यम
yamaपुं · masc.In 26 kośas: 74 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 88 as a meaning of another word.
अहिंसासूनृतास्तेयब्रह्माकिंचनता यमाः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तिर्यग्दिशां तु पतय इन्द्राग्नियमर्नैरृताः ।वरुणो वायुकुबेरावीशानश्च यथाक्रमम् ॥ १६९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 म (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्वर्वैद्यावश्विनीपुत्रावश्विनौ वडवासुतौ ॥ १८१ ॥नासिक्यावर्कजौ दस्रौ नासत्यावब्धिजौ यमौ ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यमः कृतान्तः पितृदक्षिणाशाप्रेतात्पतिर्दण्डधरोऽर्कसूनुः ।कीनाशमृत्यू समवर्तिकालौ शीर्णाङ्घ्रिहर्यन्तकधर्मराजाः ॥ १८४ ॥यमराजः श्राद्धदेवः शमनो महिषध्वजः ।कालिन्दीसोदरश्चापि धूमोर्णा तस्य वल्लभा ॥ १८५ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
राजिर्लेखा ततिर्वीथी मालाल्यावलिपङ्क्तयः ।धोरणीश्रेण्युभौ तु द्वौ युगलं द्वितयं द्वयम् ॥ १४२३ ॥युगं द्वैतं यमं द्वन्द्वं युग्मं यमलयामले ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुक्रे भृगुः शनौ पङ्गुः श्रुतकर्मा महाग्रहः ॥ १४ ॥श्रुतश्रवोऽनुजः कालो ब्रह्मण्यश्च यमः स्थिरः ।क्रूरात्मा चाथ राहौ स्यादुपराग उपप्लवः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धर्मराजः पितृपतिः समवर्ती परेतराट् ।कृतान्तो यमुनाभ्राता शमनो यमराड्यमः ॥ ५८ ॥कालो दण्डधरः श्राद्धदेवो वैवस्वतोऽन्तकः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अन्तको धर्मराजश्च यमो दण्डधरो हरिः ।दक्षिणाशापतिः सद्भिः श्राद्धदेवश्च कथ्यते ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आशाः ककुभः काष्ठा हरितश्च दिशः समाख्याताः ।इन्द्रानलयमनैर्ऋतवरुणमरुद्धनदरुद्रदिक्पालाः ॥ १०० ॥
उद्गीतिः
genderपुंmasc.
युग्मं युगं च युगलं द्वन्द्वं द्वितयं यमं यमलम् ।स्त्रीपुंसयोस्तु युग्मं मिथुनं परिकथ्यते सद्भिः ॥ ७०० ॥
उपगीतिः
genderक्लीneut.
भसितं भस्म भूतिः स्यादग्न्युत्पात उपाहितः ।यमः पितृपतिर्दण्डनाथो दण्डधरो हरिः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्विनेत्रलोचनः पक्षादस्राक्षियमवाहवः ।यमलाश्विभुजापाणिकरयुग्मादयो मताः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शनैश्चरो यमः शौरी शौरार्कतनयोऽर्कजः ।रविजोभास्करिश्चार्कि छायासूतो रवेः सुतः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कारुर्जैवातृकः शुष्मा दवो वनहुताशनः ।यमः कालो दण्डधरः श्राद्धदेवोत्तरोद्यमः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हृदि प्राणो गुदेऽपानः समानो नाभिमण्डले ।उदानः कण्ठदेशस्थो व्यानः सर्वशरीरगः ।नागो यमो वारणश्च कण्डुकः पञ्चमवल्लभः ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अहिंसासूनृतास्तेयब्रह्माकिंचनता यमाः ।नियमाः शौचसंतोषौ स्वाध्यायतपसी अपि ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षोढा षड्ढा च षड्धा स्यात् प्रकारवचने पुनः ।द्वैविध्यं द्विविधं यामो यमसंयामसंयमाः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुगन्धिः पूर्णिमासश्च पौर्णमासो यमोऽपि च ।वलाकश्च सुवीरश्च महाराजिकसंज्ञकः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इत्याद्यप्सरसो यक्षा मेघवर्णः क्षमाकरः ।यमो दण्डरथो भीमः पद्मचन्द्रश्च मौलिमान् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पञ्चैते देववृक्षार्था नासत्यावश्विनौ यमौ ।आश्विनौ वाडवेयौ तौ स्वर्वैद्यावश्विनीसुतौ ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ स्याच्छ्राद्धदेवार्थो यमः कालोऽन्तको हरिः ।कृतान्तो हर्षणः कङ्को महिषाद्वाहनध्वजः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अहिर्बुध्न्योऽथ पूषाऽपि कुबेरोऽथ सदागतिः ।दस्रादथ यमोऽग्निश्च विधाता त्वष्टमस्ततः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यान्नैरृतः पञ्चदशः स्याच्चतुर्भिस्तु तैः पुनः ।प्रहरश्च यमो यामो घटीपर्यायमालकः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ह्रस्वाभावात्तथैवैचां चत्वारोऽन्ये यमा इति ।कुं खुं गुं घुममीषां च समावेशः क्रमाद्यथा ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वर्वैद्यावश्विनौ दस्रावाश्विनेयौ समुद्रजौ ।नासत्यौ वडवापुत्रौ ना[14a]सिक्यौ रविजौ यमौ ॥ ११८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कीनाशः शमनो यमः पितृपतिः कालः कृतान्तोऽन्तकःधूमोर्णारम[15b]णो विशीर्णचरणो वैवस्वतो धर्मराट् ।कालिन्दीसहजो दिनेशतनुजो मृत्युर्हरिः प्रेतराट्स्यात्सांज्ञायनिरन्तकृच्च समवर्त्ती दक्षिणाशापतिः ॥ १४३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंmasc.
