अम्बुज
ambujaपुं · masc.In 18 kośas: 17 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
सहस्रपत्त्रं शत्रपत्त्रमम्बुजंकुशेशयं तामरसं सरोरुहम् ।विसप्रसूनं कमलं महोत्पलं,सरोजमब्जं नलिनं च पुष्करम् ॥ ६७९ ॥
वंशस्थम्metre not read in every linenearly upajati 12: pāda 1, syllable 6 श (wrong syllable)
genderक्लीneut.
भिन्द्रो भिदिर्भिदूर्जम्भ इन्द्रार्थादायुधार्थकम् ।शतधारं शतारं चाभ्रोत्थं भिदिरमम्बुजम् ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विजयोऽथाडुतालस्तु षोढा स्याच्चमरामरौ ।अथ षोढा रासकः स्यात्कम्बुजो मुदिराम्बुजौ ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्त्री नोत्पलं तामरसं च सारसंबिसप्रसूनं सरसीरुहं च ।प्रोक्तं तु पद्मं नलिनं च न स्त्रियांश्रीवासमत्राम्बुजमस्त्रियां च ॥ ९ ॥
upajati mixed
genderपुंक्लीm. n.
विदुलो मञ्जरीनम्रो नादेयी त्वम्बुवेतसः ।परिव्याधस्तोयकामो जलौकःसंवृतोऽम्बुजः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुब्जके कामुकः श्यामसारः फुल्लो निमिद्रुमः ।निचुले तु नदीकान्तोऽम्बुजो हिज्जल इज्जलः ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्धर्चः कवचः कच्छपुच्छोञ्छास्तु व्रजोटजौ ।[9] कुञ्जो मलयजो भूर्जध्वजाम्बुजसमास्तथा ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
सिन्धुवल्ली रागतालिः प्रवालं विद्रुमाद्रुमे ।सार्द्धत्रिवलयः कम्बुः शङ्खः सूचीमुखोऽम्बुजः ॥ २९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शरजं त्वम्बुजं पर्वं बिसजं कुसुमाग्रजम् ।कुवेलयं कुवलयं करभीरु निशोन्मुखी ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पङ्केरुहं सरसिजमब्जं वारिजमम्बुजम् ।नालीकं पङ्कजाम्भोजे कजं चाह्नि विकासभाक् ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
इज्जलोऽम्बुजो हिज्जलो निचुलोऽपि हि कथ्यते ॥ २०३३ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
पद्मपङ्कजपङ्केजं पुष्पकाम्भोजमम्बुजम् ।अम्भीरुहं सरसिजं राजीवसरसीरुहम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
एतत् फलस्य सारो यस्तनृस्तं(?) परिकीर्तितम् ।इज्जलो हिज्जलोऽपि स्याद् भूदन्दो निचुलोऽम्बुजः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निपानमवखातस्तु स्यादुत्कीर्णश्चुरी स्त्रियाम् ।पद्मोऽस्त्री शतपत्रं पङ्कजमरविन्दमम्बुजं नलिनम् ॥ ३५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
शत्रधारं शतारं चाभ्रोत्थं भिदिरमम्बुजम् ।मार्जारकर्णी चामुण्डा कर्णमोटिश्च चर्चिका ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भावज्ञा सर्षपी स्त्र्याख्या वृत्ताङ्गी सुयमावनी ।कन्या चापि कदम्बस्तु निचुलोऽम्बुज इज्जलः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नप्स्त्रियोस्त्वञ्जयत्यर्थे त्रिषु त्वञ्जनसाधने ।अम्बुजं पङ्कजे क्लीबं पुंस्यपि स्माह वाक्पतिः ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपङ्कज
