पात्र
pātraक्ली · neut.In 18 kośas: 43 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 20 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
समिदिन्धनमेधेध्मतर्पणैधांसि भस्म तु ॥ ८२७ ॥स्याद्भूतिर्भसितं रक्षा क्षारः पात्रं स्रुवादिकम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
तत्परं पारमवारं त्वर्वाक्पात्रं तदन्तरम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
अमत्रं भाजनं पात्रं स्थालं तुल्यार्थमिष्यते ।गल्वर्कश्चानुतर्षश्च चषकः सरकः स्मृतः ॥ ३२७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निर्मन्थकाष्ठमरणिः प्रणीतोऽग्निश्च संस्कृतः ।वेदी परिष्कृता भूमिः पात्रमुक्तं स्रुगादिकम् ॥ ४१५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पात्रं तु कूलयोर्मध्यमावर्तः पयसां भ्रमः ।पूरः स्यादम्भसो वृद्धिः फेनो डिण्डीर उच्यते ॥ ६६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्थालं पात्रममत्रं स्यात् क्लीबेथापि स्त्रियां करिः ।दर्विर्दर्वी कंविरपि दारुहस्तः कडच्छकः ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समिन्धनेन्धने च द्वे निःकुहः कोटरोऽस्त्रियाम् ।पत्रं पलाशं पात्रं स्याद्दलं पर्णं छदः पुमान् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पारावारे परार्वाची तीरे पात्रं तदन्तरम् ।द्वीपोऽस्त्रियामन्तरीपं यदन्तर्वारिणस्तटम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पात्राणि नाट्येऽधिकृतास्तत्र द्वेषस्तु भूमिका ।शैलूषो भरतः सर्ववेशी भरतपुत्रकः ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पात्रकन्दरवल्लूरछत्राणां नखरस्य च ।प्राणालनालकुवलमृणालानामथापि च ॥ २०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
नेपथ्यं रङ्गभूमिः स्यादानर्तो वेषधारणम् ।भूमिका वर्णका द्वंद्वे पात्राण्यत्राधिकारिणः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यात्पारावारयोर्मध्ये पात्रं भाण्डं समार्थकम् ।नदी पा[65b]त्रे भङ्गुरे स्याद्वङ्कः पुंसि नपुंसके ।द्वीपोऽस्त्रियामन्तरीपं तटं पानीयमध्यगम् ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
सर्वमावपनं भाण्डं पात्रं तु त्रिषु भाजनम् ।अमत्रं भु[131a]ज्युराद्येऽथ स्थालं तच्च महीयसि ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
समेऽर्द्धो इङ्गुदो जृम्भो दाडिमं कन्दरं [दरम्] ।पात्रं छत्रं च वल्लूरं नखरं पिठरं पुरम् ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
यावानिति समुच्चयो कश्चिद्यस्त्रान्तः शब्दः स नपुंसके बोद्धव्यः । पुत्रमन्त्रश्वित्रशब्दान् वर्जयित्वेत्यर्थः । यथा । सूत्रं शस्त्रं शास्त्रं मित्रं पत्रं पवित्रं च । गात्रं पोत्रं पात्रं दात्रं सत्रं परित्रं चेत्यादि । अयं पुत्रः सुतः । अयं मन्त्रो होमवाच्यो वेदश्च । हि शब्दोऽनुक्तसमुच्चयार्थः ।तेन छत्रछात्रविष्णुमित्रादीनां पुंस्त्वप्राप्तेः सिद्धिः । अयं छत्रो नर्त्तकः आतपवारणवाचकस्य छत्रशब्दस्य नपुंसकतैव । इदं छत्रं वर्षातपवारणम् । अयं छत्रोऽध्येता । अयं विष्णुमित्रः कश्चित्पुरुषः ।यात्रामात्राभस्त्रादंष्ट्रा विद्यात् स्त्रियां वरत्रा च ।इदूदन्तं यच्चैकाच् शरद्दरद्दृषत्प्रावृषश्चैव ॥ १२ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
