कुहन

kuhanaवि · adj.

In 12 kośas: 11 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.58 · p. 19

ईर्ष्यालुः कुहनोऽक्षान्तिरीर्ष्या क्रोधी तु रोषणः ॥ ३९१ ॥अमर्षणः क्रोधनश्च चण्डस्त्वत्यन्तकोपनः ।

अनुष्टुप्

ईर्ष्यालुवि कुहनवि अक्षान्तिस्त्री ईर्ष्यास्त्री क्रोधिन्वि रोषणवि अमर्षणवि क्रोधनवि चण्डवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.384 · p. 45

प्रतीक्ष्यः कथ्यते पूज्यः पूजितोऽपचितो भवेत् ।ईर्ष्यालुः कुहनः प्रोक्तो जारो ह्युपपतिः स्मृतः ॥ ३८४ ॥

अनुष्टुप्

प्रतीक्ष्यवि पूज्यवि पूजितवि अपचितवि ईर्ष्यालुवि कुहनवि जारपुं उपपतिपुं

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.41 · p. 218

विवशोऽनिष्टबुद्धिः स्यादीर्ष्यालुः कुहनः पुनः ।स्यादस्थिरे संकुसुको द्वेष्टात्वनुपदीत्यपि ॥ ४१ ॥

अनुष्टुप्

विवशवि अनिष्टबुद्धिवि ईर्ष्यालुवि कुहनवि संकुसुकवि द्वेष्टृवि अनुपदिन्वि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.63 · p. 221

क्रोधनः कुहनेर्ष्यालू चण्डस्त्वत्यन्तकोपनः ।जागरूको जागरिता वासदायी तु शङ्कुरः ॥ ६३ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 जा (wrong syllable)

क्रोधनवि कुहनवि ईर्ष्यालुवि चण्ढवि जागरूकवि जागरितृवि शङ्कुरवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.59 · p. 6

द्वयोः पुंस्त्वे तु खलपूरीर्ष्यालुः कुहनः स्मृतः ।दूढ्यस्तु दुर्ध्यानकरे दूणाशो दूर्वधः स्मृतः ॥दूडाशो दुःखदे[162a]यः स्याद्दुर्दभ्यो दूडभः स्मृतः ।सर्वंसहः सर्वसोढा क्षमः शक्तः सहः प्रभुः ॥समर्थः सहिता सोढा प्रभूष्णुरपि तादृशः ।बुभुक्षितः स्यात्क्षुधितो जिघत्सुरशनायितः ॥भक्षको घस्मरो वर्विराशितश्चाद्मराशिनौ ॥ ५९ ॥

metre not recognised

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.56 · p. 108

ईर्षालुकुहनौ तुल्यौ क्रोधनामर्षणौ समौ ।रोषणः क्रोधवाञ्चैव चण्डः स्याद्बहुकोपनः ॥ ५६ ॥

अनुष्टुप्

ईर्षालुपुं कुहनपुं क्रोधनपुं अमर्षणपुं रोषणपुं क्रोधवत्पुं चण्डपुं बहुकोपनपुं

genderपुंmasc.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट ऊर्ध्वलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 1.54 · p. 8

बुध्नोऽप्यहिः क्रतुहरो गगनाम्बर इत्यपि ।पटकः कुहनाः शंभुर्दृष्टिगोधिर्विलोचनः ॥ ५४ ॥

अनुष्टुप्

बुध्नपुं अहिपुं क्रतुहरपुं गगनाम्बरपुं पटकपुं कुहनपुं शम्भुपुं दृष्टिगोधिपुं विलोचनपुं

genderपुंmasc.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.675 · p. 114

परिद्वेषयुते सारी कुहनः परघातकः ।ईर्ष्यालुः कुटिलोऽभीरुः सगोष्ठः साहसी वटः(रूः?) ॥ ६७५ ॥

अनुष्टुप्

सारिन्वि कुहनवि परघातकवि ईर्ष्यालुवि कुटिलवि अभीरुवि सगोष्ठवि साहसिन्वि वटवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.581 · p. 75

