चामर
cāmaraक्ली · neut.In 19 kośas: 23 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
चामरं बालव्यजनं रोमगुच्छः प्रकीर्णकम् ॥ ७१७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
राज्ञश्छत्त्रे नृपलक्ष्म चमरः स्यात्तु चामरे ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
प्रक्रिया त्वधिकारः स्याच्चामरं तु प्रकीर्णकम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आतपत्रं भवेच्छत्रं चामरं तु प्रकीर्णकम् ।हैमं सिहासनं राज्ञां स्मृतं भद्रासनं बुधैः ॥ ४२३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षत्रः स्यात् क्षत्रिये दूत्यं दौलं चारश्चरः समौ ।अपसर्पोऽवसर्पश्च चामरा चामरं समे ॥ २०२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अधिकारः प्रक्रिया स्त्री द्वयोश्चमरचामरे ।लोमगुच्छः पुमान् क्लीबे चारतूलमथ त्रिषु ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
चामरक्रूरदूराणां स्यात्कलेवरवेरयोः ।खुरोलूखलपातालयौतवानां दिवस्य च ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आधो निष्क्रान्तदन्तः स्यात्सुग[66b]न्धीर्मदतीमृगः ।* * * * * * * स्याद्वनगौश्चामरोऽपि च ।न्यङ्कुस्तु बहुशृङ्गः स्याद्रोहित्स्त्री रोहिताङ्गना ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्रकीर्णकं चामरोऽस्त्री वालव्यजनमित्यपि ।रोमगुदोऽथातपत्त्रं तपादातपवारणम् ॥ ७९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 गु (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
सिन्दूर-दूरोदर-नागराणितीरोत्तर-प्रान्तर-चामराणि ।कटीर-वैरारर-पुष्कराणिमण्डूर-कुस्तुम्बुरु-चत्वराणि ॥ ७ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
चामरश्चामरं ज्येष्ठं बर्हिष्ठं जटिलं जटी ।शैलमूलं तु कच्चोरं पलाशो हिमजा शटिः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ताम्रसारे गवां मूर्ध्नि चमकं तु प्रकीर्तितम् ।ह्रीबेरेऽपि यजुर्मन्त्राध्यायभेदेऽथ चामरम् ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रकीर्णकं रोमगुच्छो बालव्यजनचामरे ।स्थगी ताम्बूलकरङ्को भृङ्गारः कनकालुकः ॥ ३४३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 क (wrong syllable)
genderक्लीneut.
प्रान्तरं शृङ्गबेरं च मण्डूराररचामरम् ।कटीरक्रूरदूराणि स्फारवैरे च चत्वरम् ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
राजचिह्नं त्वातपत्रं छत्रमातपवारणम् ।चामरं वालव्यजनं सिंहासनं नृपासनम् ॥ ११ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 ल (syllables merged)
genderक्लीneut.
चमरश्चामरं रोमगुच्छश्च वालव्यञ्जनम् ॥ ११६९ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
रोमगुच्छे चामरं स्याच्चामरश्चामरस्तथा ।चामरापि, भृङ्गारे त्वालूराण्डूः, सचिवे पुनः ॥ २४६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 भृ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
राजचिह्ने नृपच्छत्रमातपत्रं हिरण्मयम् ।प्रकीर्णकं चामरं स्याद्राज्ञां सिंहासनं तु यत् ॥ १२९० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नन्दी क्षान्तिर्धा(र्दा)रकश्च चा(डा)मरो दक्षगुल्फगः ।व्याघ्रपादः शुभाङ्घ्रिश्च ड-कारो भौमजः स्मृतः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
ताम्बूलदो वाग्गुलिकः संवाहकोऽङ्गमर्दकः ।चामरं रोमगुत्सं च केशरं चावचूलकम् ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ह (wrong syllable)
genderक्लीneut.
व्रतदिनमासवर्षदलवल्कलकोटरषण्डचामराः ।चन्दनपद्मधर्मकोलाहलकिसलयदेहदोहदाः ॥ १० ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
पालं तु पिंगलं वज्रं श्रीबेरं दीर्घरोमकम् ।चामरं चमकं ज्येष्ठं बर्हिष्ठं जटिलं जटा ॥ २०२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्यजनं तालवृन्तं स्यात् धवित्रं चर्मणा कृतम् ।आलावर्तस्तु वस्त्रेण चामरं तु प्रकीर्णकम् ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रकीर्णके च ह्रीबेरे छदनं तु तरुच्छदे ।पक्षिपक्षेऽथ जघनं स्त्रीकट्याः पूर्वभागके ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
यत् स्याच्चमरसम्बन्धि तत्र चाम्पेयवाक् पुनः ।स्वर्णकिञ्जल्कयोश्चापि तथा चम्पकपादपे ॥ ७३९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsचमरसम्बन्धिन्
doubtful
चामरः केतके? पुष्पे काशे माकन्दपादपे ।चमरश्चामरे दैत्ये चपलश्चञ्चलेऽनिले ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
चामर as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् औशीरऔशीरश्चामरे दण्डेऽप्यौशीरं शयनासने । Amarakośa 3.3.350
- धरणिकोश चमरचमरं चामरे प्रोक्तं चमर्यौ मञ्जरीमृगौ । वसिरं सामुद्रलवणं वसिरः करिपिप्पली ॥ Dharaṇikośa 26.2.32
- धरणिकोश औशीरअवीरा निष्पतिसुता चावीराः सत्त्ववर्जिताः । औशीरं चामरे दण्डे चौशीरं शयनासने ॥ Dharaṇikośa 26.2.64
- कोषकल्पतरु प्रकीर्णकप्रकीर्णकं चामरविस्तराश्व- ग्रन्थप्रभेदेष्वथ चुल्लिकायाम् । अश्मन्तकं काकुद[258a]संवृतौ च कोशातकी-घोष-पटोलिकासु ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.1.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप औशीरचामरे शयने दण्डे कटीरं त्वपि कन्दरे । जघने च जले चाथ कटित्रं यत्र तद्विदः ॥ १८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.18
- नानार्थार्णवसंक्षेप चामीकरकुद्दाले लाङ्गले चाथ चामीकरमिति ध्वनिः । चामरे कनके चाथ च्युतादानमिति ध्वनिः ॥ १६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.16
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रकीर्णकक्लीबं विसरणेऽत्रापि समासार्थादि पूर्ववत् । प्रकीर्णकं चामरे क्ली द्वयोस्त्वश्वे त्रिषु त्विदम् ॥ ३४१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.341
- शब्दरत्नावली प्रकीर्णकचामरे विस्तरे क्लीबं सर्गे पुंसि प्रकीर्णकः । स्याद्वस्त्रपुत्रिका पीतिभिदोः पाञ्चालिका स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.179
- शब्दरत्नावली चमरीस्त्रियां वीणाक्षुद्रघण्ट्योर्भेदे स्वरान्तरे त्रिषु । चमरी मृगमञ्जर्योश्चमरेञ्चामरेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.72
- त्रिकाण्डशेष प्रकीर्णकचामरे ग्रन्थभेदे च विस्तरेऽपि प्रकीर्णकम् । सितच्छत्राब्जयोः पुण्डरीकं पुंसि तु दिग्गजे ॥ ३२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.32