भ्रम
bhramaपुं · masc.In 16 kośas: 38 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
संदंशः स्यात्कङ्कमुखो भ्रमः कुन्दं च यन्त्रकम् ॥ ९०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अविद्याहंमत्यज्ञाने भ्रान्तिर्मिथ्यामतिर्भ्रमः ॥ १३७४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
चक्रावर्तो भ्रमो भ्रान्तिर्भ्रमिर्घूर्णिश्च घूर्णने ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समौ सिद्धान्तराद्धान्तौ भ्रान्तिर्मिथ्यामतिर्भ्रमः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
प्रतिभा प्रतिभासः स्यात् निर्णयोऽन्तश्च निश्चयः ।विचिकित्सा तु सन्देहः संशयो विशयो भ्रमः ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नीलकण्ठस्तु धूम्राक्षश्चाटकेर इति स्मृतः ।भृङ्गो भ्रमश्च भ्रमरो भसलः पुष्पलोलुपः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आप्तः प्राप्तः प्रणिहिते दोहनं तूपयाचितम् ।भ्रमो ना विस्मृतिश्च स्त्री धन्धो धान्ध्यमपाटवम् ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ओषः प्लोषे नयो नाये ज्यानिर्जीर्णिर्भ्रमो द्वयोः ।स्त्रियौ भ्रमिर्भ्रमी च द्वे स्फातिर्वृद्धौ च भक्षणे ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
त्रिष्वर्गलं महत्सु द्वौ कल्लोलोल्लकावुभौ ।पुटे भेदो वङ्कचक्रे भ्रमश्च जलनिर्गमः ॥ १९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूर्वपक्षो भ्रमो मिथ्यामतिर्भ्रान्तिरपि स्त्रियाम् ।मिथ्यादृष्टिस्तु नास्तिक्यं व्यापादो द्रोहचिन्तनम् ॥ १५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संशयालुः सांशयिकस्तथा संशयितान्यवत् ।विवेचनं विवेकोऽथ भ्रान्तिर्मिथ्यामतिर्भ्रमः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सां (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कालेशयनमाख्यातमासीनप्रचलायितम् ।तन्द्रिर्नन्दीमुखी तन्द्रा श्वासहेतिः प्रमीलिका ॥चक्रावर्तो भ्रमो भ्रान्ति[59b]र्भ्रमिर्घूर्णिश्च घूर्णनम् ।साधिका स्त्री सुषुप्तिः स्यात्सुप्तं स्वप्नेऽपि या मतिः ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
तैजसावर्तनी मूषा कुन्दं तर्क-भ्रमौ नरि ।आस्फोटनी वेधनिका संदंशः कङ्कवक्त्रकः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कूपः कलम्बः कलशे तु कुम्भोगन्त्र्यङ्गके नाभिरथोर्मिशम्यौ ।भ्रमश्च मोहेऽथ च जित्य-मृत्यूस्याद्भागधेयोऽपि च राजदेये ॥ २७ ॥
उपजातिः
genderपुंस्त्रीm. f.
घट्टस्तीर्थोऽवतारोऽम्बुवृद्धौ पूरः प्लवोऽपि च ।वक्राणि पुटभेदाः स्युर्भ्रमास्तु जलनिर्गमाः ॥ ३६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अज्ञानं तु भ्रमे भ्रान्तिर्मिथ्यामतिविपर्ययौ ।अतत्त्वे तत्त्वबुद्धिश्च संदेहः संशयः समौ ॥ २६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्रमो भ्रान्तिर्भ्रमिश्चक्रावर्तो घूर्णौ तु घूर्णनम् ।ष्ठेवनं ष्ठीवनं ष्ठ्यूतं थूत्कृतं श्लेष्ममोचने ॥ ३९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्कङ्कमुखः संदंशे भ्रमः कुन्दं च यन्त्रकम् ।मणिकारे वैकटिकस्ताम्रकुट्टकशौल्विकौ ॥ ४२३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 खः (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 वै (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नेमौ प्रधिस्तथा नाभिः प्राण्यङ्गेऽथ क्वचिद्बलिः ।श्रोण्योषध्योः कटो मोहे भ्रमः पुंसि स्त्रियामपि ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
यन्त्रकं च भ्रमः कुन्दं मद्यभ्रामकयन्त्रकम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
जलनिर्गमनस्ताभ्यः भ्रमाश्च जलनिर्गमाः ॥ १९०० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
भ्रमो भ्रान्तिस्तथा मिथ्यामतिर्ज्ञानं भ्रमात्मकम् ॥ २४९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चक्रावर्तो भ्रमो भ्रान्तिर्भ्रमिर्घृणिश्च घूर्णनम् ।एतन्नामानि मन्यन्ते शब्दप्रयोगकारिणः ॥ २७६७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्घृ (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सत्यमुत्तरपक्षोऽपि समाधिर्वाद इत्यपि ।भ्रमो मिथ्यामतिर्भ्रान्तिर्मतिभ्रान्तिमतिर्भ्रमः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्रमो जलनिर्गमश्च गृहादिजलनिर्गमे ।पुटभेदश्च चक्रञ्च वङ्को वाकसमाह्वये ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वशः कान्तौ रणक्वाणौ क्वणिते च भ्रमिर्भ्रमो ॥
genderपुंmasc.
