शरभ
śarabhaपुं · masc.In 17 kośas: 17 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
शरभः कुञ्जरारातिरुत्पादकोऽष्टपादपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कृष्णसाररुरुन्यङ्कुरङ्कुशम्बररौहिषाः ।गोकर्णपृषतैणर्श्यरोहिताश्चमरो मृगाः ॥ १० ॥गन्धर्वः शरभो रामः सृमरो गवयः शशः ।इत्यादयो मृगेन्द्राद्या गवाद्याः पशुजातयः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिवः पुराणाधिपतिः शितिकण्ठः पुरान्तकः ।शरभः केशवपतिः शिवाङ्गः सर्वतोमुखः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ध्रुवो मिताशनः शक्तिः क्रीडनोऽन्यादृशो मुनिः ।एतादृगीदृक् शरभो धातुरूपो विराड्गयः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हर्यक्ष-पञ्चास्य-गभीरनादाः स्याच्छ्वेतपिङ्गश्च स केसरी च ।अष्टापदस्तूर्ध्वचतुष्पदः स्यादूर्ध्वेक्षणः स्याच्छरभो हरिद्विट् ॥ २ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंmasc.doubtful
सिंहादीनां स्त्रियां जातौ सिंही व्याघ्री च शूकरी ।वानरी हरिणी च स्याच्छम्बरी गवयीति दिक् ॥कडंकरं त्वर्हति यः कडंग(क)र्यः स भेद्यवत् ।पशुः कडंग(क)रोऽपि स्याच्चारिः स्त्री पशुभोजनम् ॥मृगेन्द्राद्या गवाद्याश्च सर्वे स्युः पशुजातयः ।रोमन्थो ना पशूनां यद्भवेच्चर्वितचर्वणम् ॥स रोमन्थायमानो यो हनुना व[67a]र्तयत्यमुम् ।गन्धर्वः शरभो रामः सृमरो गवयः शशः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मृगाद्याः कृष्णसाराद्यास्त एव पशवः स्मृताः ।अष्टपादो गजारातिः शरभस्तूत्पदो रविः ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नागाद्यरिः कण्ठी(ण्ठि)रवो मृगेन्द्रः केसरी हरिः ।व्याघ्रश्चमूरः शार्दूलः शरभोऽष्टापदोऽष्टपात् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ण्ठी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
-----------------------अष्टपाच्छरभो मतः ।उत्पादकः कुञ्जरारिर्गोसदृग्गवयः स्मृतः ॥ १९१ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.doubtful
द्वीपी व्याघ्रश्चित्रकायः शार्दूलः शरभोऽष्टपाद् ।गजो मतङ्गजो हस्ती मातङ्गः कुञ्जरः करी ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शरभः कुञ्जरारातिश्चाष्टापदस्तथाऽष्टपाद् ॥ २३२३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शरभः स्यादूर्ध्वपादः शार्दूलोऽष्टापदोऽपि सः ।अथ हिंस्रपशुर्व्यालो हिंसको हिंस्रकः शिविः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्ट्रः क्रमेलशरभौ करभः कण्टकाशनः ।तोलिर्बहुकरो वक्रग्रीवो धकरुद्वीपाः(?) ॥मय-वासन्त-लम्बोष्ठमहाङ्गाश्च क्रमेलकः ।उष्ट्रस्य शिशवो ये स्युः करभाः करभाश्च ते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सिंहः पञ्चमुखो हरिर्मृगपतिः कण्ठीरवः केसरीहर्यक्षो नखरायुधोऽथ कुठरः स्यादल्पकण्ठीरवः ।सिंहारिः शरभोऽष्टपादथ समाः शार्दूलपिण्डारक-व्याघ्रद्वीपितरक्षुचित्रतनवः स्युः पुण्डरीकोऽप्यमी ॥ ६७६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