इन्द्रानल-यम-नैर्ऋत-वरुण-मरुद्वित्तपेशानाः ।धर्णसि-भरथ-दृशाना दिक्पतयो लोकपालाश्च ॥ २१ ॥
उपगीतिः
genderपुंmasc.
मन्दश्-छायातनयः पातंगि-क्रूरदृक्-शनयः ।असित-शनैश्चर-नीलाम्बर-यम-सप्तार्च्चिषः कोणः ॥ ५४ ॥
उपगीतिः
genderपुंmasc.
स्त्रीपुंसौ मिथुनं द्वंद्वेऽपत्ययुग्मं च युग्युगम् ।युगलं यमलं द्वंद्वं यमं संघाटिका द्वयम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कनीयांश्च कनिष्ठश्चावरजः सूनुरित्यपि ।यमौ च यमलौ न स्त्री युगलौ जनकस्य तु ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपवासोऽथ कृच्छ्रं स्याद्व्रतं सांतप[103a]नादिकम् ।संसि(शि)तं तु व्रतं सम्यक्तया निष्पादितं हि यत् ॥व्रते तु यत्नवान्नो(न्यो)हि संशितो भेद्यलिङ्गकः ।शरीरसाधनापेक्षं नित्यं यत्कर्म तद्यमः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
गाण्डीवं गाण्डिवं न स्त्री धनुस्तस्य रथः पुनः ।नन्दिघोषोऽथ शङ्खोऽस्य देवदत्तः प्रकीर्त्तितः ॥भीमस्य पौण्ड्रः शङ्खः स्यान्नकुलस्तन्त्रिपालकः ।ग्रन्थिकः सहदेवः स्यान्माद्रेयौ द्वाविमौ यमौ ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भेदो दण्डः साम दानमित्युपायचतुष्टयम् ।भेदोप[110a]जापौ शास्तिः स्त्री * * * * * * * * ।शास्तिः स्याद्भूपतेर्दण्डयमो दण्डश्च साहसम् ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
यमो यामोऽपि संयामः संयमश्च समार्थकाः ।परिसर्या परीसारः प्रसरस्तु विसर्पणम् ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वयं द्वितयमुभयं यमलं युगलं युगम् ।युग्मं द्वन्द्वं यमं द्वैतं पादयोः पातु जैनयोः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 त (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कुरुकीचकयोर्वैरी वायुपुत्रो वृकोदरः ।समवर्ती यमः कालः कृतान्तो मृत्युरन्तकः ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्विनौ देववैद्यौ च नासिक्यौ वडवासुतौ ।नासत्यावश्विनीपुत्रावर्कजावब्धिजौ यमौ ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रोहिणीप्रमुखाः सन्ति विद्यादेव्यस्तु षोडश ।यमः प्रेतपतिर्दण्डधरः कालोऽन्तकोऽर्कजः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धोरणी श्रेमिवीथ्यौ च द्वितयं युगलं समम्? ।यामलं यमलं द्वन्द्वं युग्मं द्वैतं यमं द्वयम् ॥ ३१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सौरो वैवस्वतः सम्राड् यमराट् च परेतराट् ।परेतः समवर्ती च यमलो यम इत्यपि ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आन्तरिक्षोऽर्द्धदिक् ब्राह्मी पाताली फणिराजदिक् ।शक्रो वह्निर्यमो रक्षः पाशी वायुः शशीश्वरौ ॥ ३३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीको हरिद्गजाः ।यमः कृतान्तः शमनः समवर्त्ता परेतराट् ॥ ३४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तस्य प्रिया स्वधा स्वाहा पत्तनन्तु हविष्मती ।यमस्तु धर्मराजः स्यात्सावित्रेयः परेतराट् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यमः कृतान्तः शमनो धर्मराजः परेतराट् ।समवर्ती श्राद्धदेवः कालः सूर्यसुतोऽन्तकः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
छायासुतोऽसितो मन्दः क्रूरात्मा च यम स्थिरः ।पङ्गुः क्रोडस्तथा कालः नीलवासा महाग्रहः ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्द्रश्चाग्निर्यमश्चैव नैर्ऋतो वरुणस्तथा ।वायुस्तया कुबेरः स्याद् ईशानश्च यथाक्रमम् ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नासत्यावाश्विनीपुत्रौ तथा प्रवरवाहनौ ।यमौ नासत्यदस्त्रौ वै गदान्तकौ तथाऽर्कजो ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
शीर्णांहिश्चापि शीर्णाङ्घ्रिः पुराणान्तस्तथैव च ।समवर्ती यमश्चापि धूमोर्णा तु यमप्रिया ॥ २०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यमलं यामलं युग्मं युगलं जकुटं युगम् ।यमं च द्वितयं चेति नामानि युगलस्य वै ॥ २५८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
यमः पितृपतिर्धर्मो धर्मराजश्च धर्मराट् ।जीवितेशः श्राद्धदेवः कृतान्तो महिषध्वजः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पौर्णमास्यान्तु यो यागः पौर्णमास इति स्मृतः ।शरीरसाधनापेक्षं नित्यकर्म भवेद्यमः ।आगन्तु साधनं कर्म नियमः परिकीर्तितः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संयामः संयमः यामः वियामो यम इत्यपि ।अथाभिचारोऽथर्वादिहिंसैकफलकर्मणि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हाहाहूहूरित्यखण्डं, नामैके, शमने यमः ।यमराजो यमराट् च संयमनी त्र्यकारयुक् ॥ ७१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 यम (syllable split)
genderपुंmasc.
