कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

आराम

ārāmaपुं · masc.

In 15 kośas: 13 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य वनस्पतिकायः Abhidhānacintāmaṇi 4.5.1111 · p. 44
अपोपाभ्यां वनं वेलमारामः कृत्रिमे वने ॥ ११११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह वनौषधिवर्गः Amarakośa 2.4.3
आरामः स्यादुपवनं कृत्रिमं वनमेव यत् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.212 · p. 26
नगरान्नातिदूरेण यः सद्भिरुपरोपितः ।तरुषण्डः स आरामस्तथोपवनमुच्यते ॥ २१२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वनौषधिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.11.3 · p. 248
तृणाटव्यां महारण्ये त्वरण्यानी स्त्रियामियम् ।पुंस्यारामश्चोपवनं पुरप्रान्तस्थितं वनम् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.3 · p. 134
वनी तदल्पं वन्या तु वनानां संहतिः स्त्रियाम् ।आरामः स्यादुपवनं वेलं चापवनं च तत् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निघण्टुशेष Nighaṇṭuśeṣa · हेमचन्द्र वृक्षकाण्डः Nighaṇṭuśeṣa 1.169 · p. 93
हरितं कुक्कुरं पुष्पं शुकगुच्छं शुकच्छदम् ।स्थौणेयकं वह्निचूडमारामं ग्रन्थिकाऽपि च ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.21 · p. 54
अथोपवनमाख्यातमपपूर्वं वनं स्मृतम् ।आरामः कृत्रिमारण्ये गृहारामस्तु निष्कुटः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पञ्चतत्त्वप्रकाश Pañcatattvaprakāśa · वेणीदत्त वृक्षलतौषधिमरीचिः Pañcatattvaprakāśa 1.4.148 · p. 11
विपिनं काननारण्ये गहनं गह्वरं वनम् ।आक्रीडो वातिकोद्यानमारामो राजकाननम् ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति धरावर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 1.3.139 · p. 15
संकुचितं मीलितं च निद्राणं मुद्रितं स्मृतम् ।षण्ड आराम उद्यानं विपिनं काननं वनम् ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 चि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि वनस्पतिकायनामानि Suśīlanāmamālā 5.5.1949 · p. 321
आरामोऽपवनं स्याच्च वेलमुपवनं पुनः ॥ १९४९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वनौषधिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.4.2 · p. 57
आरामः स्यादुपवनं द्वयं कृत्रिमकानने ।अमात्यवेथ्यानिलयोपवने वृक्षवाटिका ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण वनाध्यायः Śabdaratnākara 2.3.437 · p. 58
कृत्रिमं वनमाराम उद्यानोपवने समे ।राज्ञां तु वनमाक्रीडो वेश्मारामस्तु निष्कुटः ॥ ४३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश वनाध्यायः Vaijayantī 3.3.2 · p. 45
महाटवी त्वरण्यानी प्रस्तारस्तु तृणाटवी ।कृत्रिमं वनमारामोऽपवनोपवने अपि ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुंल्लिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.26 · p. 13
आराम स्यादुपवने विरामे परिकीर्तितः ।आयासस्तु प्रसन्ने स्यात् क्लेशे चायामवाक् पुनः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्

आराम as a meaning in nānārtha verses

  • धरणिकोश मलयचैत्यमायतनं विद्याच्चैत्यमुद्देशपादपः । मलयो देश आरामे चन्दने पर्वतान्तरे ॥ Dharaṇikośa 25.2.19
  • कोषकल्पतरु शीतियमे नरि स्यादथ सुप्तिरुक्ता स्पर्शाज्ञतारुक्स्वपनेऽन्यवत्तु । विश्रम्भघातिन्यथ शीतिरुक्ता- रामे शुभेऽथ त्विषि च स्पृहायाम् ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.16.61
  • नानार्थार्णवसंक्षेप मलयआरामे चाप्यर्थ ज्ञेयं मञ्जुलं त्रिषु सुन्दरे । द्वयोस्तु पक्षिभेदे स्याज्जलरङ्काह्वयेऽप्यथ ॥ १३४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1340
  • शब्दरत्नावली दक्षिणदक्षिणः सरले छन्दवर्तिदक्षिणजातयोः । आरामे त्रिषु यागान्तदाने च दिशि च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.38
  • शब्दरत्नावली मलयपानीयं सलिले क्लीबं पातव्ये पुनरन्यवत् । पौलस्त्यो ना धनाधीशे दशकण्ठे विभीषणे ॥ वलयं कङ्कणे क्लीबं कण्ठरोगे पुमानयम् । वालेयं स्याद्वलिहिते मृदौ त्रिषु खरे पुमान् ॥ ब्राह्मण्यं ब्रह्मवृन्दे स्यात्ब्राह्मणत्वेऽपि न द्वयोः । भरण्युर्ना चण्डभानौ मृगाङ्के च विभावसौ ॥ भुजिष्यः पुंसि दासे स्यात्स्वन्त्रहस्तसूतत्रके । स्त्रियां दासीगणिकयोः स्वतन्त्रायामपि क्वचित् ॥ मलयो ना चलारामदेशेषु स्त्री तथौषधे । मङ्गल्यो ना त्रायमानामसूराश्वत्थबिल्वके ॥ स्त्रियात्तु रोचनाशुक्लवचाशमीमिमीषु च । अधःपुष्प्यां स्त्रियां दध्नि क्लीबं शिवकरे त्रिषु ॥ मृगयुर्ना शृगाले स्याद् व्याधे पितामहेऽपि च । रहस्या स्त्री सरिद्भदे गोपनीयेऽभिधेयवत् ॥ विजया पार्वतीसख्यां तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् । विजयस्तु जये पुंसि तथा गाण्डीवधन्वनि ॥ विस्मयः पुंसि दर्ये स्यात्स्यन्देहाश्चर्ययोरपि । विषयो यस्य यो ज्ञातस्तत्रदेशे च गोचरे ॥ रूपादौ स्याज्जनपदे कान्तादौ च भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.46