्वि व्रतदम्भवि मत्सरिन्वि कालिङ्गवि परपिण्डादवि कीनाशवि परबाधकवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.564 · p. 72

अथ कर्णेजपः क्षुद्रो द्विजिह्वो दुर्जनः खलः ।प्रखलः पिशुनो नीचः स्यान् मत्सरी च सूचकः ॥ ५६४ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्स (wrong syllable)

कर्णेजपपुं क्षुद्रपुं द्विजिह्वपुं दुर्जनपुं खलपुं प्रखलपुं पिशुनपुं नीचपुं मत्सरिन्पुं सूचकपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि तृतीयः काण्डः Śabdaratnākara 3.27 · p. 190

संख्यायामपि पिशुने मत्सरो मत्सरी खलः ।प्रखलः खुल्लकः क्षुल्लः क्षुद्रकः क्षुद्रसंयुतः ॥ २७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 म (wrong syllable)

मत्सरपुं मत्सरिन्पुं खलपुं प्रखलपुं खुल्लकपुं क्षुल्लपुं क्षुद्रकपुं क्षुद्रपुं

genderपुंmasc.

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् वाच्यलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.45 · p. 45

तथैवोत्पादिते लब्थे मलिनं तु मलीमसे ।कृष्णे च मत्सरी तु स्यात् परसम्पदसोढरि ॥ ४५ ॥

अनुष्टुप्

meaningsपरसम्पदसोढृ

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् वाच्यलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.46 · p. 45

कदर्याढ्ये मूर्छितस्तु मूढसोच्छ्राययोरपि ।अजयस्तु प्रवृद्धेऽपि वदान्यस्त्वपि दातरि ॥ ४६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsकदर्य

doubtful

मत्सरिन् as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु कटुक्लीबे दूषणके विशेष्यवदसौ स्यान्मत्सरिक्रू[270b]रयो- श्छत्रायां लवणे पटोलदलके दक्षे तु भेद्ये पटुः ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.10.8