सूर
sūraपुं · masc.In 17 kośas: 21 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
नाभिश्च जितशत्रुश्च जितारिरथ संवरः ।मेघो धरः प्रतिष्ठश्च महासेननरेश्वरः ॥ ३६ ॥सुग्रीवश्च दृढरथो विष्णुश्च वसुपूज्यराट् ।कृतवर्मा सिंहसेनो भानुश्च विश्वसेनराट् ॥ ३७ ॥सूरः सुदर्शनः कुम्भः सुमित्रो विजयस्तथा ।समुद्रविजयश्चाश्वसेनः सिद्धार्थ एव च ॥ ३८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 श्च (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगोमार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
आदित्यपुंसवितृपुंअर्यमन्पुंखरांशुपुंसहस्रांशुपुंउष्णांशुपुंअंशुपुंरविपुंमार्तण्डपुंतरणिपुंगभस्तिपुंअरुणपुंभानुपुंनभोमणिपुंअहर्मणिपुंसूर्यपुंअर्कपुंकिरणपुंभगपुंग्रहपुषपुंपूषन्पुंपतङ्गपुंखगपुंमार्ताण्डपुंयमुनाकृतान्तजनकपुंप्रद्योतनपुंतापनपुंब्रध्नपुंहंसपुंचित्रभानुपुंविवस्वत्पुंसूरपुंत्वष्टृपुंद्वादशात्मन्पुंहेलिपुंमित्रपुंध्वान्तारातिपुंअब्जहस्तपुंअंशुहस्तपुंचक्रबान्धवपुंअब्जबान्धवपुंअहर्बान्धवपुंसप्तसप्तिपुंदिवाकरपुंदिनकरपुंअहस्करपुंदिवसकरपुंप्रभाकरपुंविभाकरपुंभास्करपुंमिहिरपुंविरोचनपुंग्रहपतिपुंअब्जिनीपतिपुंगोपतिपुंद्युपतिपुंविकर्तनपुंहरिपुंशुचिपुंइनपुंगगनध्वजपुंगगनाध्वगपुंहरिदश्वपुंजगत्कर्मसाक्षिन्पुंभास्वत्पुंविभावसुपुंत्रयीतनुपुंजगच्चक्षुस्पुंतपनपुंअरुणसारथिपुं
genderपुंmasc.
सूरसूर्यार्यमादित्यद्वादशात्मदिवाकराः ।भास्कराहस्करब्रध्नप्रभाकरविभाकराः ॥ २८ ॥भास्वद्विवस्वत्सप्ताश्वहरिदश्वोष्णरश्मयः ।विकर्तनार्कमार्तण्डमिहिरारुणपूषणः ॥ २९ ॥द्युमणिस्तरणिर्मित्रश्चित्रभानुर्विरोचनः ।विभावसुर्ग्रहपतिस्त्विषांपतिरहर्पतिः ॥ ३० ॥भानुर्हंसः सहस्रांशुस्तपनः सविता रविः ।पद्माक्षस्तेजसांराशिश्छायानाथस्तमिस्रहा ॥कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्लोकबन्धुस्त्रयीतनुः ।प्रद्योतनो दिनमणिः खद्योतो लोकबान्धवः ॥इनो भगो धामनिधिश्चांशुमाल्यब्जिनीपतिः ।माठरः पिङ्गलो दण्डश्चण्डांशोः पारिपार्श्वकाः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
सूरपुंसूर्यपुंअर्यमन्पुंआदित्यपुंद्वादशात्मन्पुंदिवाकरपुंभास्करपुंअहस्करपुंब्रध्नपुंप्रभाकरपुंविभाकरपुंभास्वत्पुंविवस्वत्पुंसप्ताश्वपुंहरिदश्वपुंउष्णरश्मिपुंविकर्तनपुंअर्कपुंमार्तण्डपुंमिहिरपुंअरुणपुंपूषन्पुंद्युमणिपुंतरणिपुंमित्रपुंचित्रभानुपुंविरोचनपुंविभावसुपुंग्रहपतिपुंत्विषांपतिपुंअहर्पतिपुंभानुपुंहंसपुंसहस्रांशुपुंतपनपुंसवितृपुंरविपुंपद्माक्षपुंतेजसांराशिपुंछायानाथपुंतमिस्रहन्पुंकर्मसाक्षिन्पुंजगच्चक्षुस्पुंलोकबन्धुपुंत्रयीतनुपुंप्रद्योतनपुंदिनमणिपुंखद्योतपुंलोकबान्धवपुंइनपुंभगपुंधामनिधिपुंअंशुमालिन्पुंअब्जिनीपतिपुंचण्डांशुपुंमाठरपुंपिङ्गलपुंदण्डपुं
genderपुंmasc.