मरुत्प्लवश्च नादोऽस्य चुक्कारः क्ष्वेडितं च तत् ।उत्पादकस्तु शरभः शार्दूलोऽष्टापदश्च सः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपुत्रो ब्राह्मणः कुम्भः कल्माषः पिण्डिजातकम् ।अधिमुख्यं श्रेष्ठिजातं दमयन्ती महाकपिः ।बोधिर्ब्रह्मा महाबोधिर्वानरः शरभो रुरुः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गन्धर्वः स्याद्गोलपुसो रामस्तु वृकधोरणः ।शरभस्तु गजारातिरुत्पाश्चाष्टपादपि ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कनिष्ठिकान्ते मणिबन्धनात्स्यात्तथोष्ट्रशावे करभः प्रदिष्टः ।अष्टापदे स्याच्छरभो नृलिङ्गोमृगप्रभेदेप्यृषभो वृषे स्यात् ॥ ४६ ॥
उपजातिः
doubtful
वल्लभोऽध्यक्षदयितशुभलक्षपावाजिषु ।वर्षाभूः स्त्री तु शोथघ्न्या भूवल्ली भेकयोः पुमान् ॥विष्कम्भः प्रतिबन्धे च विस्तारयोगभेदयोः ।योगिबन्धभेदेऽर्गलारूपकाङ्गप्रभेदयोः ॥विस्रम्भः प्रणये केलिकोपविश्वासयोरपि ।विष्टभ्यो रोगभेदे स्यात्प्रतिबन्धे भवेत्पुमान् ॥वैदर्भं वाक्यवक्तत्वे वेदर्भी रीतिभिद्यपि ।शरभः पशुभेदे स्यात्करमे वानरेऽपि च ॥सनाभिः सदृशे पुंसि ज्ञातौ स्नेहयुतेऽपि च ।सुरभिः शल्लकीमातृसुरागोष्वपि च स्त्रियाम् ॥वसन्ते चम्पके जातीफलगन्धफले पुमान् ।क्लीबं गन्धाश्मनि स्वर्गे सुगन्धिकान्तयोस्त्रिषु ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 पा (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्धि (wrong syllable)
शरभ as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश अगौकस्सप्तार्चिर्वह्निराख्यातः सप्तार्चिश्च शनैश्चरः । अगौकाश्च नगौकाश्च शरभे सिंहपक्षिणोः ॥ Dharaṇikośa 31.2.20
- कोषकल्पतरु नृलिङ्गकाधूर्ताद्रिद्रुप्रभेदेषु शरभे च नृलिङ्गका । स्यमिका स्यान्नीलिकायां नाकुपादपयोर्नरि ॥ २३ ॥ Koṣakalpataru 6.1.23
- कोषकल्पतरु अष्टापदसारीणां फलके तथा च कनकेऽप्यष्टापदो न स्त्रियां पुंसि स्याच्छरभे गिरावपि कपौ लूतेन्दुमल्ल्योस्तथा । लङ्केशात्मजतन्दुलीयवरुणे स्यान्मेघनादो महा- नादस्तु द्विपवर्षुकाम्बुदशयुष्वत्रोदितः पण्डितैः ॥ ४४ ॥ Koṣakalpataru 6.19.44
- कोषकल्पतरु नगौकस्खगे विहाया नरि खे तु[91b] न स्त्री सिंहे नगौकाः शरभे खगे च । तादृक् त्वगौका अतियूनि बाल्ये- नुजे कनीयानपि भेद्यलिङ्गः ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 6.31.28
- नानार्थार्णवसंक्षेप वर्वीशरभाख्यमृगेन्द्रे स्यादिति कश्चिदवोचत । वटिरुद्देहिकाशूननाभ्योः कल्केऽपि कश्चन ॥ १२०२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1202
- परमानन्दीयनाममाला अष्टापदअष्टापदं सुवर्णेऽथाष्टापदः शरभे गिरौ । अधिवासो गृहे वासेऽधिष्ठानं पुरचक्रयोः ॥ ४६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.46
- शब्दरत्नावली अष्टापदअष्टापदी चन्द्रमाल्यां मर्कटे शरभे पुमान् । अववादः समाज्ञायां निन्दाविश्रम्भयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.24
- शब्दरत्नावली अगौकस्अगौकाः शरभे पुंसि कण्ठीरवविहङ्गयोः । उदर्चिर्वीतिहोत्रे स्यादुत्प्रगे हरकामयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.42