जलजाते नपि त्वेष सङ्ख्याभेदे च सेदृशी ।कोटेरारभ्यः याः सङ्ख्याः क्रमाद्दशगुणोत्तराः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भ्यः (wrong syllable)
doubtful
पद्मधन्वन्तरी चाऽब्जावण्डजः खगमीनयोः ।निचुलेऽप्यम्बुजोऽजस्तु ब्रह्मविष्णुस्मरेष्वपि ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsनिचुल
गणस्याब्धेश्च संख्यायां बर्हिष्ठे मुस्तकेऽप्यपाम् ।मकरांबुजकूर्माणां निधिभेदेषु ते नरः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
meanings
doubtful
अम्बुज as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश सरोजिनीचित्रभानू रविर्वह्निः सामिधेनी च ऋक्समित् । मातुलानी कलायेऽपि सरोजिन्यम्बुजेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 19.1.23
- कोषकल्पतरु अब्जकुजस्तु भौमे नरकासुरे च धन्वन्तरीन्द्वोर्निचुले च शङ्खे । अब्जोऽम्बुजेऽन्त्ये नरि तु द्रुभेदे न्युब्जं कुश[स्रुच्यपि कर्मरङ्गे] ॥ Koṣakalpataru 6.7.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप नालीकनालीकमम्बुजे ना तु शरे नालीकिनी पुनः । पद्मिन्यां स्त्री त्रिषु पुनर्नालीकवति कीर्तिता ॥ १०१८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1018
- नानार्थार्णवसंक्षेप निर्लेपनिर्लेपस्त्वम्बुजे क्लीबं लेपहीने पुनस्त्रिषु । निर्यामः कर्णधारे ना यामहीने तु भेद्यवत् ॥ १०३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1033
- नानार्थार्णवसंक्षेप पवित्रमन्त्रे दध्नि ब्रह्मसूत्रे हेम्न्यर्थे कलशेऽम्बुजे । क्षीरे दर्भाङ्गुलीये तु पुन्नपुंसकयोरथ ॥ १०५३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1053
- नानार्थार्णवसंक्षेप राजीववंश्ये द्वे रघुसम्बन्धिमात्रे तु त्रिषु भाषितः । राजीवं त्वम्बुजे क्लीबं त्रिस्तु तद्वर्णवस्तुनि ॥ १५०७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1507
- नानार्थार्णवसंक्षेप अरविन्दअवदातं कर्मणि स्यादितिवृत्तेऽवखण्डने । सज्जनस्त्वप्रधानेऽथो अरविन्दं जलेऽम्बुजे ॥ ४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.4
- परमानन्दीयनाममाला कौलेयककरहाटः प्रसूने स्यात्पद्मकन्दे तरावपि । कौलेयकः कुलोत्पन्ने सारमेये तथाम्बुजे ॥ १३६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.136
- शिवकोष अब्जअब्जं शङ्खेऽस्त्रियां ना तु निचुले क्लीबमम्बुजे ॥ १०५ ॥ Śivakoṣa 7.1.105
- शिवकोष वनजनीरजं कमले कुष्टे वनजोऽन्धकमुस्तयोः । क्लीबं गदेऽम्बुजे स्त्री तु मुद्गपर्ण्यश्वगन्धयोः ॥ ११२ ॥ Śivakoṣa 7.2.112
- शिवकोष पद्मपद्माऽव्यथाफञ्जिकयोः पद्मो स्त्री पद्मकेऽम्बुजे । ब्राह्मी तु फञ्जिकासोमवल्लरीशाकभित्सु च ॥ ३२९ ॥ Śivakoṣa 20.1.329
