आकाश
ākāśaक्ली · neut.In 22 kośas: 24 synonym verses, 29 as a meaning of another word.
व्योमान्तरिक्षं गगनं घनाश्रयो विहाय आकाशमनन्तपुष्करे ।अभ्रं सुराभ्रोडुमरुत्पथोऽम्बरं खं द्योदिवौ विष्णुपदं वियन्नभः ॥ १६३ ॥
upajati 12
genderक्लीneut.
द्योदिवौ द्वे स्त्रियामभ्रं व्योम पुष्करमम्बरम् ।नभोऽन्तरिक्षं गगनमनन्तं सुरवर्त्म खम् ॥वियद्विष्णुपदं वा तु पुंस्याकाशविहायसी ।विहायसोऽपि नाकोऽपि द्युरपि स्यात्तदव्ययम् ॥तारापथोऽन्तरिक्षं च मेघाध्वा च महाबिलम् ।विहायाः शकुने पुंसि गगने पुन्नपुंसकम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
आकाशश्च नभो व्योम गगनं सुरवर्त्म खम् ।महाबिलं शब्दगुणं तारकापथमित्यपि ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आकाश नाम यत्रैव तत्र शून्यमुदाहृतम् ।ककुपदिक्काष्ठा च दशसंज्ञा सदैव हि ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
त्रिकोणं च तथाकाशं व्यापारं दशमं विपत् ।कर्माम्बराख्यं व्योमं च गगनं पुष्करं नभः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुंस्याकाशः क्लीबपुंसोर्विहायाः षण्नभोम्बरम् ।पुष्करं व्योम गगनमनन्तं खं दिवं वियत् ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुलिशाकाशकोशानां तथा कणिशकाशयोः ।पाशाङ्कुशोष्णीषवेषाम्बरीषाणां विषस्य च ॥ १८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अवपुर्वृजनं दिवं मुरा-रिपदं देवपथो घनाश्रयः ।भपथो द्युरिसाव्ययं [?] भुवर्-नरि चाकाशविहायसी उभे ॥ २ ॥
वियोगिनी
genderपुंक्लीm. n.
भावारावशरावपल्लवशवक्लीवा अपूर्वं तथानिष्ठीवं च सदैवमर्थविषये स्वं सत्त्वमङ्गिन्यपि ।नल्वः स्याल्लवणे च सैन्धवमधो लोके तथा वाडवःपाशः कर्कशकोशवच्च कुलिशं चाकाश-काशाङ्कुशाः ॥ ७० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंक्लीm. n.
चतुष्पथादीनां नपुंसकत्वं विद्धि जानीहि । इदं चतुष्पथम् । युगलं युग्मम् । छलं व्याजः । चेलं वस्त्रजातिः । खोलं भग्नभाण्ड[ड]म् । धिष्ण्यं गृहम् । अर्गलं द्वारपिधानम् । शफं खुरः । पण्यं विक्रेतव्यम् । पिच्छं मयूरस्य । पलं चतुःपलिपरिमाणम् ।रयमण्डपनरककपालगुडमणिमेढ्रदर्दुरकुसूलाः ।युग्माकाशव्रतशृङ्गवर्जिताः मञ्चः सदा पुंसि ॥ ६९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 चे (wrong syllable)
genderक्लीneut.
आकाशं शब्दगुणकं नक्षत्रपदमच्युतम् ।विद्याधराप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वमन्दिरम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
खं विहायो वियद्व्योम गगनाकाशमम्बरम् ।द्यौर्नभोऽभ्रोऽन्तरीक्षं च मेघवायुपथोऽप्यथ ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आकाशोऽस्त्री नभो व्योमान्तरीक्षं खं मरुत्पथः ।पुष्कराभ्रे तथा विष्णुपदं मेघाश्रयोऽपि च ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वीतंसमासं चमसांसकांसाःकर्पासमाकाशमथोपवासः ।बुसेत्थुसेचिक्कसगेहचाटुतनूरुहं देहगृहेऽथ बर्हः ॥ १६३ ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
रङ्गं चङ्गं त्रपुः शीतं नागं सर्पाह्वसीसके ।अभ्रकं गगनाकाशौ गन्धकं शक्तिशुक्रकम् ॥ २४९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
आकाशः शब्दगुणकं मेघद्वारं महापथम् ।तारापथोऽन्तरिक्षं च निराधारमितीरितम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आकाशमभ्रं गगनं व्योम विष्णुपदं नभः ।अम्बरं पुष्करं खं द्यौरन्तरिक्षं मरुत्पथः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आकाशमम्बरं चाऽभ्रमन्तरिक्षं घनाश्रयः ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुरवर्त्म मरुद्वर्त्म मेघवर्त्म वियन्नभः ।द्वे स्त्रियौ द्यो-दिवौ वा तु पुंस्याकाश-विहायसी ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यादाकाशं विहायश्च दिव्यं दिवि भवे त्रिषु ।लोकबान्धव उष्णांशुर्मार्ताण्डोऽरुणसारथिः ॥ १६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
खः प्रचण्डो दक्षबाहुः शून्यश्चाकाश एव च ।कपाली दन्तजातीशः श्रीखण्डी कामरूपिणः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आकाशकुञ्जकुतपौदनवारवाणप्रस्थावतंसनखमण्डपकच्छपुच्छाः ।कान्तारकङ्कणतडागकिरीटराष्ट्रतीर्थव्रणस्तबकसङ्क्रमपीठकानि ॥ १२ ॥
वसन्ततिलका
genderपुंक्लीm. n.
