कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

यम

yamaपुं · masc.

In 26 kośas: 74 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 88 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवाधिदेवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 1.81 · p. 7
अहिंसासूनृतास्तेयब्रह्माकिंचनता यमाः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.169 · p. 11
तिर्यग्दिशां तु पतय इन्द्राग्नियमर्नैरृताः ।वरुणो वायुकुबेरावीशानश्च यथाक्रमम् ॥ १६९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 म (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.105 · p. 11
स्वर्वैद्यावश्विनीपुत्रावश्विनौ वडवासुतौ ॥ १८१ ॥नासिक्यावर्कजौ दस्रौ नासत्यावब्धिजौ यमौ ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.185 · p. 11
यमः कृतान्तः पितृदक्षिणाशाप्रेतात्पतिर्दण्डधरोऽर्कसूनुः ।कीनाशमृत्यू समवर्तिकालौ शीर्णाङ्घ्रिहर्यन्तकधर्मराजाः ॥ १८४ ॥यमराजः श्राद्धदेवः शमनो महिषध्वजः ।कालिन्दीसोदरश्चापि धूमोर्णा तस्य वल्लभा ॥ १८५ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.78 · p. 54
राजिर्लेखा ततिर्वीथी मालाल्यावलिपङ्क्तयः ।धोरणीश्रेण्युभौ तु द्वौ युगलं द्वितयं द्वयम् ॥ १४२३ ॥युगं द्वैतं यमं द्वन्द्वं युग्मं यमलयामले ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्ट Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa · हेमचन्द्र देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa 2.15 · p. 1
शुक्रे भृगुः शनौ पङ्गुः श्रुतकर्मा महाग्रहः ॥ १४ ॥श्रुतश्रवोऽनुजः कालो ब्रह्मण्यश्च यमः स्थिरः ।क्रूरात्मा चाथ राहौ स्यादुपराग उपप्लवः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह स्वर्गवर्गः Amarakośa 1.1.40
धर्मराजः पितृपतिः समवर्ती परेतराट् ।कृतान्तो यमुनाभ्राता शमनो यमराड्यमः ॥ ५८ ॥कालो दण्डधरः श्राद्धदेवो वैवस्वतोऽन्तकः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह ब्रह्मवर्गः Amarakośa 2.7.48
शरीरसाधनापेक्षं नित्यं यत्कर्म तद्यमः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह सङ्कीर्णवर्गः Amarakośa 3.2.18
वियामो वियमो यामो यमः संयामसंयमौ ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध स्वर्गकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 1.72 · p. 9
अन्तको धर्मराजश्च यमो दण्डधरो हरिः ।दक्षिणाशापतिः सद्भिः श्राद्धदेवश्च कथ्यते ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध स्वर्गकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 1.100 · p. 13
आशाः ककुभः काष्ठा हरितश्च दिशः समाख्याताः ।इन्द्रानलयमनैर्ऋतवरुणमरुद्धनदरुद्रदिक्पालाः ॥ १०० ॥
उद्गीतिः
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.700 · p. 81
युग्मं युगं च युगलं द्वन्द्वं द्वितयं यमं यमलम् ।स्त्रीपुंसयोस्तु युग्मं मिथुनं परिकथ्यते सद्भिः ॥ ७०० ॥
उपगीतिः
genderक्लीneut.
बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर प्रथमोपदेशः Bālaprabodhikā 1.23 · p. 67
भसितं भस्म भूतिः स्यादग्न्युत्पात उपाहितः ।यमः पितृपतिर्दण्डनाथो दण्डधरो हरिः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त एकाद्यङ्कानां सञ्ज्ञा Gaṇitanāmamālā 3.20 · p. 2
द्विनेत्रलोचनः पक्षादस्राक्षियमवाहवः ।यमलाश्विभुजापाणिकरयुग्मादयो मताः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त शनिनामानि Gaṇitanāmamālā 12.72 · p. 4
शनैश्चरो यमः शौरी शौरार्कतनयोऽर्कजः ।रविजोभास्करिश्चार्कि छायासूतो रवेः सुतः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गीर्वाणभाषाभूषण Gīrvāṇabhāṣābhūṣaṇa · त्रिविक्रम स्वर्गाधिकारो दिक्पालाधिकारश्च प्रथमस्तरङ्गः Gīrvāṇabhāṣābhūṣaṇa 1.75 · p. 14
कारुर्जैवातृकः शुष्मा दवो वनहुताशनः ।यमः कालो दण्डधरः श्राद्धदेवोत्तरोद्यमः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गीर्वाणभाषाभूषण Gīrvāṇabhāṣābhūṣaṇa · त्रिविक्रम स्वर्गाधिकारो दिक्पालाधिकारश्च प्रथमस्तरङ्गः Gīrvāṇabhāṣābhūṣaṇa 1.123 · p. 19
हृदि प्राणो गुदेऽपानः समानो नाभिमण्डले ।उदानः कण्ठदेशस्थो व्यानः सर्वशरीरगः ।नागो यमो वारणश्च कण्डुकः पञ्चमवल्लभः ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव ऋषिगोत्रब्रह्मप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.5.169 · p. 87
अहिंसासूनृतास्तेयब्रह्माकिंचनता यमाः ।नियमाः शौचसंतोषौ स्वाध्यायतपसी अपि ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सङ्कीर्णकाण्डः Kalpadrukośa 1.10.60 · p. 241
षोढा षड्ढा च षड्धा स्यात् प्रकारवचने पुनः ।द्वैविध्यं द्विविधं यामो यमसंयामसंयमाः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव साधारणप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.1.20 · p. 371
सुगन्धिः पूर्णिमासश्च पौर्णमासो यमोऽपि च ।वलाकश्च सुवीरश्च महाराजिकसंज्ञकः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव साधारणप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.1.34 · p. 373
इत्याद्यप्सरसो यक्षा मेघवर्णः क्षमाकरः ।यमो दण्डरथो भीमः पद्मचन्द्रश्च मौलिमान् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नभःस्थदेवप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.3.44 · p. 384
पञ्चैते देववृक्षार्था नासत्यावश्विनौ यमौ ।आश्विनौ वाडवेयौ तौ स्वर्वैद्यावश्विनीसुतौ ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नभःस्थदेवप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.3.47 · p. 385
अथ स्याच्छ्राद्धदेवार्थो यमः कालोऽन्तको हरिः ।कृतान्तो हर्षणः कङ्को महिषाद्वाहनध्वजः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव कालप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.4.31 · p. 409
अहिर्बुध्न्योऽथ पूषाऽपि कुबेरोऽथ सदागतिः ।दस्रादथ यमोऽग्निश्च विधाता त्वष्टमस्ततः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव कालप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.4.33 · p. 409
