आदित्य
ādityaपुं · masc.In 20 kośas: 38 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगोमार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
आदित्यपुंसवितृपुंअर्यमन्पुंखरांशुपुंसहस्रांशुपुंउष्णांशुपुंअंशुपुंरविपुंमार्तण्डपुंतरणिपुंगभस्तिपुंअरुणपुंभानुपुंनभोमणिपुंअहर्मणिपुंसूर्यपुंअर्कपुंकिरणपुंभगपुंग्रहपुषपुंपूषन्पुंपतङ्गपुंखगपुंमार्ताण्डपुंयमुनाकृतान्तजनकपुंप्रद्योतनपुंतापनपुंब्रध्नपुंहंसपुंचित्रभानुपुंविवस्वत्पुंसूरपुंत्वष्टृपुंद्वादशात्मन्पुंहेलिपुंमित्रपुंध्वान्तारातिपुंअब्जहस्तपुंअंशुहस्तपुंचक्रबान्धवपुंअब्जबान्धवपुंअहर्बान्धवपुंसप्तसप्तिपुंदिवाकरपुंदिनकरपुंअहस्करपुंदिवसकरपुंप्रभाकरपुंविभाकरपुंभास्करपुंमिहिरपुंविरोचनपुंग्रहपतिपुंअब्जिनीपतिपुंगोपतिपुंद्युपतिपुंविकर्तनपुंहरिपुंशुचिपुंइनपुंगगनध्वजपुंगगनाध्वगपुंहरिदश्वपुंजगत्कर्मसाक्षिन्पुंभास्वत्पुंविभावसुपुंत्रयीतनुपुंजगच्चक्षुस्पुंतपनपुंअरुणसारथिपुं
genderपुंmasc.
आर्द्रा तु कालिनी रौद्री पुनर्वसू तु यामकौ ॥ ११० ॥आदित्यौ च पुष्पस्तिष्यः सिध्यश्च गुरुदैवतः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अमरा निर्जरा देवास्त्रिदशा विबुधाः सुराः ।सुपर्वाणः सुमनसस्त्रिदिवेशा दिवौकसः ॥ ७ ॥आदितेया दिविषदो लेखा अदितिनन्दनाः ।आदित्या ऋभवोऽस्वप्ना अमर्त्या अमृतान्धसः ॥ ८ ॥बर्हिर्मुखाः क्रतुभुजो गीर्वाणा दानवारयः ।वृन्दारका दैवतानि पुंसि वा देवताः स्त्रियाम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदित्यविश्ववसवस्तुषिताभास्वरानिलाः ।माहाराजिकसाध्याश्च रुद्राश्च गणदेवताः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूरसूर्यार्यमादित्यद्वादशात्मदिवाकराः ।भास्कराहस्करब्रध्नप्रभाकरविभाकराः ॥ २८ ॥भास्वद्विवस्वत्सप्ताश्वहरिदश्वोष्णरश्मयः ।विकर्तनार्कमार्तण्डमिहिरारुणपूषणः ॥ २९ ॥द्युमणिस्तरणिर्मित्रश्चित्रभानुर्विरोचनः ।विभावसुर्ग्रहपतिस्त्विषांपतिरहर्पतिः ॥ ३० ॥भानुर्हंसः सहस्रांशुस्तपनः सविता रविः ।पद्माक्षस्तेजसांराशिश्छायानाथस्तमिस्रहा ॥कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्लोकबन्धुस्त्रयीतनुः ।प्रद्योतनो दिनमणिः खद्योतो लोकबान्धवः ॥इनो भगो धामनिधिश्चांशुमाल्यब्जिनीपतिः ।माठरः पिङ्गलो दण्डश्चण्डांशोः पारिपार्श्वकाः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
सूरपुंसूर्यपुंअर्यमन्पुंआदित्यपुंद्वादशात्मन्पुंदिवाकरपुंभास्करपुंअहस्करपुंब्रध्नपुंप्रभाकरपुंविभाकरपुंभास्वत्पुंविवस्वत्पुंसप्ताश्वपुंहरिदश्वपुंउष्णरश्मिपुंविकर्तनपुंअर्कपुंमार्तण्डपुंमिहिरपुंअरुणपुंपूषन्पुंद्युमणिपुंतरणिपुंमित्रपुंचित्रभानुपुंविरोचनपुंविभावसुपुंग्रहपतिपुंत्विषांपतिपुंअहर्पतिपुंभानुपुंहंसपुंसहस्रांशुपुंतपनपुंसवितृपुंरविपुंपद्माक्षपुंतेजसांराशिपुंछायानाथपुंतमिस्रहन्पुंकर्मसाक्षिन्पुंजगच्चक्षुस्पुंलोकबन्धुपुंत्रयीतनुपुंप्रद्योतनपुंदिनमणिपुंखद्योतपुंलोकबान्धवपुंइनपुंभगपुंधामनिधिपुंअंशुमालिन्पुंअब्जिनीपतिपुंचण्डांशुपुंमाठरपुंपिङ्गलपुंदण्डपुं
genderपुंmasc.
