मार्ताण्ड
mārtāṇḍaपुं · masc.In 8 kośas: 7 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगोमार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
आदित्यपुंसवितृपुंअर्यमन्पुंखरांशुपुंसहस्रांशुपुंउष्णांशुपुंअंशुपुंरविपुंमार्तण्डपुंतरणिपुंगभस्तिपुंअरुणपुंभानुपुंनभोमणिपुंअहर्मणिपुंसूर्यपुंअर्कपुंकिरणपुंभगपुंग्रहपुषपुंपूषन्पुंपतङ्गपुंखगपुंमार्ताण्डपुंयमुनाकृतान्तजनकपुंप्रद्योतनपुंतापनपुंब्रध्नपुंहंसपुंचित्रभानुपुंविवस्वत्पुंसूरपुंत्वष्टृपुंद्वादशात्मन्पुंहेलिपुंमित्रपुंध्वान्तारातिपुंअब्जहस्तपुंअंशुहस्तपुंचक्रबान्धवपुंअब्जबान्धवपुंअहर्बान्धवपुंसप्तसप्तिपुंदिवाकरपुंदिनकरपुंअहस्करपुंदिवसकरपुंप्रभाकरपुंविभाकरपुंभास्करपुंमिहिरपुंविरोचनपुंग्रहपतिपुंअब्जिनीपतिपुंगोपतिपुंद्युपतिपुंविकर्तनपुंहरिपुंशुचिपुंइनपुंगगनध्वजपुंगगनाध्वगपुंहरिदश्वपुंजगत्कर्मसाक्षिन्पुंभास्वत्पुंविभावसुपुंत्रयीतनुपुंजगच्चक्षुस्पुंतपनपुंअरुणसारथिपुं
genderपुंmasc.
मार्ताण्डः सविता भानुर्भानुभूषो दिनप्रणिः ।द्युमणिर्हरिदश्वोद्रिः कर्मसाक्षी त्रयीतनुः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रध्नोंऽशुर्दिवसप्रणीश्च तरणिर्मार्तण्ड-चण्डद्युतीमार्ताण्डोऽरुण[20a]सारथिर्दिनकरो मित्रो रथाङ्गप्रियः ।अञ्जिष्ठोऽव्यथिषः-सरोरुहसुहृत्पृष्वस्त्रयीमूर्त्तिमान्ज्योतिर्वत्सरमूर्तिरम्बुजकरः सूरोऽप्यरूषः शुचिः ॥ ३० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंmasc.
असंयुक्ततकारः स्याद् वेतालो व्यन्तरान्तरे ।मार्तण्डि-मार्ताण्डौ मार्तण्डोऽर्क एतश ऐतशः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यादाकाशं विहायश्च दिव्यं दिवि भवे त्रिषु ।लोकबान्धव उष्णांशुर्मार्ताण्डोऽरुणसारथिः ॥ १६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ मार्तण्डमार्ताण्डौ ॥ ३२ ॥
genderपुंmasc.
अर्कः सूर्योऽर्यमा सूरो द्वादशात्मा दिवाकरः ।मार्ताण्डः सविता भानुर्भातुः पूषा दिनप्रणीः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्थत्वेनास्य राज्ञस्तु मधोः पुत्रादिषु त्रिषु ।मार्ताण्डो रभसेनोक्तः खगे दंष्ट्रिणि च द्वयोः ॥ १३९६ ॥
अनुष्टुप्
रवौ तु पुंसि मार्तण्डमार्ताण्डौ यादवोदितौ ।माकन्दस्तु पुमानाम्रे स्त्री स्यादामलकीतरौ ॥ १३९७ ॥
अनुष्टुप्
meanings
मार्ताण्ड as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप हेलिहनुर्हेलिस्तु मार्ताण्डे तथोक्त उपगूहने । उत्पत्तौ कारणे वादे निमित्ते वीजकर्मणि ॥ १३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.139