स्यान्नैरृतः पञ्चदशः स्याच्चतुर्भिस्तु तैः पुनः ।प्रहरश्च यमो यामो घटीपर्यायमालकः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव ब्रह्मप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.2.46 · p. 444
ह्रस्वाभावात्तथैवैचां चत्वारोऽन्ये यमा इति ।कुं खुं गुं घुममीषां च समावेशः क्रमाद्यथा ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ स्वर्गवर्गः Koṣakalpataru 1.2.118 · p. 20
स्वर्वैद्यावश्विनौ दस्रावाश्विनेयौ समुद्रजौ ।नासत्यौ वडवापुत्रौ ना[14a]सिक्यौ रविजौ यमौ ॥ ११८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ स्वर्गवर्गः Koṣakalpataru 1.2.143 · p. 22
कीनाशः शमनो यमः पितृपतिः कालः कृतान्तोऽन्तकःधूमोर्णारम[15b]णो विशीर्णचरणो वैवस्वतो धर्मराट् ।कालिन्दीसहजो दिनेशतनुजो मृत्युर्हरिः प्रेतराट्स्यात्सांज्ञायनिरन्तकृच्च समवर्त्ती दक्षिणाशापतिः ॥ १४३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ व्योमवर्गः Koṣakalpataru 1.3.21 · p. 28
इन्द्रानल-यम-नैर्ऋत-वरुण-मरुद्वित्तपेशानाः ।धर्णसि-भरथ-दृशाना दिक्पतयो लोकपालाश्च ॥ २१ ॥
उपगीतिः
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ व्योमवर्गः Koṣakalpataru 1.3.54 · p. 32
मन्दश्-छायातनयः पातंगि-क्रूरदृक्-शनयः ।असित-शनैश्चर-नीलाम्बर-यम-सप्तार्च्चिषः कोणः ॥ ५४ ॥
उपगीतिः
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.19 · p. 200
स्त्रीपुंसौ मिथुनं द्वंद्वेऽपत्ययुग्मं च युग्युगम् ।युगलं यमलं द्वंद्वं यमं संघाटिका द्वयम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.5 · p. 210
कनीयांश्च कनिष्ठश्चावरजः सूनुरित्यपि ।यमौ च यमलौ न स्त्री युगलौ जनकस्य तु ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.91 · p. 240
उपवासोऽथ कृच्छ्रं स्याद्व्रतं सांतप[103a]नादिकम् ।संसि(शि)तं तु व्रतं सम्यक्तया निष्पादितं हि यत् ॥व्रते तु यत्नवान्नो(न्यो)हि संशितो भेद्यलिङ्गकः ।शरीरसाधनापेक्षं नित्यं यत्कर्म तद्यमः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.19 · p. 246
गाण्डीवं गाण्डिवं न स्त्री धनुस्तस्य रथः पुनः ।नन्दिघोषोऽथ शङ्खोऽस्य देवदत्तः प्रकीर्त्तितः ॥भीमस्य पौण्ड्रः शङ्खः स्यान्नकुलस्तन्त्रिपालकः ।ग्रन्थिकः सहदेवः स्यान्माद्रेयौ द्वाविमौ यमौ ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.61 · p. 249
भेदो दण्डः साम दानमित्युपायचतुष्टयम् ।भेदोप[110a]जापौ शास्तिः स्त्री * * * * * * * * ।शास्तिः स्याद्भूपतेर्दण्डयमो दण्डश्च साहसम् ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ प्रकीर्णवर्गः Koṣakalpataru 3.4.39 · p. 33
यमो यामोऽपि संयामः संयमश्च समार्थकाः ।परिसर्या परीसारः प्रसरस्तु विसर्पणम् ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 2 · p. 2
द्वयं द्वितयमुभयं यमलं युगलं युगम् ।युग्मं द्वन्द्वं यमं द्वैतं पादयोः पातु जैनयोः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 त (wrong syllable)
genderक्लीneut.
नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 145 · p. 71
कुरुकीचकयोर्वैरी वायुपुत्रो वृकोदरः ।समवर्ती यमः कालः कृतान्तो मृत्युरन्तकः ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.68 · p. 14
अश्विनौ देववैद्यौ च नासिक्यौ वडवासुतौ ।नासत्यावश्विनीपुत्रावर्कजावब्धिजौ यमौ ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.79 · p. 15
रोहिणीप्रमुखाः सन्ति विद्यादेव्यस्तु षोडश ।यमः प्रेतपतिर्दण्डधरः कालोऽन्तकोऽर्कजः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.314 · p. 91
धोरणी श्रेमिवीथ्यौ च द्वितयं युगलं समम्? ।यामलं यमलं द्वन्द्वं युग्मं द्वैतं यमं द्वयम् ॥ ३१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट ऊर्ध्वलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 1.93 · p. 13
सौरो वैवस्वतः सम्राड् यमराट् च परेतराट् ।परेतः समवर्ती च यमलो यम इत्यपि ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पञ्चतत्त्वप्रकाश Pañcatattvaprakāśa · वेणीदत्त दिक्पालमरीचिः Pañcatattvaprakāśa 6.1.338 · p. 24
आन्तरिक्षोऽर्द्धदिक् ब्राह्मी पाताली फणिराजदिक् ।शक्रो वह्निर्यमो रक्षः पाशी वायुः शशीश्वरौ ॥ ३३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पञ्चतत्त्वप्रकाश Pañcatattvaprakāśa · वेणीदत्त दिक्पालमरीचिः Pañcatattvaprakāśa 6.1.340 · p. 24
पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीको हरिद्गजाः ।यमः कृतान्तः शमनः समवर्त्ता परेतराट् ॥ ३४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दचन्द्रिका Śabdacandrikā · वामनभट्टबाण स्वर्गादिलोकपालाधिकारः प्रथमस्सर्गः Śabdacandrikā 1.7 · p. 34
तस्य प्रिया स्वधा स्वाहा पत्तनन्तु हविष्मती ।यमस्तु धर्मराजः स्यात्सावित्रेयः परेतराट् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति देववर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 1.1.55 · p. 7
यमः कृतान्तः शमनो धर्मराजः परेतराट् ।समवर्ती श्राद्धदेवः कालः सूर्यसुतोऽन्तकः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.111 · p. 17
छायासुतोऽसितो मन्दः क्रूरात्मा च यम स्थिरः ।पङ्गुः क्रोडस्तथा कालः नीलवासा महाग्रहः ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.178 · p. 25
इन्द्रश्चाग्निर्यमश्चैव नैर्ऋतो वरुणस्तथा ।वायुस्तया कुबेरः स्याद् ईशानश्च यथाक्रमम् ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.203 · p. 27
नासत्यावाश्विनीपुत्रौ तथा प्रवरवाहनौ ।यमौ नासत्यदस्त्रौ वै गदान्तकौ तथाऽर्कजो ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.206 · p. 28
यमराजो यमः कालो यमराट् यमुनाग्रजः ॥ २०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.209 · p. 28
शीर्णांहिश्चापि शीर्णाङ्घ्रिः पुराणान्तस्तथैव च ।समवर्ती यमश्चापि धूमोर्णा तु यमप्रिया ॥ २०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2587 · p. 417
यमलं यामलं युग्मं युगलं जकुटं युगम् ।यमं च द्वितयं चेति नामानि युगलस्य वै ॥ २५८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.140 · p. 10
यमः पितृपतिर्धर्मो धर्मराजश्च धर्मराट् ।जीवितेशः श्राद्धदेवः कृतान्तो महिषध्वजः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश ब्रह्मवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.6.112 · p. 118
पौर्णमास्यान्तु यो यागः पौर्णमास इति स्मृतः ।शरीरसाधनापेक्षं नित्यकर्म भवेद्यमः ।आगन्तु साधनं कर्म नियमः परिकीर्तितः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सङ्कीर्णवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 6.38 · p. 173