श्रेणिः श्रीणी च युग्मे तु युगवद्युगलं यमम् ।यमलं यामलं द्वन्द्वं दन्द्वं द्वैतं द्विती द्वयम् ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पितृपतिकृतान्तशमनप्रेताधिपधर्मराजयमराजाः ।कालयममहिषवाहनसमवर्तिश्राद्धदेवकीनाशाः ॥ ११३ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
इन्द्रवृष्टिस्तु निर्मुष्को यमो हीनाधिकाङ्गकः ।कराली तु जरद्दन्तस्त्रिखुरस्तु खुरत्रिकः ॥ ७३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाराशरमथ वृत्तं मन्दाक्रान्तावसन्ततिलकादि ।मन्वत्रिविष्णुहारीतसंवर्तयमगौतमाः ॥ ९२० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
राज्ञामहिभयं व्याधिदुर्दुर्भिक्षमशनिः शिखी ।मकरश्च भयं दैवं भूतान्यर्कः शशी यमः ॥ १२९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 4 क्षम (syllable split)
genderपुंmasc.
वियामो वियमो यामो यमः संयामसंयमौ ।निग्रहस्तु निकारेऽपि विग्रहः समरेऽपि च ॥ १७१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खरोष्ट्रकपिजम्बूकवायसाजम्बरो यमः ॥ १२८ ॥
genderपुंmasc.
-----------------------------------निशाचरो ध्वजी भीमो विचित्रः कौषिको यमः ।लिङ्गी वत्साधिको भृङ्गी मणिभद्रो घटोत्कचः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
महाकाली समुद्राख्यः कालसंज्ञो विषान्तकः ।कृतान्तः कृधि(षि)तः पुंसो यमश्च कालभद्रकः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
षः श्वेत उष्मा सूर्याग्निरजेशः कालधूमकः ।लम्बोदरो जठरश्च वैनायको यमस्तथा ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अग्निवाहस्तरीः स्वाहा त्वऽग्नायी दहनप्रिया ।जीवितेशो यमः शीर्णपादश्च महिषध्वजः ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैवस्वतो मनुर्नाम यमौ च यमुनायमौ ।नासत्यदस्ररेवन्ताः षट्सञ्ज्ञायां रवेः सुताः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तृतीये तु यमतार्क्ष्यौ क्रमात् कल्माषपक्षिणौ ।चित्रगुप्तश्च कालश्च रवेर्दक्षिणपार्श्वगौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भासतं भस्म भूतिः स्यादग्न्युत्पात उपाहितः ।यमः पितृपतिर्दण्डधरो महिषवाहनः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यमसंग्रहः ।यमाः स्युर्नियमाः शौचसंतोषतपआदयः ॥ २०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुसल्यन्यप्रभैकांघ्रिः कराली तु जरूर्ददः ।ऋषभः ककुदावर्तो यमो हीनाधिकांगकः ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मिथुनं द्वितयं द्वैतं द्वयं द्वंद्वं युगं यमम् ।यमलं युगलं युग्मं युतकं च द्वयोर्गणे ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संयामसंयमौ यामो वियामो वियमो यमः ।संवाहनं मर्दनं स्यात् पर्यवस्था विरोधनम् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दवर्णविशेषेषु शिक्षाकाराश्चतुर्ष्वपि ।शरीरसाधनापेक्षे सत्यादौ नित्यकर्मणि ॥ १०४१ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वल्गिताख्यस्य घोटानां गतिभेदस्य चाष्टसु ।भेदेष्वेकत्र भेदे स्यात् क्ली तु युग्मे त्रिषु त्वदः ॥ १०४२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
भीष्मो घोरतरेऽपि स्याद् गाङ्गेयेऽपि च पुंस्ययम् ।भीमो घोरे शिवे मध्यपाण्डवे चाम्लवेतसे ॥अथ भूमिः स्थानमात्रे पृथिव्यामपि च स्त्रियाम् ।भौमस्त्रिषु भूमिभवे पुंसि स्यान्नरके कुजे ॥यमः शत्रौ च शमने काके ना यमजेऽन्यवत् ।ना देहसाधनापेक्षनित्यकर्मणि संयमे ॥यामस्तु प्रहरे पुंसि संयमावसयोरपि (?) ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 षु (wrong syllable)