आदित्यास्त्रिदशाः सुराः सुमनसः स्वर्गौकसो देवता,गीर्वाणा ऋभवोऽमराश्च मरुतो वृन्दारका निर्जराः ।अस्वप्ना विबुधास्त्रिविष्टपसदो लेखाः सुपर्वाण इ-,त्याख्याता अमृताशना अनिमिषा देवास्तथा दैवतम् ॥ ४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः ।मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः,सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ॥ ३५ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
आदित्य-मेरु-चन्द्र-प्रासादा दीप-दण्ड-कलशाश्च ।खड्ग-हरनेत्र-शेष-स्वर्दण्डा-ङ्गुष्ठ-हस्तिकराः ॥ १ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
गुहनेत्र-राशि-मासाः सङ्क्रान्त्यादित्य-चक्रिराजानः ।चक्रि-बृहस्पतिहस्ताः सभासदो द्वादश भवन्ति ॥ २२ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
ईशं च शांकरं शर्वं शंकरं शशिशेखरम् ।पुनर्वसु पुनःप्रोक्तमादित्यं च तथादिति ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भास्करादित्यसूर्यार्क द्वादशं च दिवाकरः ।रविः सहस्रकिरणदिनकृद्भानवो ध्रुवम् ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदित्यः सविता सूर्यस्तिग्मांशुर्दिनकृद्रविः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋनामा त्वदितिर्देवपर्यायजननीत्यपि ।आदित्या विश्ववसवस्तुषितानिलभास्वरः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदित्या वसवो रुद्रा अत्र वैवस्वतेऽन्तरे ।गणास्त्रयश्च देवानां शुचिरिन्द्र इति क्रमः ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुंसो नरस्य पर्यायदेहपर्याय इत्यपि ।आदित्यः काश्यपो विष्णुरिन्द्रार्थावरजार्थकः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवा निर्जरसः सुराः सुमनसोऽस्वप्ना अमर्त्त्या बुधाःगीर्वाणा मरुतोऽमरा मखभुजः स्वाहाभुजो नाकिनः ।आदित्या द्युषदस्तथा दिविषदो लेखाश्च बर्हिर्मुखाःस्युर्वृन्दारकपूजितावपि सुपर्वा----र्भवः ॥ ४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सूर्यः स्यादरुणः सहस्रकिरणो भास्वान्विवस्वान्रविर्-भातुर्भानु-दिवाकरौ दिनमणिः प्रद्योतनो भास्करः ।आदित्यः सविताऽर्यमा यमपिता पीतुः पतंगः खगःपारुः पेरुरिनो हरिश्च तपनोऽर्क्कस्तापनः स्वर्मणिः ॥ २८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
प्रत्यूषाण्डः खतिलको जगद्दीपोऽम्बुतस्करः ।वेदोदयः सहस्राङ्को रात्रिहृत्त्रिदशावृतः ॥संवत्सररथः कालभृत्स्वा लोकप्रकाशनः ।सूर्यस्य स्त्री देवता चेत्सूर्या सूरीतरा भवेत् ॥त्रिष्वतः सूर्यदेवत्यादित्या सौरी च ऋङ्मुखा ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भास्करो मिहिरोष्णांशू आदित्यो यमुनापिता ।द्युपतिर्गोपतिश्चण्डभाः स्यादरुणसारथिः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदित्यावथ पुष्यः स्यात्तिष्यः सिध्यस्तथा मतः ।अश्लेषाप्यथ सार्पी स्यात्पित्र्याश्चैव तथा मघाः ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हेलिः प्रभाकरादित्यौ द्वादशात्मा नभोमणिः ।हरिः पतङ्गस्तरणिः सहस्रांशुर्विरोचनः ॥ ३०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दैत्योऽसुरो दितिसुतः पूर्वदेवः सुराहितः ।आदित्या भास्करा विश्वेवसवस्तुषितानिलाः ॥ ३५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विबुधा देवता देवास्त्रिदशा निर्जराः सुराः ।आदित्या मरुतो लेखा निलिम्पा नाकिनोऽमराः ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वियद्विहायोऽनन्तं च सुरवर्त्म घनाश्रयः ।