संयामः संयमः यामः वियामो यम इत्यपि ।अथाभिचारोऽथर्वादिहिंसैकफलकर्मणि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि द्वितीयः काण्डः Śabdaratnākara 2.71 · p. 182
हाहाहूहूरित्यखण्डं, नामैके, शमने यमः ।यमराजो यमराट् च संयमनी त्र्यकारयुक् ॥ ७१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 यम (syllable split)
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि षष्ठः काण्डः Śabdaratnākara 6.31 · p. 252
श्रेणिः श्रीणी च युग्मे तु युगवद्युगलं यमम् ।यमलं यामलं द्वन्द्वं दन्द्वं द्वैतं द्विती द्वयम् ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण दिक्पालाध्यायः Śabdaratnākara 1.3.113 · p. 15
पितृपतिकृतान्तशमनप्रेताधिपधर्मराजयमराजाः ।कालयममहिषवाहनसमवर्तिश्राद्धदेवकीनाशाः ॥ ११३ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण चतुष्पदाध्यायः Śabdaratnākara 2.4.732 · p. 94
इन्द्रवृष्टिस्तु निर्मुष्को यमो हीनाधिकाङ्गकः ।कराली तु जरद्दन्तस्त्रिखुरस्तु खुरत्रिकः ॥ ७३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण उक्तिभेदाध्यायः Śabdaratnākara 2.7.920 · p. 115
पाराशरमथ वृत्तं मन्दाक्रान्तावसन्ततिलकादि ।मन्वत्रिविष्णुहारीतसंवर्तयमगौतमाः ॥ ९२० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण क्षत्रियाध्यायः Śabdaratnākara 3.3.1293 · p. 158
राज्ञामहिभयं व्याधिदुर्दुर्भिक्षमशनिः शिखी ।मकरश्च भयं दैवं भूतान्यर्कः शशी यमः ॥ १२९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 4 क्षम (syllable split)
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण संकीर्णाध्यायः Śabdaratnākara 3.7.1715 · p. 207
वियामो वियमो यामो यमः संयामसंयमौ ।निग्रहस्तु निकारेऽपि विग्रहः समरेऽपि च ॥ १७१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दार्णव Śabdārṇava · वाचस्पति Śabdārṇava 128 · p. 538
खरोष्ट्रकपिजम्बूकवायसाजम्बरो यमः ॥ १२८ ॥
genderपुंmasc.
तन्त्राभिधान Tantrābhidhāna · अज्ञात बीजनिघण्टु Tantrābhidhāna 4.60 · p. 32
-----------------------------------निशाचरो ध्वजी भीमो विचित्रः कौषिको यमः ।लिङ्गी वत्साधिको भृङ्गी मणिभद्रो घटोत्कचः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
महाकाली समुद्राख्यः कालसंज्ञो विषान्तकः ।कृतान्तः कृधि(षि)तः पुंसो यमश्च कालभद्रकः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
षः श्वेत उष्मा सूर्याग्निरजेशः कालधूमकः ।लम्बोदरो जठरश्च वैनायको यमस्तथा ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव स्वर्गवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 1.1.70 · p. 13
अग्निवाहस्तरीः स्वाहा त्वऽग्नायी दहनप्रिया ।जीवितेशो यमः शीर्णपादश्च महिषध्वजः ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्पलिनी Utpalinī · व्याडि Utpalinī 10 · p. 47
वैवस्वतो मनुर्नाम यमौ च यमुनायमौ ।नासत्यदस्ररेवन्ताः षट्सञ्ज्ञायां रवेः सुताः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्पलिनी Utpalinī · व्याडि Utpalinī 40 · p. 47
तृतीये तु यमतार्क्ष्यौ क्रमात् कल्माषपक्षिणौ ।चित्रगुप्तश्च कालश्च रवेर्दक्षिणपार्श्वगौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश लोकपालाध्यायः Vaijayantī 1.2.33 · p. 11
भासतं भस्म भूतिः स्यादग्न्युत्पात उपाहितः ।यमः पितृपतिर्दण्डधरो महिषवाहनः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश ब्राह्मणाध्यायः Vaijayantī 3.6.209 · p. 100