तदल्पं कुतपः पात्रममत्रं भाजनं समे ।स्थालं तत्र विशालं स्यात्पिधानं स्यादुदञ्चनम् ॥ ३०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भाण्डं चावस(प?)नं चैव सर्वपात्राभिवाचके ।आमत्रं पात्रमक्लिष्टं भाजने परिकीर्तिताः ॥ ४५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तत्र जातिद्वयं जातं पात्रं शाङ्खमिति श्रुतम् ।तत्रापि चातुर्विध्यं स्यादुच्यते क्रमपूर्वकम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कूले रोधश्च रुद्र(द्ध?)श्च तटं तीरं च घट्टकम् ।पात्रं शुद्धं विरुद्धं चाप्यनित्यं नन्दिवर्धनम् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तयोरन्तरभागे तु पात्रं तीव्रं विनिर्मलम् ।निर्बाधं रुचिरं स्वादु जलं सरसमित्यपि ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कमण्डलुर्गण्डुकोऽब्दो भाण्डं पात्रममत्रकम् ।चषकश्चन्द्रभाण्डाह्वः स्थाली भोजनपात्रिका ॥ २६७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अमत्रं भाजनं पात्रं पण्यं भाण्डं क्रयाणकम् ।वर्तनं जीवनं वृत्तिराजीवो जीविकापि च ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ये नाट्येऽधिकृताः सन्ति लोके पात्रञ्च तान् विदुः ।तत्तद्वेषोऽपि नाट्ये वै मन्यते भूमिका किल ॥ ४८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पात्रं स्त्रुवादिकं प्रोक्तं स्त्रुक् स्त्रुवश्चापि मन्यते ।अधरा सोपभृत् स्याद्वै जुहूर्हि पुनरुत्तरा ॥ १३८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पात्राऽमत्रे च भाजनं त्रिण्यपि भाण्डनामनि ।स्थालं विशालभाण्डं स्थात् तत् पिधानमुदञ्चनम् ॥ १७६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
यत्र स्थितस्तत् परं च पारं भवति ज्ञायते ।यत्र स्थितस्तदऽवारं उभान्तः स्यात् पात्रमिति ॥ १८८० ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
कूलं तीरं प्रतीरञ्च रोधं रोधस्तटं त्रिषु ।अथ पारमवारञ्च परमर्वाक् तटद्वयम् ।तटयोरन्तरं यत्तु तत् पात्रमभिधीयते ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पत्रं पात्रं दलं पर्णं पलाशञ्च च्छदः पुमान् ।च्छादनं च्छदनं बर्हं बर्हणञ्चापि पत्रकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्रूवादिकन्तु यज्ञादौ पात्रमित्यभिधीयते ।स्रूवः पुमानेकहस्तो वाहुमात्रा स्रूगीरिता ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 स्रू (wrong syllable)
genderक्लीneut.
भाण्डं पात्रममत्रञ्च कोषकोशौ च भाजनम् ।पात्री कोषी च कोशी च कोषिका कोशिकेत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सरावो ना दृतिस्तत्र खल्लं खल्लश्च भाण्डिभित् ।ध्रुवका ध्रूवकाऽमत्रे पात्रं पात्री च पात्रकाः ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पत्रं पात्रं पतत्रं च छादनं छदनं छदः ।सन्तं छदोऽस्त्री चादन्तः नवेऽस्मिन् किसलं स्मृतम् ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कूलं रोधः प्रतीरं त्रिषु तटमुदधेस्तोयवृद्धौ च कूलेवेला द्वीपस्तु न स्त्री तटमधिसलिलं न द्वयोरन्तरीपम् ।पारावारे तु तीरे परमितरदुमे पात्रमन्तस्तयोः स्या-दावर्तश्चक्रमम्बुभ्रम उदधिकफः पुंसि डिण्डीरफेनौ ॥ ३२० ॥
स्रग्धरा
genderक्लीneut.
पात्रं तु कुण्डृणाची स्त्री कण्ठपालस्तु वण्ञ्जुलः ।काकपुष्टस्त्वन्यभृतस्ताम्राक्षः कोकिलः पिकः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्त्व (wrong syllable)
genderक्लीneut.