आदित्यः सविता सूर्यो रविर्भानुर्दिनेश्वरः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदित्यः सविता सूर्यः सहस्रांशुः रविस्तथा ।मार्तण्डस्तरणिर्भानुर्गभस्तिः किरणो भगः ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्ञेया आर्द्रा तु रौद्री च कालिनी तु पुनर्वसू ।आदित्यौ यामकौ चाथ पुष्यश्च गुरुदैवतः ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमरा स्वर्गिनः शौभा निलिम्पाः सुचिरायुषः ।आदित्या आदितेयाः स्युः स्थिरा अदितिनन्दनाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदित्यास्तुषिता विश्वसाध्या भास्वरमारुताः ।महाराजिकरुद्राश्च वसवो गणदेवताः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूर्यः सूरोऽर्घमादित्यः शूरो भानुर्विभावसुः ।दिवाकरो द्वादशात्मा विवस्वान् भास्करोऽरुणः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवताऽऽदित्याऽऽदितेयौ, सुधाऽभिनवदुग्धयोः ।पीयूषमपि पेयूषं, व्यन्तरा वानमन्तराः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवा यज्ञभुजोऽमरा दिविषदो बर्हिर्मुखा निर्जरागीर्वाणास्त्रिदिवेश्वराः सुमनसो वैमानिका वायुनाः ।अस्वप्ना अमृताशना अनिमिषा वृन्दारकाः खेचराआदित्या असुराहिता अदितिजा लेखा निलिम्पाः सुराः ॥ ७५ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
विश्व आभास्वराः साध्या आदित्या गणदेवताः ।दस्रौ तु देवभिषजावश्विनावश्विनीसुतौ ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हरिदश्वविश्वचक्षुर्मिहिरसहस्रांशुमित्रखद्योताः ।दिनमणिसवितृद्युमणिप्रद्योतनतपनभास्वरादित्याः ॥ १६३ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
आदित्याः पितरो विश्वे साध्याश्च वसवोऽपि च ।भृगवोऽङ्गिरसश्चेति स्वर्लोकस्य परिच्छदाः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदित्या ऋभवोऽस्वप्ना विवस्वन्तो दिवौकसः ।आदितेया दिविषदो लेखा अदितिनंदनाः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपेन्द्र इन्द्रावरजो वामनो बलिकण्टकः ।आदित्यो द्विपदस्तार्क्ष्यस्त्रिविक्रम उरुक्रमः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रुद्रा वसव आदित्या विश्वे साध्या मरुद्गणाः ।तुषिता भास्वराद्याश्च बहवो देवतागणाः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चण्डांशुरंशुमानंशुः सहस्रांशुः सदागतिः ।आदित्यो मिहिरो मित्रो रविः प्रत्यूषडंबरः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कौकृत्यं त्वनुतापकेऽप्यनुचिताचारेऽथ देवे रवा-वादित्यो [41b]रविदेवताकहविषि त्वादित्यमुक्तं त्रिषु ।पौलस्त्यौ किल यक्षराक्षसपती स्तस्तथ्ययोग्ये उभेऔचित्ये अवधार्हमोधवचसोः प्राज्ञैरवध्यं स्मृतम् ॥ ७२ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
व्याधौ दीव्यति तु त्रि स्यादरादित्यवाक् तु ना ।त्रिविक्रमावतारे स्याद् विष्णोश्च द्वादशस्वपि ॥ २१४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
देवतागणभेदस्थेष्वर्के देवे तु स द्वयोः ।अदित्यादित्ययोः पुत्त्रेऽप्येष तु स्यात् त्रिषु स्मृतः ॥ २१५ ॥
अनुष्टुप्
अदित्यादित्यसम्बन्धिन्यथ क्ली रजसि स्मृतम् ।आभीलं क्ली भवेत् कष्टे त्रि तु तद्वति भीकरे ॥ २१६ ॥
अनुष्टुप्
आदित्य as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश तपनहसनं [57]हासमिच्छन्ति हसन्यंगारधानिका । तपनं तापमादित्यं वदन्ति नरकान्तरम् ॥ Dharaṇikośa 19.2.29
