अभ्यास
abhyāsaपुं · masc.In 14 kośas: 16 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
खुरली तु श्रमो योग्याभ्यासस्तद्भूः खलूरिका ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बाणमुक्तिर्व्यवच्छेदो दीप्तिर्वेगस्य तीव्रता ।अभ्यासः कथ्यते योग्या श्रमस्थानं खलूरिका ॥ ४७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाठोऽपि च जपोऽभ्यासो वेदेंगादौ पुनः पुनः ।एकब्रह्मव्रताचारा मिथः सब्रह्मचारिणः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याच्चोपकण्ठमभ्यर्णं सदेशाभ्यग्रके पुनः ।अभ्यासमभ्याशमपि संसक्ते त्वपदान्तरम् ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पठिताभ्यसनेऽभ्यासो योग्या च गुणनी स्त्रियौ ॥ १९ ॥
genderपुंmasc.
समीपं सनीडं सवेशं सदेशंतथाभ्यर्णमभ्याशमभ्यासमुक्तम् ।समर्यादमासन्नमभ्यग्रमस्मिं-स्त[था]संनिकृष्टं भवेदन्तिकं च ॥ ६ ॥
भुजङ्गप्रयातम्
genderक्लीneut.
समीपाभ्यासमासन्नमभ्यर्णं सन्निधिं विदुः ।अविदूरं च निकटमवलग्नमनन्तरम् ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वभावः प्रकृतिः शीलं निसर्गो विश्वसो निजः ।योग्या गुणनिकाभ्यासः स्यादभीक्ष्णं मुहुर्मुहुः ॥ १८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्यवसायोद्यमोद्योगाभियोगोत्साहविक्रमाः ।खुरली तु श्रमोऽभ्यासः संवाहनं तु मर्दनम् ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ह (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उपासनं शराभ्यासो योग्या च खुरली श्रमः ।प्रोक्तः शस्त्रकलाभ्यासोऽभ्यासोऽपि पुनरुच्यते ॥ १३०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आसन्नं सन्निधानञ्च सदेशोऽभ्याशमित्यपि ।अभ्यग्रमऽभितोऽभ्यर्णमभ्यासो निकटं पुनः ॥ २६३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समीपेऽभ्यास आसन्नः सवेशः सन्निकृष्टवत् ।अन्तोऽन्तिकः समर्यादः सनीडः सदेशवत् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परात्नं परारिन्तनं परारितनमित्यपि ।पार्श्वे तालव्यदन्त्यान्तमभ्यासं सन्निधानवत् ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
नागो दर्युदरत्राणं जङ्घात्राणं तु मत्कुणम् ।अभ्यासस्तु श्रमो योग्या श्रमस्थानं खलूरिका ॥ १३५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रतिरूपं प्रतिच्छन्दः संवेशनरतिक्रिये ।अभ्यासः खुरली योग्या निर्वर्णननिभालने ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
योग्याभ्यासः परिचयो बाणाभ्यास उपासनम् ।शक्त्याद्यस्त्रं पाणिमुक्तं यन्त्रमुक्तं शरादिकम् ॥ १९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वायसी काकमाची स्यादभ्यासो निकटेऽपि च ।उदर्चिरुत्प्रभे वह्नौ दिवौकाश्चातके सुरे ।निःश्रेयसं शिवो मोक्षः श्वःश्रेयसं शिवं सुखम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
meaningsनिकट
त्रिः क्ली तु विवरेऽहार्यः पुनर्ना धरणीधरे ।अहर्तव्ये पुनस्त्रिः स्यादभ्यासो गुणने पुमान् ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsगुणन
द्विरुक्तधातुपूर्वार्धेऽप्यभीतस्त्रिस्तु निर्भये ।अम्लानस्तु पुमान् पुष्पस्तम्बे यस्य महासहा ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsद्विरुक्तधातुपूर्वार्ध
doubtful
अभ्यास as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश परपरोऽभ्यासे रिपौ श्रेष्ठे दूरेऽथ केवले परम् । धरा भूभिर्धराः शैलाः कर्पासतूलको धरः ॥ Dharaṇikośa 26.2.2
- कल्पद्रुकोशः अभ्यस्रहस्तूपच्छन्दनं तत् संक्षेपे तु समस्यतिः । वेर्विस्मृतेऽभिराधानेऽभेरभ्यासे भ्रमे त्वधेः ॥ १०८ ॥ Kalpadrukośa 1.10.108
- कोषकल्पतरु सम्-दिश्व्यपात्परो दिशिर्व्याजे नाम्नि प्रत्याङ्परः पुनः । निराकृतौ समोऽभ्यासे वाचिकेऽथ नितो दिशिः ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.55
- कोषकल्पतरु आम्नायस्याच्छोणे सुरभौ भवेत्स परगोऽथाम्नाय उक्तः श्रुता- वभ्यासेऽपि च संततौ निगदितो ज्ञैः संप्रदायेऽपि च । स्थाने पक्षिनिकेतने च गदितो विज्ञैः कुलायस्तथा ऽथोपायो नरि सामभेदविषये चोपागतौ सम्मतः ॥ ६४ ॥ Koṣakalpataru 6.26.64
- नानार्थार्णवसंक्षेप गुणनाभेद्यलिङ्गस्तु स ज्ञेयो धरणीधरसम्भवे । गुणना तु न नाभ्यासे शून्याङ्के चाथ गुन्दिलः ॥ ६७८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.678
- नानार्थार्णवसंक्षेप आवर्तनआवर्तना स्यादभ्यासे सूत्रस्य लवने तथा । आवृत्तौ तु नपि स्यात् तु क्लीबमास्फोटनध्वनिः ॥ ६६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.66
- वैजयन्ती योग्यायोग्यं यन्त्रक्षमापूपयानोपायिषु चन्दने । योग्याभ्यासः क्षमापुण्ये रोको रश्मौ बिले नपुम् ॥ ६७ ॥ Vaijayantī 6.5.67