कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

खल

khalaपुं · masc.

In 19 kośas: 45 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 40 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.380 · p. 19
दोषैकदृक्पुरोभागी कर्णेजपस्तु दुर्जनः ।पिशुनः सूचको नीचो द्विजिह्वो मत्सरी खलः ॥ ३८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ज (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.783 · p. 36
धूसरश्चाक्रिकस्तैली स्यात्पिण्याकखलौ समौ ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पृथ्वीकायः Abhidhānacintāmaṇi 4.1.969 · p. 38
बीजाकृतं तूप्तकृष्टं द्रौणिकाढकिकादयः ।स्युर्द्रोणाढकवापादौ खलधानं पुनः खलम् ॥ ९६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.86
कर्णेजपः सूचकः स्यात्पिशुनो दुर्जनः खलः ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.346 · p. 41
दुर्जनः पिशुनः क्षुद्रो नीचः कर्णेजपः खलः ।दोषग्राही पुरोभागी द्विजिह्वो मत्सरी मतः ॥ ३४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.578 · p. 65
खलेवाली भवेन्मेठिः खलधान्यं खलं स्मृतम् ।बुशः कडङ्गरः प्रोक्तः कणः स्यात्क्षुद्रतण्डुलः ॥ ५७८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त नवप्रकारकसञ्ज्ञा Gaṇitanāmamālā 31.119 · p. 7
शक्तस्फुटमयूखश्च विकलोऽस्तगतो ग्रहः ।पीडितः पापसंयुक्तः खलः पापगणे स्थितः ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वैश्यादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.7.16 · p. 134
कुशी कोशी लोहफले तदाधारे तु चर्वढम् ।अस्त्री श्रेणिः खलो धान्यपीडने पशुसन्ततेः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वैश्यादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.7.91 · p. 142
मुशलोप्यथ कण्डन्यामुदुलूभ्यां खलस्त्रिषु ।स्यात् क्लीबे पवनं शूर्पं सूर्पं प्रस्फोटनं पुनः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वैश्यादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.7.253 · p. 160
सस्यात्कृताख्यो लवणकटुस्नेहादिनायुतः ।अकृतः स्यात्तद्रहितोप्यथ काम्बलिकः खलः ॥ २५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.87 · p. 223
शिश्विदानः कृष्णकर्मा निकृतस्त्वनृजुः शठः ।दोषैकदृक् पुरोभागी द्विजिह्वो मत्सरी खलः ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव स्त्र्यादिलिङ्गप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.5.60 · p. 467
पुण्ड्रकल्लोलतल्लानां गलहिङ्गुलयोरपि ।खलोल्लोलपोटगलरुण्डोलानां … ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव स्त्र्यादिलिङ्गप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.5.81 · p. 470
खलं भुवि तथा लक्षं वेध्येऽहःसुदिनैकतः ।भूमौ संख्यात एकार्थे पथः संख्याव्ययोत्तरः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव स्त्र्यादिलिङ्गप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.5.182 · p. 481
करीरवज्रयोस्तद्वच्छेखरस्य पलस्य च ।भालालवालभूलानां खलपल्वलयोरपि ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.15 · p. 169
हनुर्नागहनुः कोशी शुक्तिः शङ्खः खुरो नखः ।नखी खलो हस्तिकर्णः सामुद्रं कोलपर्णकम् ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.21 · p. 273
पात्रवापा पात्रिकी स्यात्त्रिषु बीजाकृतादयः ।खलोऽस्त्री खलधानं स्याल्लोष्टोऽस्त्री लोष्टुरादिमे ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.27 · p. 273
दात्रस्य मुष्टौ वण्टः स्यादथ मत्यं समीकृतौ ।कुशा च लाण्डी कथिता या भवेद्दारुनिर्मिता ।* * * * * * * * * * * * * * *लविर्द्वयोः कोटिश-लोष्टभेदनौ ।आबन्धमाहुर्नरि योत्र-योक्त्रेशम्या स्त्रियां स्याद्युगकीलकश्च ।खलं त्रिषु खलेवालं धान्यराशीकृतिस्थलम् ।स्यात्खलायाहृतं खल्यं कथितं भेद्यलिङ्गकम् ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderविadj.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.82 · p. 259
म्रक्षणाभ्यञ्जने वस्तु कटुतैलं तु सार्षपम् ।न स्त्रियौ खल-पिण्याकौ खलि-पिण्ड्यौ स्त्रियावुभे ।इक्षो रसस्य समलत्र्यंशोर्ध्वाङ्घ्रिमलामलाः ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.10 · p. 282
