क्ष्वेड
kṣveḍaपुं · masc.In 17 kośas: 16 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
विषः क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णं गरलोऽथ हलाहलः ॥ ११९५ ॥वत्सनाभः कालकूटो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ।सौराष्ट्रिकः शौल्किकेयः काकोलो दारदोऽपि च ॥ ११९६ ॥अहिच्छत्त्रो मेषशृङ्गकुष्टवालूकनन्दनाः ।कैराटको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ॥ ११९७ ॥सर्षपो मूलको गौरार्द्रकः सक्तुककर्दमौ ।अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ॥ ११९८ ॥इन्द्रो लाङ्गुलिको विस्फुलिङ्गपिङ्गलगौतमाः ।मुस्तको दालवश्चेति स्थावरा विषजातयः ॥ ११९९ ॥
अनुष्टुप्
विषपुंक्ष्वेडपुंरसपुंतीक्ष्णक्लीगरलपुंहलाहलपुंवत्सनाभपुंकालकूटपुंब्रह्मपुत्रपुंप्रदीपनपुंसौराष्ट्रिकपुंशौल्किकेयपुंकाकोलपुंदारदपुंअहिच्छत्त्रपुंमेषशृङ्गपुंकुष्टपुंवालूकपुंनन्दनपुंकैराटकपुंहैमवतपुंमर्कटपुंकरवीरकपुंसर्षपपुंमूलकपुंगौरपुंआर्द्रकपुंसक्तुकपुंकर्दमपुंअङ्कोल्लसारपुंकालिङ्गपुंशृङ्गिकपुंमधुसिक्थकपुंइन्द्रपुंलाङ्गुलिकपुंविस्फुलिङ्गपुंपिङ्गलपुंगौतमपुंमुस्तकपुंदालवपुं
genderपुंmasc.
समौ कञ्चुकनिर्मोकौ क्ष्वेडस्तु गरलं विषम् ॥ ९ ॥
genderपुंmasc.
ब्रह्मपुत्रः शौल्किकेयो दारदश्च प्रदीपनः ।रसः सौराष्ट्रिकः क्ष्वेडस्तीक्ष्णश्च विषमुच्यते ॥ ६४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दो व्योमगुणः स्वानं प्रस्वनस्वननिस्वनाः ।निर्ह्रादो रवणो नादः क्ष्वेडो ध्वानो ध्वनी रवः ।कर्णिह्रासो रसे भ्रूणा कन्धः कण्ठश्च घोषणः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भोगस्त्रिष्वहिकोशस्तु निर्मोकः कञ्चुकोऽस्त्रियाम् ।गरोऽस्त्री गरलः क्ष्वेडो गरलं विषमस्त्रियाम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आस्फोतश्च सदापुष्पः खरवङ्कफलस्तथा ।राजार्कस्त्वेष रक्तः स्यात्तत्फलं क्ष्वेडमुच्यते ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्ष्वेडं [63a] धामार्गवो घोषो महाजाली तु पीतकः ।राजकोशातकी हस्तिपर्णी कर्क्कोटिकी तथा ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
चीनपिष्टं च शृङ्गाट स्यात्फाण्टं मोरटं पिटम् ।तिरीटं पृष्ठ-गोष्ठे च क्ष्वेडं धामार्गवार्थकम् ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
घासोऽथ -----------विषः क्ष्वेडो हलाहलः ।कालकूटं वत्सनागो ब्रह्मपुत्रोऽपि दारदः ॥ ११४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
तेषां राजा महाक्रोधी कर्कोटक इति श्रुतः ।तद्विषे कालकूटः स्यादसं(स?)ह्यः क्ष्वेड इत्यपि ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विषस्तु गरलं क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णश्च तद्भिदः ।हालाहलः कालकूटो वत्सनागः प्रदीपनः ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
कलम्वः स्याद्वीरतरो मार्गणोऽप्याशुगः खगः ।तूणक्ष्वेडः पृषत्केषुरोपकाण्डविपर्यकाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजजाली महाकोशातकी च फलिकेति च ।कर्कोटी कोशफलिका क्ष्वेडोऽधोमार्गवोऽप्यसौ ॥ ६२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दो व्योमगुणस्वानस्वननिस्वाननिस्वनाः ।निर्ह्रादो रवणो नादः क्ष्वेडो ध्वानो ध्वनिः कवः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्ष्वेडाश्च कन्दलाः कालकूटाद्याः स्युः कमण्डलुः ।सक्तुः परीतन्महिमा कर्म पर्व च लोम दोः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
क्ष्वेडः कर्णामये शब्दे विषघोषकयोरपि ।योधानां सिंहनादोऽपि क्ष्वेडा वाद्यं च वैणवम् ॥
अनुष्टुप्
वक्रे स्त्रियां वीरनिनादवाद्य-भिद्वंशशल्येषु नपुंसके तु ।स्याद्घोषपुष्प्यामपि लोहितार्क-फलेऽप्यथाण्डं पतगादिपेश्याम् ॥ ७२ ॥
उपजातिः
doubtful
लतायां स्यात् सुविख्याता राजकोशातकीति या ।विषे ध्वनौ च ना यौधसिंहनादे तु सा स्त्रियाम् ॥ २८२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
रोहितायाः फले पुष्पे क्षमा क्षान्तिर्धरित्र्यपि ।क्षमः क्षमायुते शक्ते क्षेमो लब्धस्य रक्षणे ॥ ३८० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
रक्तार्कपर्णप्रसवे घोषपुष्पे नपुंसकम् ।दुरासदे च कुटिले वाच्यलिङ्गं निगद्यते ॥
अनुष्टुप्
doubtful
क्ष्वेड as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु शल्यशरे च वंशादिकवंशिकायां क्ष्वेडेऽन्तिमे तोमरवाचकश्च । छिद्रेऽवधौ मद्रपतौ तु पुंसि गालद्रुमे श्वाविधि तद्वदुक्तः ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.26.29
- नानार्थार्णवसंक्षेप विषाविषा त्वतिविषायां स्त्री क्ष्वेडे तु स्यान्नृशण्डयोः । जले तु क्ली विधा तु स्त्री भृतौ वृद्धिप्रकारयोः ॥ १२५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1251
- शिवकोष शल्यशल्यं क्ष्वेडे च मदने शल्यः सेव्यस्तु पौण्ड्रके । सेव्या तु हृद्यगन्धायामथ सेव्यं रणप्रिये ॥ ३४८ ॥ Śivakoṣa 21.1.348
- शिवकोष विषप्लक्षस्तु पर्कटीगर्दभाण्डयोः कुञ्जराशने । विषं जलेऽस्त्रियां क्ष्वेडे स्त्री मान्द्यां च वृषः श्रियाम् ॥ ५१८ ॥ Śivakoṣa 26.1.518
- शब्दरत्नावली शल्यशल्यं क्ष्वेडे तोमरे च मदनश्वाविदोः पुमान् । विषायुधभिदोः क्लीबं दुःसहे दुर्वचस्यपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.32