यम as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् धर्मराजधर्मराजौ जिनयमौ कुञ्जो दन्तेऽपि न स्त्रियाम् । Amarakośa 3.3.62
- नामलिङ्गानुशासनम् कृतान्तकृतान्तो यमसिद्धान्तदैवाकुशलकर्मसु ॥ ६४ ॥ Amarakośa 3.3.64
- नामलिङ्गानुशासनम् धर्मधर्माः पुण्ययमन्यायस्वभावाचारसोमपाः । Amarakośa 3.3.265
- नामलिङ्गानुशासनम् हरियमानिलेन्द्रचन्द्रार्कविष्णुसिंहांशुवाजिषु । शुकाहिकपिभेकेषु हरिर्ना कपिले त्रिषु ॥ १७५ ॥ Amarakośa 3.3.175
- नामलिङ्गानुशासनम् जीवितेशनाशः क्षये तिरोधाने जीवितेशः प्रिये यमे ॥ Amarakośa 3.3.419
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) हरिअर्कमर्कटमण्डूकविष्णुवासववायवः । तुरङ्गसिंहशीतांशुयमाश्च हरयो दश ॥ ८५६ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.856
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) कालइराशब्दो बुधैर्ज्ञेयो भुवि वाच्यशनेऽम्भसि । निमेषादौ यमे वर्णे कालो मृत्यौ च कीर्त्यते ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.83
- धरणिकोश धर्मराज्यक्षराजः कुबेरः स्यान्मल्लानां रङ्गचत्वरे । धर्मराड्धर्मराजाख्यो यमबुद्धयुधिष्ठिराः ॥ Dharaṇikośa 7.2.9
- धरणिकोश दण्डदण्डो दमे मानभेदे चण्डाशोः पारिपार्श्वके । दण्डो लगुडमन्थानयमसैन्येषु वाजिनि ॥ Dharaṇikośa 12.2.5
- धरणिकोश कृतान्तउद्वान्तः स्यात्समुद्गीर्णे उद्वान्तो निर्मदो गजः । कृतान्तो यमसिद्धान्तदैवाकुशलकर्मसु ॥ Dharaṇikośa 15.2.58
- धरणिकोश चित्रगुप्तचित्रगुप्तो यमः प्रोक्तो लेखकश्च प्रकीर्तितः । अतिमुक्तस्तु निःसंगे वासन्त्यां ति[42]निशेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 15.2.74
- धरणिकोश पाशिन्खड्गी च गण्डके ख्यातः सेवकोऽसिधरश्च यः । पाशी चाखेटकः प्रोक्तः पाशी स्याद्वरुणे यमे ॥ Dharaṇikośa 19.2.13
- धरणिकोश धर्मधर्माः पुण्ययमन्यायस्वभावाचारसो[70]मपाः । विदुश्चापे धर्मशब्दमहिंसोपमयोरपि ॥ Dharaṇikośa 24.3.5
- धरणिकोश मृत्युपूज्यौ श्वशुरपूजार्हावर्यः स्यात्स्वामिवैश्ययोः । नयो नीतौ द्यूतभेदे मृत्युः स्यान्मरणे यमे ॥ Dharaṇikośa 25.1.2
- धरणिकोश दण्डधारअवस्करौ गुह्यगूथौ अपस्करं रथाङ्गकम् । सहचरः सखा झिञ्टी दण्डधारो यमे नृपे । मधुकरौ कामिभृङ्गौ विभाकरोऽग्निसूर्ययोः ॥ Dharaṇikośa 26.1.22
- धरणिकोश रौद्ररौद्रो यमे आतपे च रौद्रं नाट्ये रसान्तरम् । क्षेत्रं वपुषि केदारे सिद्धस्थानकलत्रयोः ॥ Dharaṇikośa 26.2.16
- धरणिकोश हरिहरिर्वातांशुचन्द्रार्कशुकभेकयमाहिषु । विष्ण्विन्द्रकपिसिंहेषु पिङ्गपिष्टप्रभेदयोः ॥ Dharaṇikośa 26.3.19
- धरणिकोश कालकालो यमे महाकाले मृत्यौ समयकृष्णयोः । काली दुर्गा यामिनी च काली स्यान्नववारिदे ॥ Dharaṇikośa 27.3.13
- धरणिकोश जीवितेशपक्षीशो गरुडे विष्णावद्रीशोऽद्रिपती शिवे । अम्बरीशं रणे भ्राष्ट्रे जीवितेशो यमे प्रिये ॥ Dharaṇikośa 29.1.4
- धरणिकोश कीनाशसुखाशो राजतिमिषे आशा यस्य सुशोभना । कीनाशोऽपांशुर्विख्यातः कदर्ये कर्षके यमे ॥ Dharaṇikośa 29.2.12
- कोषकल्पतरु व्यवतिष्ठतेपर्यवाद्रिपुभावेऽवादवस्थायां व्यवाद्यमे । उदो निदान…र्देहोद्भवोद्यमे । व्युदो विरोधनस्वैरकृत्योः समुद उद्यमे । रुङ्निर्णये प्रत्युदोऽङ्गीकृतौ स्पर्धाभियानयोः ॥ ९६ ॥ Koṣakalpataru 3.5.96
- कोषकल्पतरु दण्डदण्डोऽस्त्री लगुडे बले मथि दमे मानेऽभिमाने यमे चण्डांशोश्च गणे घटीग्रहभिदाकोणे प्रकाण्डे हये । गोण्डः पामरजातिगो नरि महानाभौ भवेद्भेद्यवत् द्वन्द्वे स्यात्कवले गणे च वपुषि त्वस्त्री गृहाङ्गे बले ॥ ७६ ॥ Koṣakalpataru 6.12.76