यूर्ना रसो यूषमस्त्री पक्वमुद्गादिजे जले ।खलः पक्वैर्मूलफलैरथ काम्बलिको भवेत् ।समांसकट्वम्लयुतो रसाद्यास्त्वकृताः कृताः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.55 · p. 6
कुचरश्छित्वरः कापटिको जालिक-दाम्भिकौ ।कर्णेजपः सूचकः स्यात्पिशुनो दुर्जनः खलः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नपुंसकाधिकारः Koṣakalpataru 4.3.10 · p. 108
न्याय्ये वरं सारमजस्रवास्रेवीरं तथा भ्रामरमृक्षरं च ।उलूखलं गुग्गुलुवाच्यथौ[229b]र्वेपातालमुक्तं खलमप्यवन्याम् ॥ १० ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा: pāda 1, syllable 1 उ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ पुंनपुंसकलिङ्गाधिकारः Koṣakalpataru 4.5.66 · p. 115
genderपुंक्लीm. n.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ स्वतस्त्रिलिङ्गाधिकारः Koṣakalpataru 4.7.89 · p. 118
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
एते स्त्रीलिङ्गे उदिताः कथिताः । इयं शाला गृहविशेषः । माला स्रक् । दोला क्रीडासाधनम् । वेला कूलं समुद्रस्य । फेला भक्तोच्छिष्टं धानाश्च । शिला अश्मा । तुला पलशतानुमानम् । लीला अतिरसकोविदश्च । सेना हस्त्यश्वपदातिसमुदायः । पालिः पङ्क्तिप्रदेशः । बलिः करः उपहारः । दद्रुः कुष्ठविशेषः । वागुरा मृगबन्धनी रज्जुः ।पातालजालमलखलकपालशैवालशीलनालानिचीरचीवरवियन्ति च विद्धि तृतीयाप्रकृतिकानि ॥ ३७ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 44 · p. 22
वैर्यारातिरमित्रोऽरिर्द्विट् सपत्नो द्विषद्रिपुः ।भ्रातृव्यो दुर्जनः शत्रुर्दुष्टो द्वेषी खलोऽहितः ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.253 · p. 36
धूली रेणू रजः पांशुश्चूर्णं क्षोदः खलं पुनः ।खलधानं दलिर्लोष्टे लेष्टुलोष्टू तु कुत्रचित् ॥ २५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.45 · p. 107
सभ्यसज्जनसाध्वार्या दुर्जनः पिशुनः समः ।खले नीचो द्विजिह्वोऽपि मत्सरी सूचकस्तथा ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.428 · p. 155
धूसरस्तैलिकः प्रोक्तः खलः पिण्याक इत्यपि ।काष्टतड्वर्धकिस्त्वष्टा रथकृत्स्थपतिः पुमान् ॥ ४२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास पुंनपुंसकलिङ्गसंग्रहः Paramānandīyanāmamālā 6.5.159 · p. 230
genderपुंक्लीm. n.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.74 · p. 41
कर्णेजपश्च पिशुनो द्विजिह्वो दुर्जनः खलः ।पापो धूर्तः शठः क्रूरः क्षुद्रो नीचोऽधमोऽनृजुः ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.564 · p. 72
अथ कर्णेजपः क्षुद्रो द्विजिह्वो दुर्जनः खलः ।प्रखलः पिशुनो नीचः स्यान् मत्सरी च सूचकः ॥ ५६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्स (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.1498 · p. 246
पिण्याकश्च खलो नाम तिलादिनामसारभाक् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 दि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पृथ्वीकायनामानि Suśīlanāmamālā 5.1.77 · p. 266
खलधानं खलं नाम यत्र धान्यादि चूर्ण्यते ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सिंहादिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.5.383 · p. 107
पिशुनं शिखरं धीरं वरं लोहितचन्दनम् ।काश्मीरजन्म काश्मीरं खलमग्निशिखं रजम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश प्राणिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 4.1.63 · p. 163
कर्णेजपः सूचकः स्यादनौचित्यप्ररोचके ।परस्परं भेदशीलः पिशुनो दुर्जनः खलः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि तृतीयः काण्डः Śabdaratnākara 3.27 · p. 190
संख्यायामपि पिशुने मत्सरो मत्सरी खलः ।प्रखलः खुल्लकः क्षुल्लः क्षुद्रकः क्षुद्रसंयुतः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि तृतीयः काण्डः Śabdaratnākara 3.345 · p. 217
पिण्याके खलिः खलोऽस्त्री स्यात्तक्षिण्यां तु वासिवत् ।वासी तूलिका त्वीषी केषिका कान्दविके पुनः ॥ ३४५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ख (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 का (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि चतुर्थः काण्डः Śabdaratnākara 4.22 · p. 219
