घोष
ghoṣaपुं · masc.In 20 kośas: 36 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
कांस्ये विद्युत्प्रियं घोषं प्रकाशं वङ्गशुल्वजम् ।घण्टाशब्दमसुराह्वं रवणं लोहजं मलम् ॥ १०४९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 सु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
ह्रादो नादः शब्दः स्वानो ध्वानः स्वरो रवो घोषः ।अभिधानव्याहारोदीरणकथनादयस्तु तद्भेदाः ॥ १३८ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
ग्रामयोरन्तरं दीर्घं प्रान्तरं परिकीर्त्यते ।घोष आभीरपल्ली स्यात्पक्कणः शवरालयः ॥ २६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दो व्योमगुणः स्वानं प्रस्वनस्वननिस्वनाः ।निर्ह्रादो रवणो नादः क्ष्वेडो ध्वानो ध्वनी रवः ।कर्णिह्रासो रसे भ्रूणा कन्धः कण्ठश्च घोषणः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आभीरपल्ली घोषः स्याद्ध्रजोनीशोवनान्तरा ।वाटोल्पके तु पल्ली स्त्री पल्लिरप्यथ न स्त्रियाम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नवीनशिष्यपर्यायस्त्रिष्वेते विद्वदादिमाः ।गुणनं शीलनं घोषः स्वाध्यायो धर्मभाणकः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिरावृत्तं च वङ्गारि वप्रं चापि महाबलम् ।कांस्यं सौराष्ट्रकं घोषं कंसीयं ब्रह्मवर्द्धनम् ॥ ५५२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लिड्गीर्भाषा वाणिगाथे जिह्वा वाणी द्वयोः पुमान् ।घोषः स्वरः स्वनोऽपि स्याद्गणो धेनाऽपि कारिका ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वानो ध्वानः स्वरो ह्रादो निस्वानो रव इत्यपि ।नादो घोषः क्वणः क्वाणो निक्वाणो निक्वणः क्वणः ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दो निनादो निनदो नदोऽपिनादो ध्वनि-ध्वान-रवारवाः स्युः ।आराव-संराव-विराव-घोष-निर्घोष-निःस्वान-रण-स्तनाश्च ॥ ५६ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंmasc.
अल्पग्रामस्तु पल्ली स्याद्भवेद्ग्रामटिका च सा ।[12b]पक्कणः शबरावासो घोष आभीरपल्लिका ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्राह्मी स्यात्कपिला राज्ञी ब्रह्मरीतिरथानरि ।कांस्यं विद्युत्प्रियं पञ्चलोहं घोषं प्रकाशकम् ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्ष्वेडं [63a] धामार्गवो घोषो महाजाली तु पीतकः ।राजकोशातकी हस्तिपर्णी कर्क्कोटिकी तथा ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शाक्वरो बाडबेयश्च वर्षभेयश्च वर्धकः ।ककुदी गोवृषो घोषः ककुद्मान्वृषभो वृषः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घोष आभीरपल्ली स्यात्पक्कणोऽस्र्यन्तजातयः ।मालाकारो माल्यजीवी मालिकः प्रतिहारिकः ॥ २५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वर्त्माऽध्वा सरणिः पन्था मार्गः प्रचरसञ्चरौ ।त्रिमार्गनामगा गङ्गा घोषो गोमण्डलं व्रजः ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपघ्नश्चान्तिकागारं मुनिस्थाने तथाश्रमः ।पक्वणो वरटावासो घोषश्चाभीरपल्लिका ॥ २८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रङ्गताम्रोद्भवं कांस्यं घोषं सौदामिनीप्रियम् ।असुराह्वं प्रकाशं च पारदे सूतपारतौ ॥ ३२९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