- कोषकल्पतरु धर्षणयाम्यायां दिशि यज्ञदानविधिषु स्त्री तत्प्रतिष्ठास्वथ स्निग्धाकर्कशयोस्त्रये च मसृणोऽथ स्यात्क्षुमायां स्त्रियाम् । पुंसि द्वावुषणोषणौ रसभिदि स्त्रीत्वे कणायामिमौ क्लीबे स्तो मरिचेऽथ पुंसि धिषणो वाचस्पतौ स्त्री धियि । रतपरिभवयोः स्याद्धर्षणं स्त्रीत्वसत्यां नयनरुजि यमे स्याद्धर्षणो योगभेदे । हरणमपि विवाहस्वे भुजे स्याद्धृतौ च श्रवणमपि हृतस्त्रि श्रोत्रतत्कर्मणोश्च ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.15.26
- कोषकल्पतरु गुप्तियमे नरि स्यादथ सुप्तिरुक्ता स्पर्शाज्ञतारुक्स्वपनेऽन्यवत्तु । विश्रम्भघातिन्यथ शीतिरुक्ता- रामे शुभेऽथ त्विषि च स्पृहायाम् ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.16.61
- कोषकल्पतरु चित्रगुप्तस्याच्चित्रगुप्तोऽपि यमे तदीय- कायस्थकेऽथो नरि पञ्चगुप्तः । कूर्मेऽन्तिमे नास्तिक[299b]दर्शनेऽधि- क्षिप्तस्तु निर्भर्त्सितकुण्ठितार्थः ॥ ६७ ॥ Koṣakalpataru 6.17.67
- कोषकल्पतरु शमनस्यात्सवनं स्थितिवाचकमिष्टौ सोमलताभिषवे नरि चन्द्रे । निद्रा शय्या सुरते शयनं शमनस्तु यमेऽन्त्ये वधशान्त्योः ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.21.9
- कोषकल्पतरु यमनवीरे प्रसूने दमनोऽथ वान्तौ तथार्दने स्याद्वमनं यमे तु । प्रदिष्ट आद्ये यमनोऽथ बन्धो- परामनाम्नोश्चरमे हृतौ च ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.21.10
- कोषकल्पतरु धर्मभीष्मः शंतनुनन्दने स्मरहरे रात्रिंचरे दारुणे भेद्ये क्षीरखयोः सुमस्तु [न] युगे पुष्पे पुनः स्यात्सुमम् । धर्मोऽस्त्री सुकृतेऽथ पुंसि च यमे न्याये स्वभावे क्रता- वाचारोपमयोस्तथोपनिषदि स्यात्कार्मुकोपाधिगः ॥ ६७ ॥ Koṣakalpataru 6.25.67
- कोषकल्पतरु नियमयमे प्रतिज्ञासु च यन्त्रणायां वेदे पुरे स्यान्निगमः कटे च । वणिक्पथे वाणिजके तथोक्तो- ऽथो[33b]नैगमो वाणिजनागरार्थः ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 6.25.85
- कोषकल्पतरु हरिइन्द्रार्कचन्द्रानिलविष्णुसिंह- यमांशुवाजिप्लवगप्लवेषु । हरे च कीरे नरि लोकभेदे हरिः प्रदिष्टः कपिलेऽन्यलिङ्गः ॥ ६९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.69
- कोषकल्पतरु गह्वरपुंसि वास्तव्यके वाणिजे नीवरो गह्वरं कन्दरे कैतवे संकटे । भक्तसिक्थे यमे यक्ष्मके केसरे कौत्सिताम्बे दृढे( ? )पार्परो भस्मनि ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.34
- कोषकल्पतरु दण्डधारशिङ्गोर्द्रुमे पुंसि च शालसारः स्यात्सूत्रधारो नरि नाट्यपात्रे । शिल्पिप्रभेदे च शचीपतौ च स्यद्दण्डधारः क्षितिपे यमे च ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.14
- कोषकल्पतरु नलउत्सेधशस्त्रीच्छदयोश्च खण्डे द्रव्ये च षण्ढेऽथ नलो नृपाले । यमे कपौ पोटगले स्त्रियां तु मनःशिलायां नलिने द्वयोनम् ॥ ५१ ॥ Koṣakalpataru 6.28.51
- कोषकल्पतरु कीनाशसंकाश उक्तः सदृशेऽन्तिकेऽथ नीकाश उक्तः समनिर्णयार्थः । हुताश उक्तो दहने त्रयेऽथ कीनाश उक्तो यमकर्षकार्थः ॥ १८ ॥ Koṣakalpataru 6.30.18
- नानार्थार्णवसंक्षेप कालकाला मनः शिलायां च कृष्णत्रिवृति च स्त्रियाम् । क्ली तु कालायसे कालं पुमांस्तु समये यमे ॥ १८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.183
- नानार्थार्णवसंक्षेप दण्डिन्दण्डी पुंसि यमे द्वाःस्थेऽप्यथ दण्डवति त्रिषु । द्वे शुके द्वे तु दंष्ट्री स्यात् सर्पे ग्राहाख्ययादसि ॥ ५८४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.584
- नानार्थार्णवसंक्षेप धर्मराशौ तु नवमे प्राहुर्मौहूर्ता ना तु सोमपे । न्यायाचारयमाहिंसाखड्गचापेषु राज्ञि च ॥ ६२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.629
