दक्षिण
dakṣiṇaवि · adj.In 16 kośas: 21 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 16 as a meaning of another word.
genderविadj.
स्युर्दक्षिणाहवनीयगार्हपत्याख्योऽग्नयः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderविadj.
genderविadj.
genderविadj.
सरलो दक्षिणो ज्ञेयो विदग्धश्छेक उच्यते ।उत्पश्यमुन्मुखं विद्यान्न्युब्जं विद्यादधोमुखम् ॥ ३८५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वामं सव्यं विदुः प्राज्ञा अपसव्यं च दक्षिणम् ।प्रतिकूलानुकूलार्थे अपष्ठु त्वनपष्ठु च ॥ ७५६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उत्सुकोत्कण्ठितौ चाथ सरलोदारदक्षिणाः ।अपि स्यात्सुकलोर्थस्य दानभोगसमन्विते ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
दानशौण्डः स्थूललक्ष्यः स्थूललक्षो बहुप्रदः ।दक्षिणे सरलोदारौ भवेदृज्वाशयोऽपि सः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अपष्ठ्वव्ययमत्राथ सव्यं स्याद्वाममङ्गकम् ।दक्षिणं त्वपसव्यं स्यात्संबाधः पुंसि संकटम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सर्षपे तोत्तरि त्वेष त्रिर्नृलिङ्गस्तु तोयदः ।मेधे क्लीबं तु धनुषि स्यादथो दक्षिणस्त्रिषु ॥ ८९५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पितृतर्पणनिवापौ चिता चित्याचितस्तथा ।प्राञ्जलः सरलोदारावञ्जसौ दक्षिणे पुनः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पूज्ये प्रतीक्ष्यः प्रेक्ष्यश्च प्रवीक्ष्यः प्रसरः सरः ।दक्षिण्ये दक्षिणेयः(णीयः?) स्याद्दक्षिणो दक्षिणार्हकः ॥ ६३५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्राच्यः प्राक् पूर्व्व इन्द्राख्य उदगुत्तरधानदाः ।आगस्त्यो दक्षिणो याम्यः प्रत्यक्पाश्चात्यपश्चिमाः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
दक्षिणो गार्हपत्यश्चाऽऽहवनीयस्त्रयोऽग्नयः ।इदमग्नित्रयं विश्वे त्रेता हि कथ्यते बुधैः ॥ १३७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 हि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderविadj.
मन्दे त्वलस आलस्यश्चतुरे दक्ष-दक्षिणौ ।उष्णकोष्णौ, दातरि, तु स्यादुदारोऽनुदारयुक् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दा (wrong syllable)
genderविadj.
दक्षिणसरलोदारास्तुल्याः सुकलः स दातृभोक्ता यः ।अन्तिकनिकटसनीडाभ्यर्णाभ्यग्रोपकण्ठसविधास्तु ॥ १६६० ॥
गीतिः
genderविadj.
समानावुत्तरोदीच्यौ दाक्षिणात्यस्तु दक्षिणः ।समानौ प्राग्भवप्राच्यौ पक्त्रिमं तु पचेलिमम् ॥ १६८० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सव्यं वामं शरीरं स्यादपसव्यं तु दक्षिणम् ।प्रतिलोमं प्रतीकूलं प्रतीपं च विलोमवत् ॥ १६८३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अग्राम्ये सरलोदारविदग्धच्छेकदक्षिणाः ।गर्विते स्तब्ध उद्ग्रीवो बाहो धीरस्स इत्यापि ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 त्या (wrong syllable)
genderविadj.
