याम
yāmaपुं · masc.In 14 kośas: 21 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
यामः प्रहरो निशीथस्त्वर्धरात्रो महानिशा ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ह (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
दिवसो दिवा दिनं द्युः प्रोक्तमहर्वासरस्तथा घस्रः ।प्रहरो यामः सन्ध्ये रजनीदिनयोः प्रवेशनिष्कासौ ॥ १०६ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
गजजाति-याम-सेनाङ्ग-दण्डहस्ता महाजने वणिजः ।दशरथपुत्रोपाय-ध्यान-कथा-ऽभिनय-रीति-गोचरणाः ॥ १० ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
नाडी घटी च घटिका विनाडी पलमीरितम् ।दिनस्य रात्रेस्तूर्यांशौ सो यामः प्रहरोच्यते ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
झर्झरोऽपि च यामः स्याद्वर्षीयान्दशमीत्यपि ।पितामहाः पितुर्वंश्या मातुर्मातामहाश्च ते ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षोढा षड्ढा च षड्धा स्यात् प्रकारवचने पुनः ।द्वैविध्यं द्विविधं यामो यमसंयामसंयमाः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यान्नैरृतः पञ्चदशः स्याच्चतुर्भिस्तु तैः पुनः ।प्रहरश्च यमो यामो घटीपर्यायमालकः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्युर्वासकः[रः?] प्रतिदिवा नरि दण्डयाम-सूर्याङ्क-घस्र-घसरा अपि वास्र-वारौ ।****************** रोऽपि दिवसोऽह्नि दिवाव्यये स्तः ॥ १६ ॥
metre not recognisednearly वसन्ततिलका
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
यमो यामोऽपि संयामः संयमश्च समार्थकाः ।परिसर्या परीसारः प्रसरस्तु विसर्पणम् ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रदोषः शर्वरीचक्रमर्धरात्रो महानिशा ।निशीथोऽप्यथ यामः स्यत्प्रहरोऽपि निशम्यते ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तमिस्रमन्धतमसं भूछाया तामसं रजः ।क्षणः पलं घटी यामदिनमासर्तवोऽयनम् ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दिनात्ययः प्रदोषश्च यामस्तु प्रहरस्तथा ।निशीथस्त्वर्धरात्रश्च निःसंपातो महानिशा ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उच्चन्द्रोऽपररावस्तु शेषरात्रौ भवेद्द्वयम् ।द्वौ यामप्रहरौ पुंसि भूतः कृष्णाचतुर्दशी ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संयामः संयमः यामः वियामो यम इत्यपि ।अथाभिचारोऽथर्वादिहिंसैकफलकर्मणि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निशीथः स्यादर्धरात्रो मध्यरात्रो महानिशा ।समौ यामप्रहरकौ प्रतिपत्पक्षती समे ॥ २४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वियामो वियमो यामो यमः संयामसंयमौ ।निग्रहस्तु निकारेऽपि विग्रहः समरेऽपि च ॥ १७१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्राह्मोऽप्येते क्रमाद्यामा यामे प्रहरयातुकौ ।पुण्याहमह्नि पुण्योंऽशास्त्रिसंध्यन्तूपवणैवम् ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
संयामसंयमौ यामो वियामो वियमो यमः ।संवाहनं मर्दनं स्यात् पर्यवस्था विरोधनम् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कारके यमनस्याथ यावोऽलक्तकमाषयोः ।यवसम्बन्धिनि त्रि स्याद् यामस्तु प्रहरे पुमान् ॥ १०५६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsप्रहर
यमने च नपि त्वेष सामभेदेषु केषुचित् ।ण्यो यमाच्चेति वक्तव्यमित्येतद्वचनं यतः ॥ १०५७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
भीष्मो घोरतरेऽपि स्याद् गाङ्गेयेऽपि च पुंस्ययम् ।भीमो घोरे शिवे मध्यपाण्डवे चाम्लवेतसे ॥अथ भूमिः स्थानमात्रे पृथिव्यामपि च स्त्रियाम् ।भौमस्त्रिषु भूमिभवे पुंसि स्यान्नरके कुजे ॥यमः शत्रौ च शमने काके ना यमजेऽन्यवत् ।ना देहसाधनापेक्षनित्यकर्मणि संयमे ॥यामस्तु प्रहरे पुंसि संयमावसयोरपि (?) ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 षु (wrong syllable)
याम as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु यामियामिः स्त्रियां संयमयामयोस्तथा भवेद्भगिन्यां च कुलस्त्रियां च । चक्रान्तकूपत्रिकयोस्तु नेमिः स्त्रियां पुमान्स्यात्तिनिशद्रुमे च ॥ ७२ ॥ Koṣakalpataru 6.25.72