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः ।मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः,सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ॥ ३५ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
ताम्रपर्णी सुदन्ती स्यादञ्जना चाञ्जनावती ।अर्कः सूर्योऽर्यमा सूरो द्वादशात्मा दिवाकरः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ते च मूर्धन्यषे आहुः केचित्तालव्यशे अपि ।सूरः शूरोऽपि (सुरोऽपि?) सूर्ये स्यात् तपनस्तापनस्तथा ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नक्षत्रमार्गं विपुलं भटाकं चान्तरात्मकम् ।अर्कः सूर्योऽर्यमा सूरो द्वादशात्मा दिवाकरः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूरो मसूरो मङ्गल्यो रक्तपर्यायदालिकः ।पृथुकल्याणगुडतो बीजः कृष्णे वसन्तकः ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूरः सूर्योरुणः पूषा गभस्तिः सविता रविः ।व्रध्नो विस्तरणिर्मित्रश्चार्यमेनो दिनप्रणीः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रध्नोंऽशुर्दिवसप्रणीश्च तरणिर्मार्तण्ड-चण्डद्युतीमार्ताण्डोऽरुण[20a]सारथिर्दिनकरो मित्रो रथाङ्गप्रियः ।अञ्जिष्ठोऽव्यथिषः-सरोरुहसुहृत्पृष्वस्त्रयीमूर्त्तिमान्ज्योतिर्वत्सरमूर्तिरम्बुजकरः सूरोऽप्यरूषः शुचिः ॥ ३० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शूरः सूरश्चारभटो वीरो विक्रान्त इत्यपि ।भडिलौजसिकौ यस्तु याति विद्विषतः प्रति ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मार्तण्डोऽहर्पतिर्भानुः पतंगश्चक्रबान्धवः ।अर्यमा तपनः सूरो भास्वान्खरकरोऽपि च ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोद्रवाख्ये धान्यभेदे कोरदूषः प्रकीर्तितः ।स्यात्स्वल्पचणके सूरमसूरो(रौ?) मिरिदोऽपि च ॥ ४२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्कः सूरः खगः पूषा पतंगो भास्करो भगः ।तपनस्तरणिर्मित्रश्चित्रभानुस्त्रयीतनुः ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृतवर्मा नृपो सिंहसेनो भानुर्नरेश्वरः ।विश्वसेनस्तथा सूरः सुदर्शनश्च कुम्भराट् ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अर्कः पूषा पतङ्गश्च खगः प्रद्योतनस्तथा ।तपनस्तापनः सूरः विवस्वान् मिहिरोऽरुणः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूर्यः सूरोऽर्घमादित्यः शूरो भानुर्विभावसुः ।दिवाकरो द्वादशात्मा विवस्वान् भास्करोऽरुणः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महावीरः स वीरश्च, तुर्यार्हन्तस्य वप्तरि ।दन्त्यादिः संवरः, कुन्थुबप्पे शूरश्च सुरयुक् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 सु (wrong syllable)
genderपुंmasc.doubtful
सूरस्तालव्यदन्त्यादिस्तालव्यादिः शुचिर्वृकः ।कोद्रिरिन्द्रोऽप्यरुः सान्तः किरणे द्युद्-द्युती रुचिः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भानुः सूर्यः पतंगस्तरणिरहिमगुर्भास्करो भानुमालीब्रध्नो हंसो विवस्वान् रविरयुगहयोऽहर्पतिः कर्मसाक्षी ।दीप्तांशुः सप्तसप्तिर्दिवसकर इनस्तिग्मभाश्चित्रभानुःसूरः पूषाब्जबन्धुर्ग्रहपतिररुणो द्वादशात्मार्यमार्कः ॥ १६१ ॥
स्रग्धरा
genderपुंmasc.
अर्कः सूर्योऽर्यमा सूरो द्वादशात्मा दिवाकरः ।मार्ताण्डः सविता भानुर्भातुः पूषा दिनप्रणीः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तः शूरसूरौ तरणौ सुयोधेचोरः पुमांस्तस्करचोरकेषु ।स्थूरो नृलिङ्गो नरमात्रवाचीहयस्थपश्चान्नलिकागतः स्त्रीतीरः पुमान्रङ्ग इषु प्रभेदेतीरं तटे च प्रवदन्ति सन्तः ॥ १८ ॥
इन्द्रवज्राtwo metres in one verse
meanings
सूर as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नावली सूर्यगणदेवविशेषे ना साधनीयेऽभिधेयवत् । सूर्या सूर्यप्रियौषध्योः सूर्येऽर्कपर्णसूरयोः ॥ स्थेयः पुरोहिते वादपक्षनिर्णेतरि स्मृतः । सेव्यं त्रिषु च सेवार्हे क्लीबं वीरणमूलके ॥ सैन्यं क्लीबं बले सेनासमवेतेऽभिधेयवत् । सौम्यो ना ज्ञे तिष्वनुग्रे सोमदेवमनोज्ञयोः ॥ हार्यस्त्रिषु च हर्त्तव्ये पुमान् विभीतके द्रुमे । हृदयं हृदि हिते हृज्जे हृत्प्रिये त्रिषु च द्वयोः ॥ भरणे स्त्री वृद्धिनामौषधे मन्त्रान्तरे पुमान् । Śabdaratnāvalī 7.26.37