पृषत्
pṛṣatक्ली · neut.In 19 kośas: 23 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
सिकता वालुका बिन्दौ पृषत्पृषतविप्रुषः ॥ १०८९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पृषन्ति बिन्दुपृषताः पुमांसो विप्रुषः स्त्रियाम् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पूषस्तु बिन्दुः पृषतस्तोकोद्र … धूसरः ।अनावृष्टिरवग्राहो मेघछन्नेऽह्नि दुर्दिनम् ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पृषत्पृषन्ति पृषता तुल्या स्यादापगाऽपगा ।धुनिर्धनी च स्रोतः स्यात् स्रोतं तुल्ये तटी तटम् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धाराधारस्तु सम्पातः सारणिर्धोरणीति च ।पुषस्तुपारो बिंदुश्व … ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.doubtful
हर्षणो हर्षुकस्तुल्यौ श्वेतविन्दुयुते द्वयम् ।स्यात्पृषत् पृषतस्तद्वत् कान्दिशीको भयद्रुते ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पृषन्ति विन्दु पृषतः पुमांसो विप्रुषः स्त्रियाम् ।तीर्थोऽस्त्रियां पुंसि घट्टः स्नानपानावतारके ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथ फेनायमानः स्यात्फेनमुद्वमति त्रिषु ।फेनिलः फेनलः फेनी फेनवांस्तद्युतो भवेत् ।पुमांसौ बिन्दु-पृषतौ विप्रुट् स्त्री तद्द्वयोः पृषत् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
वारुण्डः सेकपात्रे गडु-वरुण-गुण-भ्रूण-नाडीव्रणाः स्युःकर्णो वृष्णिश्च घृष्णिर्घृणिरथ वमति-ज्ञाति-पिष्टात-पोताः ।व्रातः कुन्तोऽस्त्रवाची हरिदपि पृषत-ग्रन्थिरर्थोऽतिथिः स्या-दुद्गीथो रोमन्थ-सार्थावगद-गद-मदाः कासदः कासमर्दः ॥ १६ ॥
स्रग्धराmetre not read in every linenearly स्रग्धरा
genderपुंmasc.
वार्तं दुरितं पृषत्तु बिन्दौजगन्महत्सूनृत जृम्भिते च ।अङ्गारितं यातु च शीतमत्या-हितं च वाहित्थवदुक्थ-गूथे ॥ १०० ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 1, syllable 4 रि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
शलाल्वालुभसद्रोमललामानि पृषत्तथा ।पुरीतत्सक्थिनी यातु स्वादुतुम्बुरुणी अ[7]पि ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बिन्दौ कणश्च लेशश्च बिन्दुकं शीकरोऽपि च ।विप्रुट् च विपृषश्चैव पृषच्च पृषतस्तथा ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वर्णबाहुर्गुप्तकरः शोणो वेलाप्रवाहकः ।जलबिन्दुर्जलकणो विप्रुषः पृषतः पृषत् ॥ २८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्गु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पृषत् च पृषतो विप्रुट् बिन्दुश्च मन्यतेऽपि वै ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
द्वौ पुंसि विन्दुपृषतौ पृषन्तिर्विप्रुषः स्त्रियाम् ।पृषदित्यपि पुंसि स्यादिति केचित् प्रचक्षते ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चमरश्चमरी चैव पृषच्चे पृषतोऽपि च ।उक्तानुक्ताश्च सिंहाद्या गवाद्याः पशुजातयः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बिन्दौ पृषतिः पृषतः पृषत्, पङ्के तु कर्दमः ।दमोऽपि, दीर्घिकायां तु वापिर्वापी च कूपके ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ष (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मृगभेदे कृष्णसारकालसारौ सदन्त्यकौ ।सतालव्यौ च, पृषत् पृषतो बिलशायिनी ॥ ३२७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुषारः शीकरो बिन्दुः पृषतो विप्रुषः स्त्रियः ।पृषन्ति मेघपाषाणे करो ना करकाः स्त्रियाम् ॥ २१६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
विप्रुट् स्त्री पृषतो बिन्दुः स्तोको द्रप्सः पृषन्न पुम् ।अनावृष्टिरवग्राहो मेघच्छन्नेऽह्नि दुर्दिनम् ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
मुखे पृषन्ति पद्मानि वमथुः करशीकरः ।प्रवृत्तिर्मद आलानं स्तंभस्तोत्रं तु वेणुकम् ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्वित्रं श्वेतेऽत्र चक्रं तु दद्रुः स्त्री मुखजः पुनः ।पुंहलोऽपि वरण्डोऽपि व्यंगो नीलं पृषन्मुखे ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तत्स्त्री नारदवल्लकीगतमथ क्लीबे पृषद्बिन्दुषुप्रायो भूम्नि मृगे तु पुंसि परवत्स्याच्छ्वेतबिन्द्वन्विते ।वायौ पुंसि जगज्जगच्च चरमे लोकेऽन्यवज्जङ्गमेस्त्री भूमौ भुवने जनेष्वपि तथा छन्दोन्तरे कीर्तितम् ॥ २२ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
मर्कटे तु द्वयोः क्ली तु पृषत् पुण्ड्रे तु (?) विप्रुषि ।तथा दध्युपसिक्ताज्ये पशुगात्रस्थबिन्दुषु ॥ ८१४ ॥
अनुष्टुप्
तन्तुवायस्य तन्त्रे च मृगभेदे तु स द्वयोः ।त्रयी तु पेटी पेडायां पेटिकायां च सा पुनः ॥ ८१५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पृषत् as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप बिन्दुश्रीफलाख्ये फले त्वस्य क्ली मानेऽपि पलाह्वये । बिन्दुर्ना विप्रुषि पशुशरीरस्थपृपत्सु च ॥ ८६२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.862
- शब्दरत्नावली विन्दुवन्दा तु भिक्षुकी वन्द्यालताभेदेष्वपि स्त्रियाम् । विन्दुर्दन्तक्षतभिदि भ्रूमध्ये प्रकृतावपि ॥ रूपकार्थे ज्ञानशीले पृषति च पुमानयम् । वाच्यलिङ्गो वेदितव्ये भन्दं(?) मङ्गलशर्मणोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.5