- धरणिकोश इन्द्रइन्द्रः शक्रे च योगे च कुटजादित्यरात्रिषु । वक्रः शनैश्चरो ज्ञेयो वक्रमनृजुदुष्टयोः ॥ Dharaṇikośa 26.2.14
- कोषकल्पतरु इन्द्रकृच्छ्रं तथा सान्तपनादिकेऽस्त्री चन्द्रस्तु कम्पिल्लहिमत्विषोर्ना । जले तु षण्ढे घनसारहेम्नो- र्न स्त्रीन्द्र आदित्यशचीशयोः स्यात् ॥ ५१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.51
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोगौर्नादित्ये बलीवर्दे क्रतुभेदर्षिभेदयोः । स्त्री तु स्याद्दिशि भारत्यां भूमौ च सुरभावपि ॥ ३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.5.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप काष्ठाआदित्ये परमावस्थोत्कर्षयोराजिसंज्ञिनः । समभूमिप्रदेशस्याप्यन्ते भूम्नि तु वारिणि ॥ १८६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.186
- नानार्थार्णवसंक्षेप जारविप्रीवैदेहजे द्वे स्यात् पटोल्यां तु स्त्रियामियम् । जाली जारस्तु नादित्ये तथैवोपपतावथ ॥ ४७३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.473
- नानार्थार्णवसंक्षेप जूर्णिजूर्णा स्याद्बल्बजेष्वेषा जूर्णिस्तु स्त्री ज्वरे क्रुधि । शरीरे च पुमांस्त्वेष आदित्ये च विरिञ्चने ॥ ४८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.487
- नानार्थार्णवसंक्षेप पीयुफालास्थिखण्डकेऽप्येनं द्वे त्विभे पीयुवाक् तु ना । आदित्ये किरणे काले स्यादुलूके तु स द्वयोः ॥ ७८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.782
- नानार्थार्णवसंक्षेप भगधैर्यसौभाग्यमाहात्म्यधनशुक्रश्रुतेषु च । बुद्धौ चादित्यभेदानामेकस्मिन्नपि नाथ नप् ॥ ८७७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.877
- नानार्थार्णवसंक्षेप मर्कआदित्येऽप्यथ सर्पे द्वे त्रि तु विघ्नस्य कर्तरि । मणिः स्त्रीपुंसयो रत्ने मणिबन्धेऽप्यलिञ्जरे ॥ ९४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.949
- नानार्थार्णवसंक्षेप सीरक्षेत्रस्य मर्यादायां च ग्रामगोचरभुव्यपि । अश्वे तु द्वे पुमान् सीर आदित्ये लाङ्गलेऽपि च ॥ १५२३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1523
- नानार्थार्णवसंक्षेप भास्करभास्करस्तु भवेद्वह्नावादित्ये रभसः पुनः । भाकूटः शैलभेदे स्यात् तथैवानिमिषान्तरे ॥ १७० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.170
- नानार्थार्णवसंक्षेप दृशानदृशानस्तु त्रियु द्रष्टर्यादित्ये त्वभ्यधुर्नरम् । दृशीकस्तु त्रिषु वपुष्मति क्लीबं तु लोचने ॥ ९५७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.957
- नानार्थार्णवसंक्षेप अकूपारअस्त्रियां भ्राष्ट्रमात्रेऽन्ये किशोरे तु द्वयोरयम् । अकूपारस्तु नादित्ये समुद्रे कूर्मराजि च ॥ ४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.4
- नानार्थार्णवसंक्षेप अव्यथिषस्याद्बहिष्पवमानस्य द्वितीये च तृचे पुमान् । ना त्वव्यथिष आदित्ये समुद्रे च सुखेऽपि च ॥ ६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.6
- परमानन्दीयनाममाला रीरक्षणादित्ययो रीस्तु भ्रमे रूग्रुचिवाञ्छयोः । घृणिरुग्व्यथयोश्चपि रे हूतावव्ययं स्मृतम् ॥ ३७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.37
- तन्त्राभिधान मभ-कारश्च द्विवचनो विश्वमूर्तिश्च कीर्त्तितः । म आदित्यो महाकालो वैकुण्ठोऽपि विषं प्रिये! ॥ २४ ॥ Tantrābhidhāna 1.24