शम्बाकृतं सम्बाकृतं, वापादौ द्रौण-दौणिके ।द्रोणस्य, खलधाने तु खलस्त्रिषु च, रेणुके ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म्बा (wrong syllable)
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण चतुष्पदाध्यायः Śabdaratnākara 2.4.773 · p. 98
छिन्नं दधि बिसं रूक्षं खलं च दधि निद्रवम् ।बहुसूदनमप्यस्मिन् स्यात् कीलाटस्तु कूर्चिका ॥ ७७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण वैश्याध्यायः Śabdaratnākara 3.4.1430 · p. 173
खलधानं खलस्तस्मिन् पशुबन्धनदारु यत् ।समेधिर्ना शमी शिम्बा बुसं पुंसि कटंकरः ॥ १४३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1587 · p. 191
कुहको व्यंसको धूर्तो जाल्मः कौसृतिकोऽपि सः ।सज्जनः सुजनः साधुर्दुर्जनः पिशुनः खलः ॥ १५८७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव लिङ्गादिसंग्रहः Trikāṇḍaśeṣa 4.4 · p. 269
फेणाभिजनकलापनिकाया हारोच्चारोपलकल्लोलाः ।फालचषालकीलनलतण्डुलशैवलखलविभवप्रसवाश्च ॥ ४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश वैश्याध्यायः Vaijayantī 3.8.31 · p. 125
न स्त्री मेथिः खले पाली खलधानं पुनः खलः ।व्रीहिर्वरेणुको वीज्यो धान्यं सस्यं लवेटिका ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश वैश्याध्यायः Vaijayantī 3.8.142 · p. 134
छिन्नं दधि बुसं रूक्षं खलं सेव्यं च निश्शरे ।बहुसूदनमप्यस्मिन्द्रप्सं स्यादघनं दधि ॥ १४२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.25 · p. 203
ना दुर्जनः खलः कर्णेजपः पिशुनसूचकौ ।कद्वदः कुत्सितोऽत्यर्थं परिभोक्ता गुरुस्वभृत् ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास लार्धश्लोकः Dharaṇikośa 27.2.1 · p. 190
खलं भूस्थानबन्धेषु पामरक्रूरयोः खलः ।मलं पापे च किट्टे च वर्चस्के कृपणे मलाः ॥
अनुष्टुप्
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव स्त्र्यादिलिङ्गप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.5.197 · p. 483
जीवः प्राणेषु केदारे वलजः पवने खलः ।बहुलं वृत्तनक्षत्रपुराद्याभरणाभिधाः ॥ १९७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपवन
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ लान्ताः Koṣakalpataru 6.28.49 · p. 337
ह्रीबेरके पाथसि गोकुले चजलं जडे त्वन्यगतं वदन्ति ।खलं तु धान्योच्चयभुव्यपेत-द्वयं च कल्के त्रिषु दुर्जने स्यात् ॥ ४९ ॥
उपजातिः
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ लान्ताः Koṣakalpataru 6.28.50 · p. 338
नीचेऽधमे चाथ गलस्तु कण्ठेभवेत्तथा सर्जरसे नृलिङ्गः ।चलोऽनिले कम्पगतोऽन्यवत्स्या-द्दलं तु पर्णे भवति स्त्रियां न ॥ ५० ॥
उपजातिः
doubtful
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.310 · p. 69
खलं भूस्थानयोस्तक्रविशेषे कथिते च नप् ।निष्पीडितरसे कल्के पिण्याकादावथ त्रिषु ॥ ३१० ॥
अनुष्टुप्
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.311 · p. 69
नीचे क्रूरे दुर्जने च पुंश्चल्यां तु स्त्रियां खला ।फलग्रहणदेशे तु क्षेत्रस्य क्ली नरि त्वमुम् ॥ ३११ ॥
अनुष्टुप्
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.312 · p. 69
अस्मिन्नर्थे वैजयन्त्यामाह पुंसि तु संयुगे ।खल्या तु खलवृन्दे स्त्री खलाय तु हिते त्रिषु ॥ ३१२ ॥
अनुष्टुप्
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास नपुंसकलिङ्गसंग्रहः Paramānandīyanāmamālā 6.3.78 · p. 220
अर्धं क्लीबे समांशार्थे धर्मं दानादिके पुनः ।सारं न्याय्ये खलं भुम्यां कामं चानुमतावपि ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsभूमि
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश लान्ताः Śabdaratnāvalī 7.28.9 · p. 277
देहे क्लीबं कष्टकार्या स्त्रियां कुलिरुदाहृता ।खलं भूस्थानकल्लेषु वाच्यवत्क्रूरनीचयोः ॥
अनुष्टुप्
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.390 · p. 229
कुतूहलं प्रशस्तेऽपि खलश्चर्म्मणि चातके ।वस्त्रे निम्ने चाथ खल्लं सस्यस्थाने शठे त्रिषु ॥ ३९० ॥
अनुष्टुप्
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.5.25 · p. 232
अर्धे गुडविकारे च खण्डोऽस्त्री खण्डिते त्रिषु ।खलं भूस्थानकल्केषु खलो नीचः खलेत्वरी ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्

खल as a meaning in nānārtha verses