एतदादिग्रामभेदे गोभिलः परिकीर्तितः ।गोपग्रामे तु घोषः स्याच्छबराणां तु पक्कणः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मागधे मगधो मोदी नान्दीकश्च विशारदः ।वन्दी वन्दान्यो घोषश्च घोषकः स्तुतिपाठकः ॥ ३७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 न्यो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गोकुलं तु व्रजो घोषो गोष्ठं गोपास्तु बल्लवाः ।दुग्धं पयोऽमृतं क्षीरं गोरसः क्षीरजं दधि ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
कंसं कांस्यं प्रकाशञ्च घोषो विद्युत्प्रियं मलम् ।रवणमसुराह्वं लोहजं वङ्गशुल्वजम् ॥ १८१६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
निक्वाणो निक्वणः क्वणः क्वणश्च क्वणनं पुनः ।ध्वानो घोषश्च निर्घोष आराव आरवो रवः ॥ २५४१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 क्व (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
घोष आभीरपल्ली स्यादाभीरपल्लिरेव च ।पङ्कणः पक्कणश्चापि शवरालय इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
धामाङ्गवः घोषकः स्याद् घोषो घोणालताह्वये ।धामाङ्गवे पीतवर्णे महाजाली प्रकीर्तिता ।परोलिका परोली च ज्योत्स्नी जाली पटोलिका ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
स्वनिः स्वानो ध्वनिर्ध्वानो निक्वाणो निक्वणः क्वणः ।क्वाणश्च घोष-निर्घोषौ निर्ह्रादो ह्राद इत्यपि ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दध्वाननिनादनादनिनदस्वानस्वना निस्वन-ह्रादारावविरावघोषरसंरावारवाश्च ध्वनिः ।निःस्वानोऽपि रणोऽपि च प्रतिनिनादे स्यात्प्रतिश्रुत् स्त्रियांसंभोगे मणितं ध्वनिर्वसनपर्णानां स्वनो मर्मरः ॥ २२३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
पक्कणः शबरावासो घोष आभीरपल्लिका ।जाङ्गलो निर्जलो देशो विरलद्रुमपर्वतः ।अवपातस्तु वारिः स्त्री वारणग्रहणक्षितौ ॥ ३९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
योधानां क्रन्दनं घोषः पटहाडम्बरौ समौ ।पांसुः क्षोदः स्त्रियां धूली रेणुः स्त्रीपुंसयो रजः ॥ १३८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रेणुवासोऽथ मशको घोषो रणरणश्चसः ।पक्षी तु नाडीचरणः स्याच्चञ्चभृदनेकजः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कणिर्ह्रादो रसो ध्रूणा घोषो गुंजनमुंजने ।गंजनं मशनं कानं गानं कोरणरेदभणे ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रपुन्नाटे त्वेडगजो दद्रुघ्नश्चक्रमर्दनः ।घोषे कोशफला घण्टा घण्टाला फलिनी फली ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुठारो मन्थविष्कंभो मन्थपात्रं तु गर्गरी ।घोष आभीरपल्ली स्यात्पक्कणोऽस्त्र्यंत्यजालयः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नन्दिघोषोऽर्जुनरथो घोषो बन्दिजनस्य च ।किंपुरुषो लोकयातुभेदे किंपुरुषो मयुः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 रु (wrong syllable)
meaningsबन्दिजन
मेघध्वनौ स्त्री शतपुष्पिकायांप्रैषो रुजि प्रेषण उन्मितौ च ।स्यान्मर्दने प्रेषमुशन्ति तद्व-त्पौषस्तु मासेऽथ रणे महेऽन्त्ये ॥ ४२ ॥
इन्द्रवज्रा
meaningsमेघध्वनि
doubtful
ब्रह्मवालुकसंज्ञे च विषभदे लतान्तरे ।कोशातक्याह्वये शब्दवर्णधर्मेऽप्यथास्त्रियाम् ॥ ३९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 भ (wrong syllable)
