स्रुव
sruvaपुं · masc.In 11 kośas: 8 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
ध्रुवोपभृज्जुहूर्ना तु स्रुवो भेदाः स्रुचः स्त्रियः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथा विश्वरुचिश्चैव सप्तविश्वा हविर्भुजः ।अथ स्युर्यज्ञपात्राणि स्रुवः पुंसि च वा स्त्रियाम् ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
स्रुवादीनि तु पात्राणि स्रुवोऽङ्गुष्ठबिलो नरि ।स्रुक् स्त्रियामुत्तरा त्वेषा जुहूः सा त्वल्पिकाऽधरा ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निचोलतालकुद्दलयावस्वस्रुवरौरवाः ।दावध्रुवकहावांशपणवादीनवस्पशाः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 द्द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पात्रं स्त्रुवादिकं प्रोक्तं स्त्रुक् स्त्रुवश्चापि मन्यते ।अधरा सोपभृत् स्याद्वै जुहूर्हि पुनरुत्तरा ॥ १३८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
पात्राणि स्युः स्रुवो यज्ञे स्रुग्जुहूरुपभृद्ध्रुवा ।शम्याग्निहोत्रहवनी दृषच्छूर्पमुलूखलम्कपालमुसलौ कृष्णाजिनं स्फ्य उपला स्त्रियाम् ॥ ११७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हवनी स्रुक् स्रुचो भेदाः स्युर्जुहूरुपभृद्ध्रुवा ।अथाग्निहोत्रहवणी श्रपण्याघारणः स्रुवः ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मूर्वासु चान्त्ये * सुनिश्चितोहेस्थिरे तथा शाश्वतिकेऽन्यलिङ्गः ।स्रुवा तु मूर्वागजभ[76b]क्ष्ययोः स्या-त्स्रुगन्तरे पुंसि भवेत्स्त्रियां च ॥ ९४ ॥
metre not recognised
meaningsस्रुगन्तर
सुप्ता जटायां शस्तायां क्ली तु स्वापे स्रुवा पुनः ।सल्लक्यामपि मूर्वायां पुमांस्त्वाधारणाह्वये ॥ १५३१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsआधारण
यज्ञपात्रविशेषेऽथ स्थुलं दूप्ये नपुंसकम् ।गुल्फे तु ना सुहृत् तु त्रिर्मित्रे क्ली शोभने हृदि ॥ १५३२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsयज्ञपात्र
doubtful
सवो यज्ञे च सन्ताने सान्त्वं साम्नि च दक्षिणे ।स्रुवा तु मूर्वा शल्लक्यां यज्ञपात्रे स्नुवः पुमान् ॥
अनुष्टुप्
meaningsयज्ञपात्र
स्रुव as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश पात्रपात्रं स्याद्भाजने योग्ये पात्रं कुलद्वयान्तरे । संधिविग्रहकादौ च श्रुवादौ पात्रमिष्यते ॥ Dharaṇikośa 26.3.10
- कोषकल्पतरु शिल्पस्रुवेऽपि शिल्पं कृतिकौशले च व्यासे कृपो द्रोणजमातुले च । स्त्रियां दयायां कुलटाह्रियोस्तु त्रपा वपा मेदसि गर्त्तके च ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.22.8
- कोषकल्पतरु स्रुस्रुस्तु स्रुवे निर्झरवाचकोऽपि द्रूः कामरूपिण्यपि काञ्चने च । श्रीरिन्दिरावेषसरस्वतीषु संपत्तिशोभारचनात्रिवर्गे ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.95
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्रुच्लग्नाच्च सप्तमे राशौ लिङ्गभेदे च शब्दगे । स्रुक् स्रुवे शोषणे गत्यामित्यध्यायः समाप्तवान् ॥ ६२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.1.62
- नानार्थार्णवसंक्षेप उन्मार्गना हिंसायामथोन्मार्गे त्रिः स्रुवे चाजयोऽब्रवीत् । उत्साहोऽध्यवसाये ना सूत्रे च रभसोऽब्रवीत् ॥ २६७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.267
- शब्दरत्नावली शिल्पशापो दिव्ये तथाक्रोशे शिल्पं योग्ये स्रुवेऽपि च । स्वापः स्पर्शाज्ञताज्ञाननिद्रासंवेशनेषु च ॥ सूपः स्याद्व्यञ्जने सूदे सूर्पो भाण्डे तु शायके । Śabdaratnāvalī 7.21.13
- वैजयन्ती स्रुच्ऋशब्दः स्याद्दिव्यदितौ त्विड्ज्वालाकान्तिदीप्तिषु । उत्साहेऽन्नरसेऽप्यूर्क् स्यात् स्रुक् स्रुवे शोषणे गतौ ॥ १८ ॥ Vaijayantī 8.2.18