अमर
amaraपुं · masc.In 18 kośas: 15 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
स्वर्गस्त्रिविष्टपं द्योदिवौ भुविस्तविषताविषौ नाकः ।गौस्त्रिदिवमूर्ध्वलोकः सुरालयस्तत्सदस्त्वमराः ॥ ८७ ॥देवाः सुपर्वसुरनिर्जरदेवतर्भुबर्हिर्मुखानिमिषदैवतनाकिलेखाः ।वृन्दारकाः सुमनसस्त्रिदशा अमर्त्याः स्वाहास्वधाक्रतुसुधाभुज आदितेयाः ॥ ८८ ॥गीर्वाणा मरुतोऽस्वप्ना विबुधा दानवारयः ।
आर्या
स्वर्गपुंत्रिविष्टपक्लीद्योस्त्रीदिव्स्त्रीभुविस्त्रीतविषपुंताविषपुंनाकपुंगोस्त्रीत्रिदिवक्लीऊर्ध्वलोकपुंसुरालयपुंअमरपुंदेवपुंसुपर्वन्पुंसुरपुंनिर्जरपुंदेवतपुंऋभुपुंबर्हिर्मुखपुंअनिमिषपुंदैवतपुंनाकिन्पुंलेखपुंवृन्दारकपुंसुमनस्पुंत्रिदशपुंअमर्त्यपुंस्वाहाभुज्पुंस्वधाभुज्पुंक्रतुभुज्पुंसुधाभुज्पुंआदितेयपुंगीर्वाणपुंमरुत्पुंअस्वप्नपुंविबुधपुंदानवारिपुं
genderपुंmasc.
अमरा निर्जरा देवास्त्रिदशा विबुधाः सुराः ।सुपर्वाणः सुमनसस्त्रिदिवेशा दिवौकसः ॥ ७ ॥आदितेया दिविषदो लेखा अदितिनन्दनाः ।आदित्या ऋभवोऽस्वप्ना अमर्त्या अमृतान्धसः ॥ ८ ॥बर्हिर्मुखाः क्रतुभुजो गीर्वाणा दानवारयः ।वृन्दारका दैवतानि पुंसि वा देवताः स्त्रियाम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदित्यास्त्रिदशाः सुराः सुमनसः स्वर्गौकसो देवता,गीर्वाणा ऋभवोऽमराश्च मरुतो वृन्दारका निर्जराः ।अस्वप्ना विबुधास्त्रिविष्टपसदो लेखाः सुपर्वाण इ-,त्याख्याता अमृताशना अनिमिषा देवास्तथा दैवतम् ॥ ४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
अमरा मरुतो देवा निलिम्पास्त्रिदशाः सुराः ।ब्रह्मा विधाता लोकेशः स्वयंभूश्चतुराननः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वल्लभो मङ्गलश्चापि षडुक्ता मण्डका अथ ।अमरो मन्दिरश्चापि विचारः कुन्दसंज्ञकः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विजयोऽथाडुतालस्तु षोढा स्याच्चमरामरौ ।अथ षोढा रासकः स्यात्कम्बुजो मुदिराम्बुजौ ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवा निर्जरसः सुराः सुमनसोऽस्वप्ना अमर्त्त्या बुधाःगीर्वाणा मरुतोऽमरा मखभुजः स्वाहाभुजो नाकिनः ।आदित्या द्युषदस्तथा दिविषदो लेखाश्च बर्हिर्मुखाःस्युर्वृन्दारकपूजितावपि सुपर्वा----र्भवः ॥ ४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सुतोऽदितेस्तडिद्धन्वा सेन्द्रो देवः सुरोऽमरः ।स्वर्द्यौः स्वर्गोऽथ नाकश्च तद्वासस्त्रिदशो मतः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमर्त्यत्रिदशास्वप्ना दैवतर्भुसुधाभुजः ।बहिर्मुखामरस्वाहाभुग्गीर्वाणस्वधाभुजः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उच्चैःश्रवोऽब्धितुरगो मातलिः शक्रसारथिः ।देवोऽमरो दितिसुतो निर्ज्जरः त्रिदशः सुरः ॥ ३४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विबुधा देवता देवास्त्रिदशा निर्जराः सुराः ।आदित्या मरुतो लेखा निलिम्पा नाकिनोऽमराः ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमरा निर्जरा देवाः देवता दानवारयः ।गीर्वाणा नाकिनोऽस्वप्नाः मरुतो विबुधाभिधाः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमरा स्वर्गिनः शौभा निलिम्पाः सुचिरायुषः ।आदित्या आदितेयाः स्युः स्थिरा अदितिनन्दनाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवा यज्ञभुजोऽमरा दिविषदो बर्हिर्मुखा निर्जरागीर्वाणास्त्रिदिवेश्वराः सुमनसो वैमानिका वायुनाः ।अस्वप्ना अमृताशना अनिमिषा वृन्दारकाः खेचराआदित्या असुराहिता अदितिजा लेखा निलिम्पाः सुराः ॥ ७५ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
