वाति
vātiपुं · masc.In 9 kośas: 8 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
जातुधानो यातुधानो जातूधानश्च दृश्यते ।वातिर्वाता च वातः स्यान्मारुतो मरुतो मरुत् ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्वसनः श्वसिनो वातिश्चलश्चापि जगत् जगत् ।महतः पृषताश्वोपि शरयुर्मेघकारकः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अटति पटति टेकते टीकते ढौकते त्रङ्कतेत्रौकते ष्वष्कते मस्कते सेकते स्रङ्कते स्रेकतेश्वङ्कते श्लङ्कते कङ्कते वङ्कते [ते]कते तीकतेरङ्घते लङ्घते चोपति ।व्रजति वजति धूर्यते गूर्यते पद्यते हिण्डतेपण्डते चाण्ठते चांहते नेषते जेषते प्लायतेसर्पति वल्लते चञ्चति त्वञ्चति म्रुञ्चति म्लुञ्चतिम्नोचति म्लोचति ग्लुञ्चति श्वञ्चते ।पतति पलति तङ्गति त्वङ्गति श्रङ्गति श्लङ्गतित्रिङ्खति ध्वञ्जति ध्रञ्जति भ्रेषति भ्रेषतेभ्लेषति भ्लेषते सज्जते सज्जति[195b]क्षञ्जते दक्षते ।वाति विच्छायति स्रीव्यति जिहीतेऽयतिस्रवति शवति रेपते लेपते मेपते श्वङ्कतेतृक्षति स्तृक्षति स्यात्प्लिनातीयते याति वेत्येतितौति ध्वजत्योदति श्वण्ठयत्येवमर्णोति रिङ्गत्यृणो-त्यङ्गति स्याद्द्रमत्यभ्रतीखत्यपि ॥ १ ॥
स्रग्विणीmetre not read in every line
अटतिधातुपटतिधातुटेकतेधातुटीकतेधातुढौकतेधातुत्रङ्कतेधातुत्रौकतेधातुष्वष्कतेधातुमस्कतेधातुसेकतेधातुस्रङ्कतेधातुस्रेकतेधातुश्वङ्कतेधातुश्लङ्कतेधातुकङ्कतेधातुवङ्कतेधातुतेकतेधातुतीकतेधातुरङ्घतेधातुलङ्घतेधातुचोपतिधातुव्रजतिधातुवजतिधातुधूर्यतेधातुगूर्यतेधातुपद्यतेधातुहिण्डतेधातुपण्डतेधातुअण्ठतेधातुअंहतेधातुनेषतेधातुजेषतेधातुप्लायतेधातुसर्पतिधातुवल्लतेधातुचञ्चतिधातुत्वञ्चतिधातुम्रुञ्चतिधातुम्लुञ्चतिधातुम्नोचतिधातुम्लोचतिधातुग्लुञ्चतिधातुश्वञ्चतेधातुपततिधातुपलतिधातुतङ्गतिधातुत्वङ्गतिधातुश्रङ्गतिधातुश्लङ्गतिधातुत्रिङ्खतिधातुध्वञ्जतिधातुध्रञ्जतिधातुभ्रेषतिधातुभ्रेषतेधातुभ्लेषतिधातुभ्लेषतेधातुसज्जतेधातुसज्जतिधातुक्षञ्जतेधातुदक्षतेधातुवातिधातुविच्छायतिधातुस्रीव्यतिधातुजिहीतेधातुअयतिधातुस्रवतिधातुशवतिधातुरेपतेधातुलेपतेधातुमेपतेधातुतृक्षतिधातुस्तृक्षतिधातुप्लिनातिधातुईयतेधातुयातिधातुवेतिधातुएतिधातुतौतिधातुध्वजतिधातुओदतिधातुश्वण्ठयतिधातुअर्णोतिधातुरिङ्गतिधातुऋणोतिधातुअङ्गतिधातुद्रमतिधातुअभ्रतिधातुईखतिधातु
genderधातुroot
प्रतिवक्त्युत्तरयति वाति वीजयतीत्यपि ।लिखत्यालिखतीत्यस्मिन्नर्थे कृषति कर्षति ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्रियाverb
पृषदश्वो मातरिश्वा समीरः पवनानिलौ ।खश्वास आशुगो बाहो धूलिध्वजः फणिप्रियः ।मरुत्वातिर्नभः प्राणो भोगिकान्तः सदागतिः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ध्व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जगत्प्राणो-जगत्प्राणौ गन्धाद्वाहि-वाह-वहाः ।वातिर्वातो भवेत् सारो दन्त्य-तालव्यपूर्वगः ॥ ११८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पिशाचो मेघनादस्तु वरुणो वः परञ्जयः ।दैत्यदेवश्च वातिस्तु नभःप्राणो जगद्बलः ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
युजिनो लघुगो वातिर्ध्वजप्रहरणो जगन् ।दैत्यदेवो वहः प्राणो नभःप्राणोंऽकतिः सरः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वातिः पुमान्भास्करचन्द्रयोः स्या-द्गतिस्तु यात्राध्वदशाभ्युपाये ।नाडीव्रणे स्याच्छरणे च बुद्धौमतिस्तु वाञ्छास्मृतिबुद्धिषु स्त्री ।चि[289b]तिस्तु चित्यागणयोर्दितिस्तुस्याद्दैत्यमातर्यपि( ख )ण्डने च ।मूले गतौ चापि पतिः प्रभौ स्वा-श्रये करोद्वोढरि पुंसि दिष्टः ॥ ४८ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः
वातिस्तु वायौ ना धातौ गतिगन्धनकर्मणि ।स्त्री तु तत्क्रिययोः शोषे वारिस्तु स्त्री मतङ्गजाः ॥ १२४१ ॥
अनुष्टुप्
वाति as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु गन्धनस्याद्रुजाकरणे तद्वज्ज्वरत्यपि च शूलति । गन्धने वाति नलति द्वयमेतदुदाहृतम् ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 3.5.48