- शिवकोष कैरवकारवी रामचीघोषाजमोदाकृष्णजीरके । कितवश्चोरके धूर्ते कैरवं कुमुदेऽम्बुजे ॥ ५०४ ॥ Śivakoṣa 24.2.504
- शब्दरत्नावली अब्जअजो हरिहरब्रह्मछागस्मरनृपेषु च । अब्जो शङ्केऽस्त्रियां नातु धन्वन्तर्यम्बुजेन्दुषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.2
- शब्दरत्नावली वनजबलजा वणिजो नार्यां युथीभम्योर्वरस्त्रियाम् । बाहुजः स्यात्स्वयं जाते तिले क्षत्रियकीरयोः । वनजा मुद्गपर्ण्यां ना मुस्तके क्लीबमम्बुजे ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.26
- शब्दरत्नावली पद्मिनीतोदनं व्यथने तोत्रे दंशनं वर्मदंशयोः । दर्शनं दर्पणे शास्त्रे नयनस्वप्नबुद्धिषु ॥ दमनः कुसुमे वीरे उपशान्तेऽपि कुत्रचित् । दशनः शिखरे दन्ते कवचे तु नपुंसकम् ॥ दहनो दुष्टचेष्टाग्निभल्लाते चित्रकेऽपि च । दृशानं तेजसि क्लीबं स्यात्पुमांस्तु विरोचने ॥ देवनन्तु जिगीषायां स्यात्क्रीडाव्यवहारयोः । अक्षेषु देवनः पुंसि सेवायामपि देवना ॥ ध्वजी रथे च भूदेवे भये सर्पे धराधरे । धन्वी ककुभवृक्षे स्यादर्जुने च धनुर्धरे ॥ धन्व क्लीबे स्थले चापे धन्वा ना मरुदेशके । धमनो नालभेदे भस्त्राध्मापकक्रूरयोस्त्रिषु ॥ धमनी च शिराहट्टविलासिन्योरपि स्त्रियाम् । धावनन्तु गतौ शुद्धै पृश्नीपर्ण्यान्तु धावनी ॥ धाम गेहे तनौ रश्मौ स्थाने प्रभावजन्मनोः । नन्दनं वासवोद्यानं पुमानात्यजहर्षयोः ॥ नन्दी हरद्वारपाले कन्दवाले वटद्रुमे । नन्दिन्युमाधेनुभेदगङ्गाननान्दृषु स्त्रियाम् ॥ नलिन्याकाशगङ्गायां पद्मिन्यां कमलाकरे । अम्भोरुहे तु न पुमान् नीलिकायां नपुंसकम् ॥ निदानं वत्सदामादिकारणे क्षयकारणे । निधनं नाशकुलयोः प्रधनं युधि दारुणे ॥ पवनं स्यात्कुम्भकारपाकस्थाने नपुंसकम् । स्यात्पुमांस्तु जगत्प्राणे निष्पावे प्रयतेऽपि च ॥ प्रधानं प्रकृतिप्रज्ञामहामात्यपरात्मसु । एकत्वे चोत्तमे क्लीबं वाच्यलिङ्गन्तु कुत्रचित् ॥ पद्मिनी स्त्रीविशेषे स्यात्पद्मसङ्घे सरोऽम्बुजे । प्रसन्ना स्त्री सुरायां स्यात्सन्तुष्टामलयोस्त्रिषु ॥ प्रसूनं पुष्पफलयोः क्लीबं जाते तु वाच्यवत् । पत्री पत्ररथे श्येनेऽत्रिकाण्डे रथिके त्रिषु ॥ पर्व स्यादुत्सवे ग्रन्थौ प्रस्तावचिह्नभेदयोः । स्याद्दर्शप्रतिपत्सन्धौ विषुवत्प्रभृतिष्वपि ॥ पक्ष्मसूत्रांशमुद्रादिकिञ्जल्कनेत्ररोमसु । पाठीनः पाठके मीनभेदे च गुग्गुलुद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.57
- शब्दरत्नाकर कमलवारवाणेऽहिनिर्मोके कर्णिका कर्णभूषणे । करिहस्ताङ्गुलौ पद्मबीजे कमलमम्बुजे ॥ २०५८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2058
- शब्दार्णव नलतृणेऽम्बुजे नलं ना तु राज्ञि नाले तु न स्त्रियाम् ॥ २२६ ॥ Śabdārṇava 226
- वैजयन्ती चिकुरचपलः पारदे शीघ्रे दुर्विनीते चले कपौ । चले केशे च चिकुरो जराय्वस्त्र्यंबुजेऽपि च ॥ ३९ ॥ Vaijayantī 7.5.39