चमर
camaraपुं · masc.In 10 kośas: 12 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
राज्ञश्छत्त्रे नृपलक्ष्म चमरः स्यात्तु चामरे ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कृष्णसाररुरुन्यङ्कुरङ्कुशम्बररौहिषाः ।गोकर्णपृषतैणर्श्यरोहिताश्चमरो मृगाः ॥ १० ॥गन्धर्वः शरभो रामः सृमरो गवयः शशः ।इत्यादयो मृगेन्द्राद्या गवाद्याः पशुजातयः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अधिकारः प्रक्रिया स्त्री द्वयोश्चमरचामरे ।लोमगुच्छः पुमान् क्लीबे चारतूलमथ त्रिषु ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
वनगौर्वलभद्रोऽपि स्यान्महागव इत्यपि ।तथैव स्याद्भिल्लगवी तस्य स्त्री चमरस्तु सः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समरश्चमरः खड्गो महिषो हरिणस्तु सः ।चारुनेत्रस्ताम्रमृगः सारङ्गः प्रियकः पुनः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्ता (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विजयोऽथाडुतालस्तु षोढा स्याच्चमरामरौ ।अथ षोढा रासकः स्यात्कम्बुजो मुदिराम्बुजौ ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चमरश्चामरं रोमगुच्छश्च वालव्यञ्जनम् ॥ ११६९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
मृगभेदा न्यङ्कुरङ्कुरुरुरोहिषरौहिषाः ।चमूरुचमरचीनाः समूरैणर्श्यरोहिताः ॥ २३३८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मृगभेदाः कृष्णसार-रुरु-सम्बर-रौहिषाः ।गोकर्ण-रङ्क-चमर-न्यङ्कु-गन्धर्व-रोहिताः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चमरश्चमरी चैव पृषच्चे पृषतोऽपि च ।उक्तानुक्ताश्च सिंहाद्या गवाद्याः पशुजातयः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रोमगुच्छे चामरं स्याच्चामरश्चामरस्तथा ।चामरापि, भृङ्गारे त्वालूराण्डूः, सचिवे पुनः ॥ २४६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 भृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.doubtful
रङ्कुः स यस्य रोमाणि युज्यन्ते वायुकर्मणि ।चमरस्तु सितो वालमृगोऽथ सृमरोऽसितः ॥ ६९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चमरं चामरे प्रोक्तं चमर्यौ मञ्जरीमृगौ ।वसिरं सामुद्रलवणं वसिरः करिपिप्पली ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsचामर
प्रकीर्णकेऽन्त्ये भ्रमरस्तु भृङ्गेद्वयोरभीके त्रिषु जर्जरोऽन्त्ये ।शक्रध्वजे शैवलके तथैवजरत्तरे तु त्रिषु संप्रदिष्टम् ॥ ४ ॥
उपजातिः
meaningsप्रकीर्णक
doubtful
चामरः केतके? पुष्पे काशे माकन्दपादपे ।चमरश्चामरे दैत्ये चपलश्चञ्चलेऽनिले ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsदैत्य
चमर as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु औशीरजम्बीर उक्तोऽथ शये च पीठे- प्यौशीरमुक्तं चमरे च दण्डे । सौवीरमन्त्ये बदरारनाले स्रोतोञ्जने पुंसि तु देशभेदे ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 6.27.57
- शब्दरत्नावली चमरीस्त्रियां वीणाक्षुद्रघण्ट्योर्भेदे स्वरान्तरे त्रिषु । चमरी मृगमञ्जर्योश्चमरेञ्चामरेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.72