तारावर्त्मांबरं मेघवर्त्म चाकाशमस्त्रियाम् ।दिग्दिशाशा ककुब्दीर्णी हरिद्देववधूः सरिः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
आकाश as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् नाकआकाशे त्रिदिवे नाको लोकस्तु भुवने जने । पद्ये यशसि च श्लोकः शरे खड्गे च सायकः ॥ २ ॥ Amarakośa 3.3.2
- नानार्थार्णवसंक्षेप द्युओष्ठस्थानस्वरे चाथ ग्लौर्वपुर्ग्लानिचन्द्रयोः । आकाशे दिवसे च द्युः पुमानात्मनि पौरुषे ॥ २ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.2.2
- नानार्थार्णवसंक्षेप खअथ क्लीबे खमाकाशे स्वर्गे छिद्रे गृहेऽभ्रके । नक्षत्रेन्द्रिययोर्ब्रह्मण्यथ हृच्चित्तवक्षसोः ॥ १ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.3.1
- नानार्थार्णवसंक्षेप आष्ट्रआष्ट्रं तु रश्मावाकाशेऽप्यागः पापापराधयोः । रहस्ये चोक्थशब्दस्तु सामस्तोत्रेषु च त्रिषु ॥ १२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.12
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षेत्रक्षेत्रं पृथिव्यामाकाशे शरीरे योनिवृन्दयोः । केदारदारागारेषु नक्षत्रे पुरि राशिषु ॥ १९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.19
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्योमन्व्योमशब्दं तु पञ्चार्थं विद्यात् स्थाने जले दिशि । आकाशेऽक्षितसङ्ख्यायाः सङ्ख्यायां दशकात्मनि ॥ ६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.61
- नानार्थार्णवसंक्षेप तुग्रअजगन्धाह्वयस्तम्बे पुनस्तुङ्गी पुमान् पुनः । तुग्रो यवे वरिष्ठे तु त्रिरन्नाकाशयोस्तु नप् ॥ ५४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.549
- नानार्थार्णवसंक्षेप वेशन्तभवेत् प्रकरणे चाथ भल्लाते स्याद्वृषाङ्कवाक् । महादेवेऽथ वेशन्तः पल्वलाकाशयोरथ ॥ २०७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.207
- नानार्थार्णवसंक्षेप किञ्जल्कधराधरविशेषस्थगुहाभेदे पुमान् पुनः । किञ्जल्कः केसरे क्ली तु स्यादाकाशे च लाञ्छने ॥ ४७५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.475
- नानार्थार्णवसंक्षेप त्रिदिवना स्वर्गाकाशयोः क्लीबे त्वन्ये केचित् स्त्रियां पुनः । एलायां निम्नगाभेदे त्रिदिवां त्रिपदी पुनः ॥ ८६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.861
- नानार्थार्णवसंक्षेप निवेषवृक्षजाताविति त्वन्य आकाशे तु नपुंसकम् । निम्नगा तु स्त्रियां नद्यां त्रि तु निम्नस्य गन्तरि ॥ १०२५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1025
- नानार्थार्णवसंक्षेप रोहिषकत्तृणाकाशयोः स्त्री तु वात्यायां रोहिषी स्मृता । रोहिणं त्वष्टसङ्ख्यानां लेख्यानामेकभेदके ॥ १५४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1542
- नानार्थार्णवसंक्षेप समुद्रसमुद्रस्तु पुमानब्धौ छन्दस्युत्कृतिसंज्ञके । आकाशे च तथा सङ्ख्याभेदे चैवंविधः स च ॥ १९०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1908
- नानार्थार्णवसंक्षेप सरस्वत्सरस्वांस्तु समुद्रे ना नदे चाथ नपुंसकम् । धनञ्जयेन पठितमाकाशेऽथ स्त्रियामियम् ॥ १९३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1933