- नानार्थार्णवसंक्षेप कृतान्तकृतान्तो यमसिद्धान्तदैवाकुशलकर्मसु । केनारः कुम्भिनरके शिरःकापालसन्धिषु ॥ ७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.76
- नानार्थार्णवसंक्षेप अर्जुनमातुरेकसुते शौक्ल्ये यमे दृष्टिरुजान्तरे । ककुभाख्यद्रुमे क्ली तु तृणे रूपे च हेम्नि च ॥ १३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप एकहङ्एकहङ् ना यमे काके पुनर्द्वे त्रि तु काणके । ए(न?त)शास्त्वश्मनि द्वे ना त्वग्नौ ब्रह्मणि होतरि ॥ २९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.295
- नानार्थार्णवसंक्षेप कीनाशस्त्री विद्युति किरीटी तु नार्जुने त्रिः समौलिके । कीनाशोऽग्नौ यमे पीतहरिते मिश्रवर्णके ॥ ४८६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.486
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्लेशकक्लेशकस्तु यमे नाथः क्लेष्टरि क्लेशितर्यपि । तथा क्लेशयितर्येनं भेद्यलिङ्गं प्रचक्षते ॥ ५८४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.584
- नानार्थार्णवसंक्षेप दुर्वारमार्कण्डेये च काके तु द्वे त्रिः स्याच्चिरजीविनि । दुर्वारस्तु यमे पुंसि दूरोधे त्वभिधेयवत् ॥ ९३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.939
- नानार्थार्णवसंक्षेप शमनस्त्री तु कूश्माण्डवल्ल्यां स्याच्छकुला शमनस्तु ना । यमे क्लीबं तु शान्तौ स्यादना तु शमना भवेत् ॥ १७७३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1773
- नानार्थार्णवसंक्षेप कालकुण्डस्यात् कालकण्ठो दात्यूहे समासार्थादि पूर्ववत् । कालकुण्डस्तु ना विष्णौ यमे चापि द्वयोः पुनः ॥ १५९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.159
- नानार्थार्णवसंक्षेप पृथिवीपतियमे भौमे त्रि तु क्ष्मापे तालीसंज्ञे तु पादपे । स्त्रियां स्यात् फलपाकान्ता त्रि तु व्रीहियवादिषु ॥ ७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.71
- परमानन्दीयनाममाला यमूर्बन्धवेश्मनोर्योऽथ ब्रह्मवातयमेषु च । यं जले या रमायात्रोः खट्वाङ्गरथयोरपि ॥ ३५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.35
- परमानन्दीयनाममाला कालकन्तुः कामे कुसूलेऽथ कान्तिः शोभेच्छयोर्मता । कान्तः प्रिये मनोज्ञे च कालो वर्णे यमे मृतौ ॥ ९५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.95
- परमानन्दीयनाममाला कङ्ककविर्मुनौ विधौ शुके हयोपकरणेऽपि च । लोहपृष्ठे यमे कङ्को द्विजलिङ्गोपजीविनि ॥ ११० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.110
- परमानन्दीयनाममाला कीनाशकपर्दोऽपि वराटे स्याज्जटाजूटे पिनाकिनः । कीनाशस्तु दरिद्रेऽपि कर्षके राक्षसे यमे ॥ १२९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.129
- परमानन्दीयनाममाला दण्डिन्दण्डो माने प्रकाण्डे चोपायभेदेऽर्कसेवके । सैन्ये दर्पेऽथ दण्डी स्याद् द्वाःस्थे भूपे यमेऽपि च ॥ २३८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.16.238
- परमानन्दीयनाममाला हरिहरिः कृष्णेऽनिले भेके यमे सिंहे खगेश्वरे । इन्द्रे चन्द्रे कपौ कीरे किरणे वरुणेऽरुणे ॥ ३७२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.28.372
- शारदीयाख्यनाममाला हरिश्रीसिंहे च कपौ शुके हरिहरे चामीकरे भार्गवे चन्द्रेभे कविराजवाजिवहने वंशे यमे पारदे । नागे वर्णसमीरणेऽपि दहने स्कन्दे च संक्रन्दने मार्तण्डेऽशनिपन्नगेश्वरदिने खड्गे हरिः कीर्तितः ॥ १२८ ॥ Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.128