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यमसंग्रहः ।यमाः स्युर्नियमाः शौचसंतोषतपआदयः ॥ २०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश क्षत्रियाध्यायः Vaijayantī 3.7.97 · p. 112
मुसल्यन्यप्रभैकांघ्रिः कराली तु जरूर्ददः ।ऋषभः ककुदावर्तो यमो हीनाधिकांगकः ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश गणाध्यायः Vaijayantī 5.1.15 · p. 187
मिथुनं द्वितयं द्वैतं द्वयं द्वंद्वं युगं यमम् ।यमलं युगलं युग्मं युतकं च द्वयोर्गणे ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश धर्मकर्माध्यायः Vaijayantī 5.2.30 · p. 194
संयामसंयमौ यामो वियामो वियमो यमः ।संवाहनं मर्दनं स्यात् पर्यवस्था विरोधनम् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास मश्लोकः Dharaṇikośa 24.3.6 · p. 146
यमाः स्युर्यमजध्वाङ्क्षकृतान्ता यमुना यमी ।शरीरसाधनापेक्षं नित्यं यत्कर्म तद्यमः ॥
अनुष्टुप्
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ मान्ताः Koṣakalpataru 6.25.58 · p. 279
ध्वाङ्क्षे दण्डधरे यमोऽपि यमजे स्यात्संयमे तादृशः ।शारीरेऽपि च नित्यकर्मणि भवेत्स्यादानुपूर्व्यां क्रमः ।शक्तौ कल्पपदक्षिपो(?)रथ भवेत्क्षौमं दुकूलेऽस्त्रिया-मट्टे स्यादतसीकृते च वसने क्षेमं पुनर्न स्त्रियाम् ॥ ५८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1040 · p. 132
देवजात्यन्तरे तु द्वे स्वाषेयाख्ये तथा शुनि ।यमो वैवस्वते पुंसि यमने च शनैश्चरे ॥ १०४० ॥
अनुष्टुप्
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1041 · p. 132
शब्दवर्णविशेषेषु शिक्षाकाराश्चतुर्ष्वपि ।शरीरसाधनापेक्षे सत्यादौ नित्यकर्मणि ॥ १०४१ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1042 · p. 132
वल्गिताख्यस्य घोटानां गतिभेदस्य चाष्टसु ।भेदेष्वेकत्र भेदे स्यात् क्ली तु युग्मे त्रिषु त्वदः ॥ १०४२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1043 · p. 132
यमजे युग्मवति च यमी तु यमुनाधुनौ ।स्त्री यम्याविति तु द्यावापृथिव्योर्द्वे तु वायसे ॥ १०४३ ॥
अनुष्टुप्
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास यकारादयः Paramānandīyanāmamālā 5.21.341 · p. 205
यज्ञो नारायणे यागे वह्नौ मेषात्मनोरथ ।यमो ध्याङ्क्षे कृतान्ते च यानं युग्ये गतावपि ॥ ३४१ ॥
अनुष्टुप्
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश मान्ताः Śabdaratnāvalī 7.25.16 · p. 254
भीष्मो घोरतरेऽपि स्याद् गाङ्गेयेऽपि च पुंस्ययम् ।भीमो घोरे शिवे मध्यपाण्डवे चाम्लवेतसे ॥अथ भूमिः स्थानमात्रे पृथिव्यामपि च स्त्रियाम् ।भौमस्त्रिषु भूमिभवे पुंसि स्यान्नरके कुजे ॥यमः शत्रौ च शमने काके ना यमजेऽन्यवत् ।ना देहसाधनापेक्षनित्यकर्मणि संयमे ॥यामस्तु प्रहरे पुंसि संयमावसयोरपि (?) ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 षु (wrong syllable)
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अनेकार्थाधिकाराध्यायः Śabdaratnākara 4.1.1982 · p. 241
मुख्यद्वाराभ्युपायेषु ताम्रे च वदने मुखम् ।यमो यमलकीनाशसंयमेषु नियन्त्रणे ॥ १९८२ ॥
अनुष्टुप्
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.302 · p. 196
यमः संयमकीनाशयुग्मजेष्वथ राघवे ।रामः पशौ भार्गवे च रूक्मं लोहसुवर्णयोः ॥ ३०२ ॥
अनुष्टुप्
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.5.65 · p. 235
मलं किट्टाघयोश्चास्त्री यमजान्तकयोर्यमः ।ययुर्ना मोक्षमार्गेऽश्वे स्त्रीत्वाप्तौ दीर्घयष्टिके ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्

यम as a meaning in nānārtha verses