तत्तद्वेषो भूमिका स्यात्तद्धारी भूमिकागतः ।पात्राणि नाट्येऽधिकृताः सूत्रधारस्तु सूचकः ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तीरं कूलं प्रपातश्च प्रान्ते कच्छस्तटी त्रयी ।पारावारे परात्रत्ये कूले पात्रं तदन्तरम् ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भाण्डमावपनेऽमत्रं भाजने पात्रमित्युभे ।चर्मकोशं तु कललं करालं तरलञ्च तत् ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पात्रं शूर्पावरं पिष्टं सेहिका द्व्याढकोऽस्त्रियाम् ।कंसं चाथ चतुष्के स्युर्द्रोणोऽस्त्री कलशो घटः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पात्रं स्याद्भाजने योग्ये पात्रं कुलद्वयान्तरे ।संधिविग्रहकादौ च श्रुवादौ पात्रमिष्यते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 कु (wrong syllable)
पात्रं त्रये तीरयुगान्तरालेऽमत्रे च योग्ये चरमे तु वर्णे ।नाट्याधिकारिण्यपि राजमन्त्रि-ण्यपि स्रुवादौ निगदन्ति तादृक् ॥ २७ ॥
उपजातिः
आढके पण्डिते वित्ते नद्याः कूलद्वयान्तरे ।प्रधानाङ्गे च सुगुणे पारस्तु नरि पारणे ॥ ७४७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पत्राणां निचये योग्ये पत्री बाणे खगे रथे ।श्येने पालिः स्मृता सेतौ कर्णपाल्यां स्थितौ ततौ ॥ २८९ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पत्रं पर्णे वाहने स्याद्बाणे पक्षे च पक्षिणः ।पारी गजाङ्घ्रिरज्वाञ्च कर्करीपूरयोः स्त्रियाम् ॥पात्रं योग्यस्रुवादौ च पृथिवीपालमन्त्रिणि ।तीरयुग्मान्तरे क्लीबलिङ्गं स्याद्भाजने त्रिषु ॥
अनुष्टुप्
पलाशे वाहनं पत्रं छुरिकायां गरुत्यपि ।पात्रं योग्ये भाजने च वित्ते कूलद्वयान्तरे ॥ १९५९ ॥
अनुष्टुप्
नद्यन्तराले पात्रं स्याद्भाण्डे चाऽथ निशापतौ ।पृथक्चारिगजे यूथभ्रष्टे पक्षवरः स्मृतः ॥ ३६३ ॥
अनुष्टुप्
पात्रं तु भाजने योग्ये वित्ते कूलद्वयान्तरे ।पाथींषि स्वर्गचंद्रार्काः पिच्छं बर्हे खगच्छदे ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
पात्र as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) तीर्थयोनौ जलावतारे च मन्त्राद्यष्टादशस्वपि । पुण्यक्षेत्रे तथा पात्रे तीर्थ स्याद्दर्शनेषु च ॥ ८६२ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.862
- धरणिकोश कुलककुलकः पटोले पात्रे वल्मीके च प्रकीर्तितः । श्लोकसंबद्धसंघाते क्रियया करणेन वा ॥ Dharaṇikośa 1.3.23
- धरणिकोश तीर्थतीर्थः स्यादवतारे च पात्रोपाध्यायमन्त्रिषु । स्त्रीणां रजसि शास्त्रे च क्षेत्रोपायाध्वरेषु च ॥ Dharaṇikośa 16.3.2
- धरणिकोश सूत्रधारसूत्रधारः शिल्पिमेदे पात्रे वै नाटकस्य च । घनसारस्तु कर्पूरे वृक्षभेदे जलेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 26.2.78
- धरणिकोश मल्लमल्लश्च सुभटे पात्रे मल्लि च कुसुमान्तरम् । पललं तिलचूर्णे च पललं मांसमुच्यते ॥ Dharaṇikośa 27.2.15
- कोषकल्पतरु निष्कअष्टाधिकस्वर्णशते च कर्षे वक्षःस्थलालंकरणे च हेम्नः । पात्रे पले पुंसि नपुंसके च दीनारके तद्वदुशन्ति निष्कम् ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.1.11