doubtful
कंसाख्यलोहे चन्द्रस्तु ना कर्पूरशशाङ्कयोः ।कम्पिल्लाख्यद्रुमे बर्हिमेचकेऽप्यजयोऽब्रवीत् ॥ ३९४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकंस
doubtful
काक्षी तुवरिकागृष्ट्योः घोषः कोशातकीभिदि ।घोषा मिस्यां च कर्कोट्यां तुषो धान्यत्वगक्षयोः ॥ ५१७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकोशातकीभिद्
कर्षो मानविशेषे स्यात्कर्षणे च पुमानयम् ।कर्षूः पुंसि करीषाग्नौ स्त्रियां कुल्येष्टखातयोः ॥काक्षी सौराष्ट्रमृद्भदे स्त्रियान्तु वरिकोषधौ ।घोषमाभीरपल्ल्याञ्च ध्वनिगोपालघोषके ॥चोक्षो दक्षे मनोज्ञे च तीक्ष्णे च शुचिगीतयोः ।झषा नागवलायां स्त्री तापमीनवनेषु ना ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 द्भ (wrong syllable)
घोष as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् कोशातकीज्योत्स्निकायां च घोषे च कोशातक्यथ कट्फले ॥ ८ ॥ सिते च खदिरे सोमवल्कः स्यादथ सिह्लके । तिलकल्के च पिण्याको बाह्लीकं रामठेऽपि च ॥ ९ ॥ Amarakośa 3.3.9
- धरणिकोश कोषातकीकोषातकी स्मृता घोषे ज्योत्स्निकायामपीष्यते । शृगालिका स्मृता क्रोष्ट्री त्रासादपि पलायने ॥ Dharaṇikośa 1.2.61
- कोषकल्पतरु अश्मन्तकप्रकीर्णकं चामरविस्तराश्व- ग्रन्थप्रभेदेष्वथ चुल्लिकायाम् । अश्मन्तकं काकुद[258a]संवृतौ च कोशातकी-घोष-पटोलिकासु ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.1.36
- कोषकल्पतरु मृदङ्गषिङ्गे भुजंगो भुजगे मृदङ्गो घोषे तथाचानकवाचकोऽपि । सङ्गे च तूणे च निषङ्ग उक्तो वेल्ले विडङ्गं त्रिषु नागरे स्यात् ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.3.20
- कोषकल्पतरु धामार्गवताम्रघटे गर्गर्यां यदूत्तमे स्यात्पुटग्रीवः । जीमूतेऽपामार्गे धामार्गव उक्तस्तथा घोषे ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.29.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप ग्राम्याअत्रार्थे ग्राम्यवाक् तु त्रिर्ग्रामीणे स्त्री लतान्तरे । घोषसंज्ञे स्वल्पफले ग्राम्याथो गालवाङ् नरि ॥ ३४४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.344
- नानार्थार्णवसंक्षेप घण्टास्वनघण्टारवा प्रसिद्धायां चणपुष्पीति चौषधौ । पूर्ववत् स्यात् समासाद्यमथ क्ली घोषसंज्ञके ॥ २१४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.214
- नानार्थार्णवसंक्षेप महाजानीमहाजानी स्त्रियां पीते घोषसंज्ञे लतान्तरे । अत्रापि पूर्ववत् सादि महापत्रः पुनः पुमान् ॥ ४६७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.467
- परमानन्दीयनाममाला कण्ठऋग्भेदे वेदवित्पाठे कण्ठः स्यान्मदनद्रुमे । घोषे गले समीपे च कार्यं हेतौ प्रयोजने ॥ ८९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.89
- परमानन्दीयनाममाला कोशातककाकरूकोऽथ दम्भे स्याद्भीते घूके स्त्रिया जिते । कोशातकः कचे घोषे स्त्रीत्वे ज्योत्स्नी पटोल्यपि ॥ १४४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.144
- शिवकोष जीमूतजीवन्तो रक्तमाषे स्यात् जीमूते मुस्तघोषयोः । त्रिवृतः स्नेहभेदे स्यात्त्रिवृता त्वरुणाभिदि ॥ १९२ ॥ Śivakoṣa 12.2.192
- शब्दरत्नावली मृदङ्गमानङ्गो मेत्तचाण्डालकुञ्जरेषु जटेऽपि च । मृदङ्गः पटहे घोषे काष्ठाङ्गे मङ्गलेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.45