- शारदीयाख्यनाममाला हरिअर्कमर्कटमण्डूकविष्णुवासववायवः । तुरङ्गसिंहशीतांशुयमाश्च हरयो दश ॥ १२९ ॥ Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.129
- शब्दरत्नावली कको ब्रह्माण्डवायुसूर्याग्नियमदक्षान्मवर्हिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.1
- शब्दरत्नावली धर्मराजधर्मराजो नरपतौ यमे बुद्धे युधिष्ठिरे । भरद्वाजो गुरुसुते मुनौ व्याघ्राटपक्षिणि ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.35
- शब्दरत्नावली दण्डदण्डोऽस्त्री लगुडे पुंसि व्यूहभेदे प्रकाण्डके । अग्निकोणे च मन्थाने नाडीमानाभिमानयोः । सैन्ये दमे यमे कालमानभेदे व्रणान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.16
- शब्दरत्नावली परिभाषणपरिभाषणमुक्तौ स्यान्निन्दोपालम्भने यमे । अथ मत्तवारणं स्यात्प्रभिन्नमदकुञ्जरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.97
- शब्दरत्नावली कृतान्तस्त्रियाञ्चासवधारिण्यां कुहनीदुर्गयोरपि । कृतान्तो यमसिद्धान्तदैवाकुशलकर्मसु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.98
- शब्दरत्नावली यमनमार्जनो लोध्रवृक्षे स्यात्क्लीबं मार्ष्टौ तु मार्जनम् । मानिनी तु स्त्रियां फल्यां मानी मानवति त्रिषु ॥ मैथुनं सङ्गते क्लीबं सुरते च नपुंसकम् । यमनो ना यमे क्लीबं बन्धे चोपरतावपि ॥ यवनो जातिभिद्देशभिदोर्वेगाश्वयोरपि । यवन्योषधिभेदे स्त्री वेगिनि त्वभिधेयवत् ॥ यापनं स्यान्निरसने कालक्षेपे च वर्त्तने । युवा श्रेष्ठे च तरुणे निसर्गबलसंयुते ॥ योजनं स्याच्चतुष्क्रोश्यां योगमाने परात्मनि । रसनं स्वादने शब्दे स्याद्रास्नाजिह्वयोः स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.68
- शब्दरत्नावली चिरजीविन्धातुवादरते कांश्यकारे कारन्धमी पुमान् । स्वच्छन्दे चटके कामे कामचारी भवेत्पुमान् ॥ इक्ष्यौ वेणौ पोटगले किष्कुपर्वा पुमानयम् । अग्नौ राहौ दुराचारे कृष्णवर्मा निगद्यते ॥ कपिभिद्गन्धकभृङ्गे पुंसि स्याद्गन्धमादनः । पर्वते न स्त्रियामेष सुरायां गन्धमादनी ॥ मार्कण्डेये विधौ कङ्के चिरजीवी भवेत्पुमान् । यमे जाम्बवति क्ष्माभृत्कपिराक्षसभित्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.133
- शब्दरत्नावली धर्महिंसोपमाक्रतुन्याये ना धनुर्यमसोमपे । ध्यानं श्यामे त्रिषु क्लीबं दमने गन्धखटके । नेमिः कूपत्रिकाचक्रान्तयोः स्त्री तिनिशे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.13
- शब्दरत्नावली हरिस्वैरं पुमांस्तु स्वच्छन्दमन्दयोः क्वापि वाच्यवत् । हरिरिन्द्रांशुब्रह्मेन्दुमण्डूकयमबर्हिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.49
- शब्दरत्नावली कर्मकरउपकारस्तूपकृतौ विकीर्णकुसुमादिके । औदुम्बरो रोगभेदे भवेद्वैवस्वते पुमान् । कर्मकरो यमे भृत्ये वेतनाजीवितेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.119
- शब्दरत्नावली दण्डधारदण्डयात्रा दिग्विजये संयानवरयात्रयोः । दण्डधारः शवपतौ यमे दण्डधरेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.125
- शब्दरत्नावली कालकालः कृष्णे च समयमहाकालयमेषु च । काला तु कृष्णात्रिवृतामञ्जिष्ठानीलिकासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.6
- शब्दरत्नावली जीवितेशजीवितेशः प्राणनाथे यमे विधुविवस्वतोः । नागपाशः स्त्रीकरणे दुर्बुद्धौ वरुणायुधि ॥ पञ्चदशी पौर्णमास्यां अमावस्यातिथावपि । प्रतिष्कशः पुरोगे स्याद्वार्ताहरसहाययोः ॥ परिवेशः सूर्यपार्श्वमण्डले परिवेष्टने । पादपाशी खुतुक्कायां शृङ्खलायामपि स्त्रियाम् ॥ पुरोडाशो हविर्भेदे पिष्टके हुतशेषके । भूमिस्पृक्मानुषे वैश्ये चौरभेदेऽन्धखञ्जयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.30