- नानार्थार्णवसंक्षेप विष्णुपदपुण्यस्थानविशेषे चाप्याकाशे च स्त्रियां पुनः । गङ्गायां स्याद्विष्णुपदी रविसङ्क्रमणेषु तु ॥ ५६४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.564
- परमानन्दीयनाममाला खकिमाश्चर्ये वितर्के च प्रश्ने क्षेपजुगुप्सयोः । कियत्यथ खमित्युक्तमिन्द्रियाकाशयोनये ? ॥ ११ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.11
- परमानन्दीयनाममाला अक्षअक्षमिन्द्रिय आकाशे तथा सौवर्चले स्मृतम् । अलिर्भृङ्गे सुरायां चाभ्रं घने गगनेऽभ्रके ॥ ५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.5
- परमानन्दीयनाममाला त्रिदिवतरलस्तु बले हारान्तर्मणौ चपले तथा । आकाशे त्रिदिवं ख्यातं स्वर्गलोकेऽपि सम्मतम् ॥ २२७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.227
- परमानन्दीयनाममाला दिवइन्द्रिये वासराकाशनाकेष्वथ दया कृपा । दायो दाने पितुर्वित्ते यौतकान्वययोरपि ॥ २३७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.16.237
- शब्दरत्नावली अनङ्गअयोगः कूटविश्लेषविधुरे कठिनोद्यमे । अनङ्गो मदने क्लीबं मनस्याकाशकेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.30
- शब्दरत्नावली अनन्तअनन्तं क्लीबमाकाशे स्यात्पुमान् कृष्णशेषयोः । अनन्ता सारिवापथ्याविशल्यामलकीषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.75
- शब्दरत्नावली हरितालरतकेलिः कलालापे षिङ्गे दन्तक्षतेऽपि च । भवेद्वायुफलं शक्रकार्मुके करकेऽपि च ॥ तथा विचकिलो मल्लीप्रभेदे मदनेऽपि च । बृहन्नलो बृहत्पोटगले दीर्घेऽर्जुनेऽपि च ॥ सदाफलं स्कन्धफले नारिकेलेऽप्युडूम्बरे । सिनीवाली दृष्टचन्द्रकलामान्दुर्गयोरपि ॥ सौवर्चलं लवणभित्सर्जिकाक्षारयोरपि । हस्तिमल्लः शङ्खनागे ऐरावतगणेशयोः ॥ हरितालं धातुभेदे स्त्री दूर्वाकाशयोरपि । हालाहलो ब्रह्मसर्प त्वञ्जनाखुभिदि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.113
- शब्दरत्नावली स्वर्आलिङ्गने निरसने पूजा सन्तोषभाषणे । परा प्राधान्यमोक्षाभिमुख्यविक्रमहर्षणे ॥ प्रातिलोम्ये भृशार्थे च तथा गतिवधार्थयोः । पुरा पुराणे निकटे प्रबन्धातीतभाविषु ॥ स्वराकाशे शोभने च स्वर्गेऽपि च भावान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.53
- शब्दरत्नाकर द्युसायं मान्तं दिनान्ते स्याद्दिने सान्तमुदन्तकम् । द्युराकाशेऽपि च देवा, तत्क्षणे सपदीति च ॥ ९९ ॥ Śabdaratnākara 6.99
- तन्त्राभिधान खखः प्रचण्डः कामरूपी ऋद्धिर्वह्निः सरस्वती । आकाशमिन्द्रियं दुर्गा चण्डीशस्तापिनी गुरुः ॥ ६० ॥ Tantrābhidhāna 2.19.60
- तन्त्राभिधान ख----------------------------------- पृथिव्यां कुः समाख्याता कुत्सायां कुः प्रकीर्त्तितः । ख-मिन्द्रियं समाख्यातं खमाकाशमुदाहृतम् ॥ ७ ॥ Tantrābhidhāna 3.7
- तन्त्राभिधान हक्षतजोक्षितमाकाशं नादबिन्दु-विभूषितम् । विदारीभूषितं चैव बीजं वैवस्वतात्मकम् ॥ह्रूं॥ Tantrābhidhāna 10.46
- उत्पलिनी खखशब्दः शून्यबिन्दौ च स्वर्गाकाशेन्द्रियेषु च ॥ ४८ ॥ Utpalinī 48
- वैजयन्ती द्युआकाशे दिवसे च द्युर्विः पक्षिपरमात्मनोः ॥ ६० ॥ Vaijayantī 8.1.60