मर्दन
mardanaक्ली · neut.In 9 kośas: 8 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
स्यान्मर्दनं संवहनं विनाशः स्याददर्शनम् ।संस्तवः स्यात्परिचयः प्रसरस्तु विसर्पणम् ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
साचिः स्त्रियां तिर्यगर्थे संप्रोक्तं साचि चाव्ययम् ।संवाहनं मर्दनं स्याच्छ्लाघना कत्थना स्त्रियौ ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जङ्घात्राणार्थयन्त्रे स्याद् योधानां मर्दनी पुनः ।योधानां पादरक्षार्थयन्त्रे स्त्री क्ली तु मर्दनम् ॥ १३५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्यवसायोद्यमोद्योगाभियोगोत्साहविक्रमाः ।खुरली तु श्रमोऽभ्यासः संवाहनं तु मर्दनम् ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ह (wrong syllable)
genderक्लीneut.
संवाहनं मर्दनञ्च स्यात् संवहनमित्यपि ।गुप्तस्थितौ विनाशस्तु स्याददर्शनमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संवाहनं मर्दनं स्यात् खल्या तु खलसंहतिः ।आपूपिकं शाष्कुलिकमित्याद्यं भूम्न्यचेतसाम् ॥ १७३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संयामसंयमौ यामो वियामो वियमो यमः ।संवाहनं मर्दनं स्यात् पर्यवस्था विरोधनम् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मृद्नात्यर्थे स्त्रियां तु स्यात् क्षुमाधान्ये मसृण्यथ ।अकर्कशे (च?त्रि) मसृणं स्निग्धे च मकरस्तु ना ॥ १३५९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsमृद्नात्यर्थ
doubtful
मर्दन as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् प्रैषअभीषुः प्रग्रहे रश्मौ प्रैषः प्रेषणमर्दने ॥ २२० ॥ Amarakośa 3.3.220
- धरणिकोश संवाहनसंवाहनं मर्दने स्याद्भारादेर्वाहनेऽपि च । उद्वाहनं द्विसीत्ये स्याद्रज्जावुद्वाहनी मता ॥ Dharaṇikośa 19.2.85
- कोषकल्पतरु अधिवहतिवहने चापि सामीप्ये नेः समूहेऽथ मर्दने । शुश्रूषायां तत्क्षणजे सपत्नीलम्भनेऽप्यधेः ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 3.5.42
- कोषकल्पतरु उद्वर्ततेस मिथ्योपपदो ण्यन्तो द्विस्त्रिरुक्तौ तङि स्मृतः । वर्तते वर्तनेऽथोदो वृत्तिर्मर्दविलेपयोः । अपवृत्तिविपर्यासोत्पतनेष्वथ स प्रतः ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.63
- कोषकल्पतरु प्रैषमेघध्वनौ स्त्री शतपुष्पिकायां प्रैषो रुजि प्रेषण उन्मितौ च । स्यान्मर्दने प्रेषमुशन्ति तद्व- त्पौषस्तु मासेऽथ रणे महेऽन्त्ये ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 6.30.42
- नानार्थार्णवसंक्षेप सम्मर्दसम्मर्दो मर्दने युद्धेऽप्यथ सन्दंश इत्ययम् । लोहकारोपकरणभेदे सन्दशनेऽपि च ॥ २३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.233
- नानार्थार्णवसंक्षेप करमर्दकरमर्दस्तु ना ज्ञेयो मर्दने करवस्तुनः । कृष्णपाकाख्यवृक्षे च करमर्दी तु सा स्त्रियाम् ॥ १४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.147
- शब्दरत्नावली मलनभोगी पुंसि भुजङ्गे स्याद् ग्रामपात्रे महीपतौ । महिषी व्यतिरिक्तायां राजयोषिति भोगिनी ॥ मदनः कामधुस्तूरवसन्तद्रुमसिकथके । मलनं मर्दने क्लीबं पटवासे भवेत्पुमान् ॥ मलिनं दूषिते कृष्णे ऋतुमत्यां मलिन्यपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.67
- शब्दरत्नावली विहेठनललाम स्याद्ध्वजे शृङ्गे प्रभावे च तुरङ्गमे । प्रधाने लाञ्छने पुण्ड्रे वालधौ भूषणेऽपि च । लाङ्गली रेवती कान्ते नारिकेलद्रुमे पुमान् । …वञ्चकव्याघ्रगन्धमार्जारकेषु च । वर्द्धमानः पशुविष्णुशरावैरण्डसूरिषु । विस्मापनः स्मरे पूर्यां गन्धर्वे कुहनेऽपि च ॥ विसर्जनं परित्यागदानसंप्रेरणेषु च । विरोचनोऽग्निसूर्येन्दुप्रह्लादतनयेषु च ॥ विहेठनं मर्दने स्याद् हिंसायाञ्च विडम्बने ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.121
- शब्दरत्नावली प्रैषप्लक्षोऽश्वत्थे गर्दभाण्डे जटीद्वीपविशेषयोः । पक्षः सहाये सुहृदि पार्श्वे मासार्द्धराजयोः ॥ विहगे वलये साध्ये विरोधे गृहशुद्धयोः । चुल्लीरन्ध्रे हस्तिपार्श्वे केशादिपरती व्रजे ॥ प्रेक्षा नृत्ये क्षणे वुद्धौ शिक्षायामपि च स्त्रियाम् । प्रैषः क्लेशे मर्दने च प्रेषणोन्मादयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.10
- शब्दरत्नाकर प्रैषपोतःप्रवहणे डिम्भे पाकः पचनडिम्भयोः । कालस्य चावधौ प्रैषः प्रेषणे मर्दनेऽपि च ॥ १९५४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1954
- वैजयन्ती प्रैषप्रेषणे मर्दने प्रैषः पुंखः श्वेतशरांगयोः । पवी वातास्त्रधारे च पाकपोतौ शिशावपि ॥ ३३ ॥ Vaijayantī 6.1.33