-----------------------------------श्रीधरश्चामरः(परा) स्थाणुर्दक्षगण्डस्त्रिवेद(देव)कः ।एकाङ्घ्रिर्वज्रदण्डश्च व्योमार्धं ऌ-स्वरः स्मृतः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वप्रः पितरि केदारे वप्रः प्राकाररोधसोः ।अमरौ देवास्थिसंहारावमरे दूर्वागुडूचिके ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
गुडूचीन्द्रपुरीस्थूणास्वमर्तरि तु वाच्यवत् ।द्वे तु देवेऽथ पुंसि स्यादररः सोमसंज्ञके ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
कज्जलेऽथाञ्जना माता मारुतेरमरः सुरे ।स्नुहीवृक्षेऽस्थिसंहारकव्योरमृतमम्बरे ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
गुडायामस्थिसंहारेऽप्यवरं तु सुगन्धिके ।कर्पासेऽप्यगुरु क्लीबं शिंशपायां च जोङ्गके ॥ ३९३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
अमरस्त्रिदशे वज्रद्रुमेनेन्द्रपुरि स्त्रियाम् ॥गुडुच्यामपि दूर्वायां जरायुस्थूनयोरपि ।अपरा च जरायौ स्याद्गज(?)पश्चार्द्धके स्त्रियाम् ॥अर्वाचीने वाच्यलिङ्गमितरस्मिन्नपि त्रिषु ।अछरो वसुभेदे स्यात्सावधाने क्रतौ पुमान् ॥अन्तरे परिधाने स्यादवकाशे परात्मनि ।छिद्रतादर्थ्यभेदेषु तुल्येऽवसरमध्ययोः ॥
अनुष्टुप्
प्रधानेऽव्यक्तमव्यक्तो ब्रह्मण्यस्पष्टमूर्खयोः ।अमरेन्द्रपुरी स्थूणा गुडूची चामराः सुराः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsसुर
अमर as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् मरुत्हस्तौ तु पाणिनक्षत्रे मरुतौ पवनामरौ । Amarakośa 3.3.116
- परमानन्दीयनाममाला लेखलेखोऽमरे लिपौ लक्ष्मीः शोभासंपत्प्रियङ्गुषु । लक्ष्यं वेध्ये च संख्यायां लिङ्गं रुद्राङ्गचिह्नयोः ॥ ३४७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.23.347
- शब्दरत्नावली सुपर्वन्सदादानो गन्धहस्तिन्यैरावतगणेशयोः । सम्बदनं वशीकारे क्लीबमालोचनेऽपि च ॥ समादानं समीचीनग्रहे बौद्धाह्णिकेऽपि च । सम्वाहनन्तु भारादिवाहने चाङ्गमर्दने ॥ समापनं परिच्छेदप्रमापनसमाप्तिषु । सनातनो हरे विष्णौ नित्यपित्रतिथिष्वपि ॥ सनातनी भवान्यान्तु वाण्यब्धिसुतयोः स्त्रियाम् । स्तनयित्नुर्जलधरे विद्युति स्तनिते स्त्रियाम् ॥ सरोजिनी तु कमलाकरपङ्कजयोः स्त्रियाम् । समापन्नं वधे क्लिष्टे समाप्तप्राप्तयोरपि ॥ संयमनं व्रते बन्धे यमपूर्यामपि स्त्रियाम् । भवेत्सारसनं काञ्च्यामुरस्तेन तनुत्रिणाम्(?) ॥ सामयोनिर्ग्रजब्रह्मसामोत्थेषु भवेत्पुमान् । सुदर्शनो विष्णुचक्रे जम्बूवृक्षे सुरलाये ॥ क्लीबं महेन्द्रनगरे प्रज्ञौषधिभिदोः स्त्रियाम् । सुयामुनोऽच्युते मेघे प्रासादवत्सराजयोः ॥ सुकर्मा योगभेदे स्यात्सत्कर्मविधिकर्मणोः । सुधन्वा वीरभेदे स्याद्धानुष्के विश्वकर्मणि ॥ सुपर्वा पुंसि वंशे तु धूमपर्वामरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.127
- शब्दरत्नाकर अनिमेषअनिमेषोऽप्यनिमिषोऽप्युभावमरमत्स्ययोः । अन्तर्वाणिः शास्त्रविदि पुरोधसि बहुश्रुते ॥ २१९९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2199
- तन्त्राभिधान थकृष्णो बुद्धिर्विकर्मा(र्णा) च दक्षनासाधिपोऽमरः । वरदा भोगदा केशो वामजानू रसो(पो)ऽनलः ॥ १०७ ॥ Tantrābhidhāna 2.34.107
- वैजयन्ती अमृतक्लीबो ना त्वमरे स्त्री तु गुलूच्यां मद्यभिक्षयोः । आमलक्यां हरीतक्यां त्रिषु तु स्वादुनित्ययोः ॥ ८ ॥ Vaijayantī 7.5.8
- वैजयन्ती अनिमेषअनिमेषोऽप्यनिमिषोऽप्यथ चण्डालशिष्ययोः । स्यादन्तेवास्यथर्वज्ञे त्वथर्वाणिः पुरोहिते ॥ १३ ॥ Vaijayantī 8.1.13