नाद
nādaपुं · masc.In 16 kośas: 24 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
शब्दो निनादो निर्घोषः स्वानो ध्वानः स्वरो ध्वनिः ।निह्रादो निनदो ह्रादो निस्वानो निस्वनः स्वनः ॥ १३९९ ॥रवो नादः स्वनिर्घोषः संव्याङ्भ्यो राव आरवः ।क्वणनं निक्वणः क्वाणो निक्वाणश्च क्वणो रणः ॥ १४०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दे निनादनिनदध्वनिध्वानरवस्वनाः ॥ २२ ॥स्वाननिर्घोषनिर्ह्रादनादनिस्वाननिस्वनाः ।आरवारावसंरावविरावा अथ मर्मरः ॥ २३ ॥स्वनिते वस्त्रपर्णानां भूषणानां तु शिञ्जितम् ।निक्वाणो निक्वणः क्वाणः क्वणः क्वणनमित्यपि ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ह्रादो नादः शब्दः स्वानो ध्वानः स्वरो रवो घोषः ।अभिधानव्याहारोदीरणकथनादयस्तु तद्भेदाः ॥ १३८ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
शब्दो व्योमगुणः स्वानं प्रस्वनस्वननिस्वनाः ।निर्ह्रादो रवणो नादः क्ष्वेडो ध्वानो ध्वनी रवः ।कर्णिह्रासो रसे भ्रूणा कन्धः कण्ठश्च घोषणः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वानो ध्वानः स्वरो ह्रादो निस्वानो रव इत्यपि ।नादो घोषः क्वणः क्वाणो निक्वाणो निक्वणः क्वणः ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पट्टदोहदयोर्नादमुदयोः छादकुन्दयोः ।कुमुदायुधोत्सेधानां कवन्धश्रामयोरपि ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 धो (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
शब्दो निनादो निनदो नदोऽपिनादो ध्वनि-ध्वान-रवारवाः स्युः ।आराव-संराव-विराव-घोष-निर्घोष-निःस्वान-रण-स्तनाश्च ॥ ५६ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंmasc.
कल्माषशबलौ चित्रकिर्मीरौ चित्रलश्च सः ।[49] ध्वनिः स्वानो रवो नादः शब्दो निर्घोषनिःस्वनौ ॥ २९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पक्षिणां कूजितं नादस्तिरश्चां वासितं रुतम् ।भषणं बुक्कनं श्वानध्वाने रेषा वृकोद्भवे ॥ २९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निःस्वानो निस्वनो नादो ह्रादनिर्घोषरावकाः[कः] ।मर्मरो वस्त्रपर्णोत्थः सिञ्जितं भूषणारवः ॥ ३५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गीतं नृत्यं च वादित्रं त्रयं संगीतमुच्यते ।गीतं गानं गेयं गीतिर्नादो गन्धर्व एव च ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 गे (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शब्दो नादो ध्वनिर्ध्वानं निर्घोषो निस्वनः स्वनः ।निर्ह्राद आरवो रावो निनादो निनदोऽपि च ॥ १४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दः स्वरो ध्वनिर्नादो निनादो निनदो रणः ।निःस्वानो निःस्वनः स्वानः निस्वानो निस्वनो स्वनः ॥ २५४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विरावनादह्रासाः स्युरभिधानाभिधानकम् ।तथा कुहरितञ्चेति शब्दपर्याय ईरितः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वेणिर्वेणीवक्त्रं वक्त्रं पुटभेदेऽम्बुनिर्गमे ।परिवाह-परीवाहौ नाल-नादौ प्रनालिका ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व (wrong syllable)
genderक्लीneut.
निनादो निनदो नाद आरावो राव आरवः ।रवो विरावः संरावः, क्ष्वेडा क्ष्वेडित-क्ष्वेलिते ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शब्दध्वाननिनादनादनिनदस्वानस्वना निस्वन-ह्रादारावविरावघोषरसंरावारवाश्च ध्वनिः ।निःस्वानोऽपि रणोऽपि च प्रतिनिनादे स्यात्प्रतिश्रुत् स्त्रियांसंभोगे मणितं ध्वनिर्वसनपर्णानां स्वनो मर्मरः ॥ २२३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
विसर्गो नादः सकलाः षड्दशोक्ताः स्वरा मताः ॥
genderपुंmasc.