- कोषकल्पतरु भाण्डपात्रे वाजिविभूषणे च तटिनीपात्रेऽथ गोभूबुध- स्त्रीवाणीमखपात्रभित्स्वपि शिरासृष्ट्योरिडेले मते । क्रीडा खेलनहेलयोरथ भवेच्चूडा वलभ्यां शिखा- दोर्भूषास्वथ मौलिमाल्यसरलानुक्रोशमर्दार्तिषु ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 6.12.80
- कोषकल्पतरु मल्लरूप्येऽन्तिमे मल्लमुशन्ति पात्रे मत्स्ये कपोले बलसंयुते च । स योषिति स्यात्तृणशूल्यवाची भल्लो[ऽथ] षण्ढे शरभेदवाची ॥ ७२ ॥ Koṣakalpataru 6.28.72
- नानार्थार्णवसंक्षेप मल्लबलीयःपुरुषे त्वन्यैः पात्रभेदे तु नृस्त्रियोः । मल्लो मल्ली च मल्ली तु मल्लिकापीठयोः स्त्रियाम् ॥ ९४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.940
- परमानन्दीयनाममाला तीर्थतीर्थं तोये गुरौ यज्ञे शास्त्रे स्त्रीपुष्पपात्रयोः ॥ २१४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.214
- शब्दरत्नावली जलकलङ्कपुमान् जलकलङ्कः(२) स्यात् काष्ठे पात्रे च कुत्रचित् । इल्लीशे काकचीमत्स्ये जलतापिक इत्यसौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.212
- शब्दरत्नावली भाण्डपीडापमर्दसरलशिरोमालाकृपासु च । भाण्डं वणिक् मूलधने पात्रे भूषाश्चभूषयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.21
- शब्दरत्नावली तीर्थगन्थः शास्त्रे धने वर्णसंख्याते ग्रथनेऽपि च । ग्रन्थिर्ना पर्वरुग्भेदग्रन्थिपर्णेषु वल्कले ॥ गाथा श्लोकगेपवृत्तसंस्कृतेतरभाषिते । तीर्थं शास्त्रे कृतौ(?) क्षेत्रे पात्रे नारीरजस्यपि ॥ उपाध्यायोपायमन्त्रितटषिजुष्टजलेष्वपि । तुत्थं क्लीबमञ्जने स्यान्नीलीसूक्ष्मैलयोः स्त्रियाम् ॥ दुःस्थो मूर्खे दुर्गते स्यात्पुंसि दुःखस्थिते त्रिषु । प्रस्थोऽस्त्रियां मितद्रव्ये सानुमानभिदोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.3
- शब्दरत्नावली भाजनबुधानो गीष्पतौ विज्ञवृद्धभेदे भवेत्पुमान् । बोधनी बोधपिप्पल्योर्बोधनं गन्धदीपने ॥ भण्डनञ्च खलीकारे न द्वयोर्युद्धवर्मणोः । भट्टिनी द्विजकान्तायां नाट्टोक्तौ नृपयोषिति ॥ भवनं भावगृहयोर्भाजनं पात्रयोग्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.65
- शब्दरत्नावली मल्लमल्लः पात्रे बलवति कपोलमत्स्यभेदयोः । मल्ला नार्यां पत्रवल्ल्यां मल्ल्किायामपि क्वचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.31
- शब्दरत्नाकर तीर्थपात्रोपायावतारेषु स्त्रीपुष्पे योनियज्ञयोः । तेजः पराक्रमे प्राणे वर्चस्यर्चिषि तेजसि ॥ १९३२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1932
- त्रिकाण्डशेष भाजनभुवनं विष्टपे तोये भिन्नं दीर्णे विशेषिते । जन्माश्रयश्च भवनं भाजनं पात्रयोग्ययोः ॥ २५० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.250
- त्रिकाण्डशेष मल्लमौलिः कङ्केलिवृक्षेऽपि मल्लः पात्रे कपालिनि । बलीयसि च मत्स्ये च मण्डूलं परिधौ गणे ॥ ४०६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.406
- वैजयन्ती तीर्थपात्रोपायावतारेषु स्त्रीपुष्पे योनियज्ञयोः । तेजो बले प्रभावेऽन्ने ज्योतिष्यर्चिषि रेतसि ॥ १४ ॥ Vaijayantī 6.3.14
- वैजयन्ती भाण्डबीजं शुक्ले फलास्थ्न्यन्ने भर्मणी स्वर्णवेतने । वणिङ्मूलधने पात्रे भाण्डं भूषाश्वभूषयोः ॥ २३ ॥ Vaijayantī 6.3.23