- शब्दरत्नाकर धर्मधर्मो न्याययमाचाराहिंसावैदिककर्मसु । साम्यस्वभावसुकृतेष्वस्त्री धर्मं तु कार्मुके ॥ १९४२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1942
- शब्दरत्नाकर हरिनिःसपत्ननृपे भिक्षौ हीरः पन्नगसिंहयोः । विष्णुसिंहार्कचन्द्रेन्द्रयमानिलशुकादिषु ॥ २०२८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2028
- शब्दरत्नाकर कृतान्तगुग्गुलूलूकशक्रर्षिव्यालग्राहिषु कौशिकः । कृतान्तो दैवसिद्धान्तयमाकुशलकर्मसु ॥ २०६१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2061
- शब्दरत्नाकर कीनाशकदर्ये त्रिषु कीनाशः कुष्यध्यक्षे यमे नरि । काके च करिगण्डे च करटः कुहरं रते ॥ २०६६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2066
- शब्दरत्नाकर शमनशयनं मञ्चरतयोः शमनोऽजगरे यमे । शासनं निग्रहे शास्त्रे वेदवाक्येषु रक्षणे ॥ २१७४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2174
- तन्त्राभिधान षलम्बोदरो यमोऽजेशः कामधुक् काम(ल)धूमकः । सुश्रीरुष्मा वृषो लज्जा मरुद्भक्ष्यः प्रियः शिवः ॥ १५७ ॥ Tantrābhidhāna 2.48.157
- तन्त्राभिधान ययमो वरुण-वागीशौ स्वशनो यामुनेयकः । मृगेन्द्रो वायुसंज्ञश्च वचनं या-र्णकः स्मृतः ॥ ४३ ॥ Tantrābhidhāna 6.43
- त्रिकाण्डशेष कङ्कखगे यमे छद्मविप्रे कङ्कः सूच्यां च कूर्चिका । क्रमुको भद्रमुस्तेऽपि कोकश्चक्रे वृकेऽपि च ॥ १५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.15
- त्रिकाण्डशेष शमनविहिंसायां विडम्बे च यमे ना शमनं बंधे । श्येनः शुक्ले पक्षिभेदे शकुनिः सौबले खगे ॥ २६६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.266
- त्रिकाण्डशेष जीवितेशजीवितेशो यमे नाथे दंशः संहननेऽपि च । सर्पक्षतेऽथ ज्ञाने व लोचने दर्शने च दृक् ॥ ४२८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.428
- वैजयन्ती कालकारुस्तु विश्वकर्मापि धान्यांशे शीकरे कणः । कालो दिष्टे यमे काचो मृद्भेदे शिक्यदृग्रुजोः ॥ १५ ॥ Vaijayantī 6.1.15
- वैजयन्ती दण्डिन्द्वारपाले यमे दण्डी दन्तोऽद्रिकटके रदे । दायो दाने यौतकादिधने वित्ते च पौतृके ॥ २६ ॥ Vaijayantī 6.1.26
- वैजयन्ती धर्मन्यायाचारयमाहिंसास्वस्त्री मेढ्रांकयोर्ध्वजः । धिष्ण्यौ शुक्रानलौ धिष्ण्यमृक्षे स्थाने बले गृहे ॥ ४३ ॥ Vaijayantī 6.5.43
- वैजयन्ती वानवास्त्वस्त्री गृहभूपुर्योर्गृहे सीमसुरुंगयोः । वानं शुष्के गतौ व्यूतौ गन्धे वृद्धौ सुधीयमौ ॥ ८० ॥ Vaijayantī 6.5.80
- वैजयन्ती हरिसूनं पुष्पे सुतायां स्त्री स्नेहोऽस्त्री द्रवहार्दयोः । विष्णुचन्द्रेन्द्रवातार्कयमाश्वांशुशुकाग्निषु ॥ ९९ ॥ Vaijayantī 6.5.99
- वैजयन्ती ह्रस्वहृत्प्रिये हृद्धिते हृज्जे ह्रीकौ नकुललज्जितौ । यमेऽल्पे वामने ह्रस्वो हरित् स्त्री दिशि षण् तृणे ॥ १०१ ॥ Vaijayantī 6.5.101
- वैजयन्ती कृतान्तक्षारको मत्स्यपक्ष्यादिपिटके पुष्पजालके । दैवे कृतान्तः सिद्धान्ते यमाकुशलकर्मणोः ॥ १६ ॥ Vaijayantī 7.1.16
- वैजयन्ती कीनाशकीनाशो रक्षसि यमे कदर्ये कर्षकेऽर्थवत् । कुहनो मूषिके सेर्ष्ये कुहना दंभशीलता ॥ २३ ॥ Vaijayantī 7.5.23
- वैजयन्ती शमनयमेऽपि शमनो ध्वान्ते क्ली हिंस्त्रे त्रिषु शार्वरः । करञ्जभेदे षट्ग्रन्थः षट्ग्रन्था ग्रन्थिकं वचा ॥ ८७ ॥ Vaijayantī 7.5.87
- वैजयन्ती पृथिवीपतिधूलीकदंबो वरुणफलेऽथो नागवारिकः । गणस्थे हस्तिपाले च यमेऽपि पृथिवीपतिः ॥ ५३ ॥ Vaijayantī 8.1.53
- वैजयन्ती प्राणनाथनीचे व्रीहाविन्द्रनीले प्राणनाथो यमे प्रिये । पुण्डरीकं सितच्छत्रे कुष्ठभेदे सितांबुजे ॥ १६ ॥ Vaijayantī 8.5.16