प्राणस्तेजः स्थिरा वार्द्युर्वायुश्चापि प्रभा च ज्या ।कमभ्रं नाद-दावौ च कुः पाथो व्योम तो रयः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दीर्घबाहू रसो रूपं नादाख्यश्चातिचञ्चलः ।ञो धर्मः सुखदो ज्ञानी वामकराङ्गुलीनखः ।एकपादः कुण्डली च वामपाणिस्तथा नखः ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अथ कादिमते प्रोक्ता संज्ञा भूतलिपेः क्रमात् ।वातो मरुच्चरः प्राणो वायुर्नादो रयो जवी ।व्याप्तं स्पर्शो वायुजानां संज्ञा प्रोक्ता मनीषिभिः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वातः-अ, मरुत्-आ, चरः-ए, प्राणः-क, वायुः-ख, नादः-ट, रयः-त, जवी-प, व्याप्तं-य, स्पर्शः-ष
genderपुंmasc.
अर्द्धमात्रा कला वाणी नादोऽर्धेन्दुः सदाशिवः ॥
genderपुंmasc.
शब्दो व्योमगुणस्वानस्वननिस्वाननिस्वनाः ।निर्ह्रादो रवणो नादः क्ष्वेडो ध्वानो ध्वनिः कवः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्ली तु रन्ध्रे च शेफे च नादो ना स्तोतरि ध्वनौ ।नदसम्बन्धिनि त्रिः स्यान्नाट्यं घोषाख्यलोहके ॥ ६८० ॥
अनुष्टुप्
अर्द्धमात्रा कला वाणी नादोऽर्द्धेन्दुः सदाशिवः ।अनुचर्या तुरीय च विश्वमातृकला परा ॥नादः॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 य (wrong syllable)
द दुर्गावाचकं देवि ऊकारश्चापि रक्षणे ।विश्वमाता नादरूपः कुर्वर्थो बिन्दुरूपकः ॥
अनुष्टुप्
meaningsविश्वमातृ
क काली ब्रह्म र प्रोक्तं महामायार्थकश्च ई ।विश्वमात्रर्थको नादो बिन्दुर्दुःखहरार्थकः ॥
अनुष्टुप्
meaningsविश्वमातृ
हकारः शिववाची स्यात् रेफः प्रकृतिरुच्यते ।महामायार्थ ई-शब्दो नादो विश्वप्रसूः स्मृतः ॥
अनुष्टुप्
meaningsविश्वप्रसू
महालक्ष्म्यर्थकः शः स्याद् धनार्थो रेफ उच्यते ।ईस्तुष्ट्यर्थो परो नादो बिन्दुर्दुःखहरार्थकः ॥
अनुष्टुप्
meaningsपर
विश्वमात्रर्थको नादो बिन्दुर्दुःखहरार्थकः ।-----------------------------------वधूबीजार्थ उक्तोऽत्र तव स्नेहान्महेश्वरि ॥स्त्रीं॥
अनुष्टुप्
meaningsविश्वमातृ
नाद as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप गर्जितमत्तहस्तिनि तन्नादे पुनः क्ली स्तनितेऽपि च । अम्बुदस्याथ पुंसि स्याद् गर्जनो गृञ्जनाह्वये ॥ ६५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.652
- तन्त्राभिधान औऔ-कारः शक्तिको नादस्तै(ते)जसो वामजङ्घकः । मणिबन्धो ग्रहेशश्च शङ्कुकर्णः सदाशिवः ॥ ४६ ॥ Tantrābhidhāna 2.15.46
- तन्त्राभिधान अंपरं शशी प्रमाणीशः सोमो बिन्दुः कलानिधिः । अक्रूरश्चेतना नादः पूर्णा दुःखहरः शिवः ॥ ५० ॥ Tantrābhidhāna 2.16.50
- तन्त्राभिधान झझो झङ्कारी गुहो झञ्झावायुः सत्यः षडुन्नतः । अजेशो द्राविणी नादः पाशी जिह्वा जलं स्थितिः ॥ ८२ ॥ Tantrābhidhāna 2.26.82
- तन्त्राभिधान लखड्गी नादोऽमृतं देवी लवणं वारुणी पतिः । शिखा वाणी क्रिया माता भामिनी कामिनीप्रिया ॥ १४९ ॥ Tantrābhidhāna 2.45.149
- तन्त्राभिधान हमहालक्ष्मीः परं नादो मेघनादो हरिर्मनः । बिन्दुर्दुर्गा प्रिया देवी मेघः श्यामेश्वरः पुमान् ॥ १६६ ॥ Tantrābhidhāna 2.50.166