दक्षिणो दक्षे तद्भूते ऋजुच्छन्दानुवर्तिनोः ।दक्षिणा यज्ञनिष्पत्तिदाने दिशि च कीर्तिता ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क्षे (wrong syllable)
सेके प्रोक्षणमीरितं च हननेऽथो लक्षणो लक्ष्म[281b]णःसौमित्रौ नरि सारसे च चरमेत्याख्यासु चिह्नेष्वपि ।सारस्यौषधिभेदगौ तु वनिते स्तो दक्षिणस्त्वन्यव-त्प्रोक्तो दक्षिणजे वदान्यसरलान्यच्छन्दवर्तिष्वपि ॥ २४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
याम्यायां दिशि यज्ञदानविधिषु स्त्री तत्प्रतिष्ठास्वथस्निग्धाकर्कशयोस्त्रये च मसृणोऽथ स्यात्क्षुमायां स्त्रियाम् ।पुंसि द्वावुषणोषणौ रसभिदि स्त्रीत्वे कणायामिमौक्लीबे स्तो मरिचेऽथ पुंसि धिषणो वाचस्पतौ स्त्री धियि ।रतपरिभवयोः स्याद्धर्षणं स्त्रीत्वसत्यांनयनरुजि यमे स्याद्धर्षणो योगभेदे ।हरणमपि विवाहस्वे भुजे स्याद्धृतौ चश्रवणमपि हृतस्त्रि श्रोत्रतत्कर्मणोश्च ॥ २६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्two metres in one verse
doubtful
विदग्धे च परच्छन्दानुवर्तिन्यपि भाषते ।कुशले हर्षनन्दीमं तथा यमककुब्भवे ॥ ८९६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
शरीरावयवे चापि वामस्य प्रतियोगिनि ।दक्षिणा तु स्त्रियां याम्याशायामृत्विम्भृतावपि ॥ ८९७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशरीरावयव
दक्षिणः सरले छन्दवर्तिदक्षिणजातयोः ।आरामे त्रिषु यागान्तदाने च दिशि च स्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्
दक्षिणा दिशि दाने च दक्षिणः सरलेऽपि च ।असती स्याद्धर्षणी च धर्षणं निकृतौ रते ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsसरल
दक्षिण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश सव्यदस्युः पाटच्चरद्विषोर्मूल्यं वेतनव[71]स्नयोः । गुह्यं रहस्युपस्थे च सव्यं दक्षिणवामयोः ॥ Dharaṇikośa 25.1.4
- धरणिकोश अपसव्यनेपथ्यं स्यादलंकारे रङ्गवाट्येऽपि च स्मृतम् । अपसव्यं प्रतिकूलमपसव्यं च दक्षिणम् ॥ Dharaṇikośa 25.2.38
- धरणिकोश उदारकिंशारुः सस्यशूकं स्यात्किंशारुर्विशिखो मतः । उदारो दातृमहतोरुदारं दक्षिणं विदुः ॥ Dharaṇikośa 26.2.53
- कोषकल्पतरु अपसव्यस्याद्दक्षिणे च प्रतिकूलकेऽ प- सव्यं विशेष्येऽप्यथ तण्डुलीयः । शाकान्तरे ताप्यकृमिघ्नयोश्चा- थो केतकीये च फले च मल्ल्याम् ॥ ८९ ॥ Koṣakalpataru 6.26.89
- नानार्थार्णवसंक्षेप सव्यसङ्ख्यमस्त्री रणे स्त्री तु सङ्ख्या स्याद्गणने तथा । एकत्वादौ विचारे च सव्यं तु त्रिषु दक्षिणे ॥ १४४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1446
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रसव्यअसम्मते च निष्कामे प्रसव्यं पुनरुच्यते । प्रतिकूलेऽनुकूले च सव्यदक्षिणयोरपि ॥ ३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.38
- नानार्थार्णवसंक्षेप अपसव्यदक्षिणे च तनोर्ना तु चारभेदेऽपसर्पवाक् । अपसृप्तौ बहुव्रीहौ त्वेष त्रिः क्ली त्वपासनम् ॥ ३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.38
- परमानन्दीयनाममाला उदारउदारो दक्षिणे दानशौण्डे तूच्छ्रितमुन्नते । उन्माथः कूटयन्त्रे स्याद्वधघातकयोरपि ॥ ६५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.3.65
- परमानन्दीयनाममाला सव्यसव्यं तु दक्षिणे वामे सूदः स्यात्सूपकारके । स्वामी गुहेऽधिपे स्वस्ति पुण्यकल्याणयोर्मतः ॥ ३६९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.369
- शब्दरत्नावली अपसव्यदक्षिणे प्रतिकूले स्यादपसव्यं नपुंसकम् । श्मशानमृतिभूशय्यास्वन्तशय्या भवेत्स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.54
- शब्दरत्नावली सान्त्वसवो यज्ञे च सन्ताने सान्त्वं साम्नि च दक्षिणे । स्रुवा तु मूर्वा शल्लक्यां यज्ञपात्रे स्नुवः पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.23
- त्रिकाण्डशेष उदारगौरीश्वरी शिवस्वामिकन्दर्पेष्वीश्वरः पुमान् । उदारौ दक्षिणस्थूलौ द्रुमे मेढ्रेऽप्युदुम्बरः ॥ ३३२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.332
- वैजयन्ती सव्यशुभ्रं शुक्ले भास्वरे च शुक्तं तु परुषाम्लयोः । सभ्यः सामाजिके साधौ सव्यो दक्षिणवामयोः ॥ १८ ॥ Vaijayantī 6.4.18
- वैजयन्ती उदारइरिणं तूषरस्थाने भूभागे च निराश्रये । उदारो महति ख्याते दक्षिणे दानशौण्डके ॥ ४ ॥ Vaijayantī 7.4.4
- वैजयन्ती प्रवणपर्याप्तं स्याद्यथाकामे तृप्तौ शक्तौ निवारणे । प्रवणो दक्षिणे प्रह्वे क्रमनिम्ने चतुष्पथे ॥ ५३ ॥ Vaijayantī 7.5.53
- वैजयन्ती अभिपन्नअभिपन्ना विपन्नाप्तग्रस्तात्तद्रुतदक्षिणाः । अधिक्षिप्तं प्रणिहिते प्रेषिते भर्त्सितेऽपि च ॥ २ ॥ Vaijayantī 8.4.2