जलतरणेऽपि, परिणामे विकृति-विक्रिये ।विकारः, घूर्णने घूर्णिर्भ्रान्तिर्भ्रमि-भ्रमावपि ॥ ८८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
वालुका स्त्री स्त्रियां भूंम्नि सिकताः सिकतावति ।त्रिषु देशे सिकतिलं भ्रमाः सलिलनिर्गमाः ॥ ३२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तालो विलम्बितं कालो द्रुतं मध्यं क्रिया लयः ।ओघः साम्यं धनं तत्त्वं क्रियाथ भ्रमरी भ्रमः ॥ १५५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपनायस्तूपनये भरो भारे भ्रमे भ्रमिः ।हसे हासः स्वने स्वानो व्यधो वेधे वरो वृतौ ॥ १६९६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्तू (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नदीनश्चाथ कमलं नीरं नाराः स्त्रियामिरा ।कं दकं जलमस्थानमगाधेऽथाम्भसांभ्रमः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विचिकित्सा तु सन्देहः संशयो विशयो भ्रमः ।विस्मरणं प्रस्मरणमुन्मादश्चित्तविभ्रमः ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 स्म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विध्यते येन मण्यादिराविधोऽसौ निघोऽपि च ।आस्फोटनी वेधनिका भ्रमः कुन्दश्च यन्त्रकम् ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सरणी हरणिर्भ्रूणिर्निर्गमद्वारि तु भ्रमः ।उद्धाटनं घटीयन्त्रं पादावर्तोऽरघट्टकः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यात्रा व्रज्या च गमनं प्रस्थानं च गतिर्गमः ।चक्रावर्तो भ्रमो भ्रांतिर्भ्रमिर्घूर्णिश्च घूर्णनम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तोक्मं स्मृतं हरिन्मात्रे तोक्मश्च हरितो यवः ।भ्रमोऽम्भोनिर्गमे भ्रान्तौ कुन्दाख्ये शिल्पयन्त्रके ॥
अनुष्टुप्
श्रोण्यौषध्योः कटो मोहे भ्रमः कुम्भो घटेऽपि च ।वृन्दागोलकयोः पिण्डः स्फुलिङ्गलेशयोः कणः ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ङ्ग (wrong syllable)
meaningsमोह
प्रोक्तः किंपुरुषेश्वरे विटपिनि स्यात्पारिजाते द्रुमःकुण्डे वारिविनिर्गमे भ्र[30b]म इति स्यान्मोहवाची द्वयोः ।रामो दाशरथौ बले भृगुपतौ पश्वन्तरे वाच्यवत्त्वेष श्वेतमनोज्ञमेचकगतोऽन्त्ये वास्तुके कुष्टके ॥ ५६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
वृक्षादेरप्यवाग्भागे भ्रमस्तु विचिकित्सने ।मिथ्याज्ञाने गृहादेश्च निर्गमद्वारि वारिणः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
शस्त्रमार्जनयन्त्रे च तथा भ्रमणकर्मणि ।अदन्तो भर्गशब्दोऽयं सामभेदे महेश्वरे ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
ब्रह्मी मत्स्यप्रभेदे स्यात्फञ्जिकाशाकयोः स्त्रियाम् ।ब्राह्मी स्त्रियां सोमवल्लीभारतीब्रह्मशक्तिषु ॥भ्रमः कुन्दभमणयोः भ्रान्तौ च जलनिर्गमे ।भामः स्याद्भास्करे क्रोधे दीप्तौ च भगिनीपतौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द (wrong syllable)
द्यूते दरोदरः संधिः श्लेषे शाणे भ्रमिर्भ्रमः ।स्फूर्च्छा तु विस्मृतौ मूर्च्छा व्याप्तिरूर्जा त्वरुंधती ॥ १७२७ ॥
अनुष्टुप्
meanings
गजानां दन्तबन्धेऽपि प्रतिमाऽनुकृतावपि ।भूमिः स्थानेऽपि कुन्दाम्बुनिर्गमभ्रान्तिषु भ्रमः ॥ ३०० ॥
अनुष्टुप्
भ्रम as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश संभ्रमसंभ्रमं भ्रममिच्छन्ति भयं संवेगमादरम् । आश्रमो ब्रह्मचर्यादावाश्रमो मठ इष्यते ॥ Dharaṇikośa 24.2.17
- कल्पद्रुकोशः अध्यस्रहस्तूपच्छन्दनं तत् संक्षेपे तु समस्यतिः । वेर्विस्मृतेऽभिराधानेऽभेरभ्यासे भ्रमे त्वधेः ॥ १०८ ॥ Kalpadrukośa 1.10.108
- कोषकल्पतरु भ्रान्तिव्याप्तिस्तथा व्यापनलम्भयोः स्यात् भ्रान्तिस्तु मिथ्याधियि च भ्रमेऽपि । पक्तिस्तथा गौरवपाकयोः स्या- द्रक्तिस्तु रागेऽपि च गीतिभेदे ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.66
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुन्दशस्त्रमार्जकयन्त्रे ना भ्रमाख्ये पादपान्तरे । शुक्लपुष्पाह्वये तस्य पुनर्नप् फलपुष्पयोः ॥ २४४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.244
- नानार्थार्णवसंक्षेप विभ्रमशोभायामपि च भ्रान्तौ वेर्भ्रमे च त्रिषु त्वयम् । वीतभ्रमे विग्रहस्तु विस्तारे युद्धदेहयोः ॥ १७२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1722
- परमानन्दीयनाममाला रीरक्षणादित्ययो रीस्तु भ्रमे रूग्रुचिवाञ्छयोः । घृणिरुग्व्यथयोश्चपि रे हूतावव्ययं स्मृतम् ॥ ३७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.37
- तन्त्राभिधान यशङ्खा भ्रमो जटी लोला वायुवेगी यशस्करः । सङ्कर्षणः क्षपा बालो हृदयं कपिला प्रभा ॥ १४० ॥ Tantrābhidhāna 2.43.140
- त्रिकाण्डशेष विभ्रमसम्पत्कमलयोर्लक्ष्मीर्विभ्रमो भ्रमहावयोः । श्यामा गुन्द्रा कोकिला च श्रामो मण्डपकालयोः ॥ ३०३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.303