निस्वन

nisvanaपुं · masc.

In 12 kośas: 10 synonym verses, 3 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1400 · p. 53

शब्दो निनादो निर्घोषः स्वानो ध्वानः स्वरो ध्वनिः ।निह्रादो निनदो ह्रादो निस्वानो निस्वनः स्वनः ॥ १३९९ ॥रवो नादः स्वनिर्घोषः संव्याङ्भ्यो राव आरवः ।क्वणनं निक्वणः क्वाणो निक्वाणश्च क्वणो रणः ॥ १४०० ॥

अनुष्टुप्

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह शब्दादिवर्गः Amarakośa 1.6.24

शब्दे निनादनिनदध्वनिध्वानरवस्वनाः ॥ २२ ॥स्वाननिर्घोषनिर्ह्रादनादनिस्वाननिस्वनाः ।आरवारावसंरावविरावा अथ मर्मरः ॥ २३ ॥स्वनिते वस्त्रपर्णानां भूषणानां तु शिञ्जितम् ।निक्वाणो निक्वणः क्वाणः क्वणः क्वणनमित्यपि ॥ २४ ॥

अनुष्टुप्

genderपुंmasc.

बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर चतुर्थोपदेशः Bālaprabodhikā 4.59 · p. 71

शब्दो व्योमगुणः स्वानं प्रस्वनस्वननिस्वनाः ।निर्ह्रादो रवणो नादः क्ष्वेडो ध्वानो ध्वनी रवः ।कर्णिह्रासो रसे भ्रूणा कन्धः कण्ठश्च घोषणः ॥ ५९ ॥

अनुष्टुप्

शब्दपुं व्योमगुणपुं स्वानपुं प्रस्वनपुं स्वनपुं निस्वनपुं निर्ह्रादपुं रवणपुं नादपुं क्ष्वेडपुं ध्वानपुं ध्वनिपुं रवपुं घोषपुं घोषणपुं

genderपुंmasc.

द्विरूपध्वनिसङ्ग्रह Dvirūpadhvanisaṅgraha · भरतमल्लिक Dvirūpadhvanisaṅgraha 44 · p. 57

उदन्तक उदन्तः स्यात् खनखानावुभौ समौ ।निस्वाननिस्वनावेवं भवेदाराव आरवः ॥ ४४ ॥

अनुष्टुप्

उदन्तकपुं उदन्तपुं खनपुं खानपुं निस्वानपुं निस्वनपुं आरावपुं आरवपुं

genderपुंmasc.

पञ्चतत्त्वप्रकाश Pañcatattvaprakāśa · वेणीदत्त शब्दमरीचिः Pañcatattvaprakāśa 6.2.356 · p. 25

निःस्वानो निस्वनो नादो ह्रादनिर्घोषरावकाः[कः] ।मर्मरो वस्त्रपर्णोत्थः सिञ्जितं भूषणारवः ॥ ३५६ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

निःस्वानपुं निस्वनपुं नादपुं ह्रादपुं निर्घोषपुं रावकपुं मर्मरपुं सिञ्जितक्ली

genderपुंmasc.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति पण्डितवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 2.4.140 · p. 33

शब्दो नादो ध्वनिर्ध्वानं निर्घोषो निस्वनः स्वनः ।निर्ह्राद आरवो रावो निनादो निनदोऽपि च ॥ १४० ॥

अनुष्टुप्

शब्दपुं नादपुं ध्वनिपुं ध्वानपुं निर्घोषपुं निस्वनपुं स्वनपुं निर्ह्रादपुं आरवपुं रावपुं निनादपुं निनदपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2540 · p. 411

शब्दः स्वरो ध्वनिर्नादो निनादो निनदो रणः ।निःस्वानो निःस्वनः स्वानः निस्वानो निस्वनो स्वनः ॥ २५४० ॥

अनुष्टुप्

शब्दपुं स्वरपुं ध्वनिपुं नादपुं निनादपुं निनदपुं रणपुं निःस्वानपुं निःस्वनपुं स्वानपुं निस्वानपुं निस्वनपुं स्वनपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.399 · p. 28

अमूनि त्रिषु सत्यानि अव्ययन्तु यथातथम् ।शब्दो निर्घोषनिर्ह्रादनिस्वानस्वाननिस्वनाः ॥

अनुष्टुप्

यथातथम्अ शब्दपुं निर्घोषपुं निर्ह्रादपुं निस्वानपुं स्वानपुं निस्वनपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण शब्दाध्यायः Śabdaratnākara 1.7.223 · p. 30

शब्दध्वाननिनादनादनिनदस्वानस्वना निस्वन-ह्रादारावविरावघोषरसंरावारवाश्च ध्वनिः ।निःस्वानोऽपि रणोऽपि च प्रतिनिनादे स्यात्प्रतिश्रुत् स्त्रियांसंभोगे मणितं ध्वनिर्वसनपर्णानां स्वनो मर्मरः ॥ २२३ ॥

शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश शब्दाध्यायः Vaijayantī 2.4.1 · p. 31

शब्दो व्योमगुणस्वानस्वननिस्वाननिस्वनाः ।निर्ह्रादो रवणो नादः क्ष्वेडो ध्वानो ध्वनिः कवः ॥ १ ॥

अनुष्टुप्

शब्दपुं व्योमगुणपुं स्वानपुं स्वननक्ली निस्वानपुं निस्वनपुं निर्ह्रादपुं रवणपुं नादपुं क्ष्वेडपुं ध्वानपुं ध्वनिपुं कवपुं

genderपुंmasc.

निस्वन as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश वाजध्वजः शेफसि चिह्ने च पताकायां च शौण्डिके । वाजं पाथे मुनौ वाजो वाजो निस्वनपक्षयोः ॥ Dharaṇikośa 7.2.2
कोषकल्पतरु वाजवाजो मुनौ निस्वनपक्षयोर्ना जवे मखान्ने तु घृते च षण्ढे । व्याजोऽपदेशे शठकर्मणि स्या- त्पाणौ सुबाहौ च भुजो द्विलिङ्गः ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.7.24
शब्दरत्नावली वाजबहुत्वे पुंसि लाजाः स्युर्व्याजोऽपदेशशाठ्ययोः । ब्रजो गोष्ठे पथिच्छन्दे वाजः पक्षे च निस्वने । मुनौ पुमान् जले क्लीबं यज्ञे चैव घृतान्नयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.16