ईष्यालुः कुहनो ज्ञेय ईर्ष्याऽक्षान्तिस्तथा स्मृतः ।क्रोधनः कोपनः क्रोधी रोषणश्चाप्यमर्षणः ॥ ५८१ ॥

अनुष्टुप्

ईर्ष्यालुवि कुहनवि ईर्ष्यास्त्री अक्षान्तिस्त्री क्रोधनवि कोपनवि क्रोधिन्वि रोषणवि अमर्षणवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश ब्रह्मवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.6.118 · p. 119

अर्थलोभेन या मिथ्या ध्यानमौनादिकल्पना ।कुहना कुहनोऽपि स्यात् भवेत् कुहनिकापि च ॥

अनुष्टुप्

कुहनास्त्री कुहनपुं कुहनिकास्त्री

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण उक्तशेषाध्यायः Śabdaratnākara 3.8.1851 · p. 225

असम्मतः प्रणाय्यः स्याद्यस्तु स्वस्थानमास्थितः ।परान् द्वेष्टि स गोष्ठश्व ईर्ष्यालुकुहनौ समौ ॥ १८५१ ॥

अनुष्टुप्

असम्मतवि प्रणाय्यवि गोष्ठश्वपुं ईर्ष्यालुवि कुहनवि

genderविadj.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास नार्धश्लोकः Dharaṇikośa 19.2.16 · p. 111

सूचनाभिनये प्रोक्ता दर्शने व्यधनेऽपि च ।कुहना दम्भचर्यायां कुहनावीर्ष्यदाम्भिकौ ॥

अनुष्टुप्

meaningsईर्ष्य दाम्भिक

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.526 · p. 92

कुहनस्तु त्रिरीर्ष्यालौ मायाविनि च ना पुनः ।वल्मीके चेन्द्रजाले तु वैजयन्त्यामभाषत ॥ ५२६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsईर्ष्यालु मायाविन्वल्मीक इन्द्रजाल

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.527 · p. 92

नप्स्त्री तु दम्भचर्यायां दम्भशीलत्व एव च ।कुहना क्ली तु मायायां मूषिके तु द्वयोर्भवेत् ॥ ५२७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsदम्भचर्या दम्भशीलत्व माया मूषिक

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अनेकार्थाधिकाराध्यायः Śabdaratnākara 4.1.2079 · p. 252

कुहनो मूषिके दम्भे कुद्दालो युगपत्रके ।खनित्रभेदे सिंहादिस्कन्धरोम्णि तु केसरः ॥ २०७९ ॥

अनुष्टुप्

meaningsमूषिक दम्भ

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.5.23 · p. 258

कीनाशो रक्षसि यमे कदर्ये कर्षकेऽर्थवत् ।कुहनो मूषिके सेर्ष्ये कुहना दंभशीलता ॥ २३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsमूषिक सेर्ष्य

कुहन as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु केवलवृक्षद्वीपविभेदे शाल्मलिरुक्ता स्त्रियां पुंसि । केवलमेकसमग्रे निर्णीतेऽन्त्ये पुमान्कुहने ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.28.66
शब्दरत्नावली विस्मापनललाम स्याद्ध्वजे शृङ्गे प्रभावे च तुरङ्गमे । प्रधाने लाञ्छने पुण्ड्रे वालधौ भूषणेऽपि च । लाङ्गली रेवती कान्ते नारिकेलद्रुमे पुमान् । …वञ्चकव्याघ्रगन्धमार्जारकेषु च । वर्द्धमानः पशुविष्णुशरावैरण्डसूरिषु । विस्मापनः स्मरे पूर्यां गन्धर्वे कुहनेऽपि च ॥ विसर्जनं परित्यागदानसंप्रेरणेषु च । विरोचनोऽग्निसूर्येन्दुप्रह्लादतनयेषु च ॥ विहेठनं मर्दने स्याद् हिंसायाञ्च विडम्बने ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.121