प्रतियत्न

pratiyatnaपुं · masc.

In 10 kośas: 5 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्ट Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa · हेमचन्द्र मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa 3.133 · p. 5

रचनायां परिस्पन्दः प्रतियत्नोऽथ कुण्डले ।कर्णादर्शो मेखला तु लालिनी कटिमालिका ॥ १३३ ॥

अनुष्टुप्

रचनास्त्री परिस्पन्दपुं प्रतियत्नपुं कुण्डलक्ली कर्णादर्शपुं मेखलास्त्री लालिनीस्त्री कटिमालिकास्त्री

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ प्रकीर्णवर्गः Koṣakalpataru 3.4.29 · p. 32

प्रतियत्नो गुणाधानं विकृतं वैकृतं त्रिषु ।उपस्कृतं भेद्यलिङ्गं प्रतियत्ने च वैकृते ॥विधा स्त्री भिद्भिदा भेदः प्रकारोऽथ परिक्रमः ।विहारोऽपि परीसर्प-परिसर्पगमास्त्रयः ॥ २९ ॥

अनुष्टुप्

प्रतियत्नपुं गुणाधानक्ली विकृतवि वैकृतवि उपस्कृतवि विधास्त्री भिद्स्त्री भिदास्त्री भेदपुं प्रकारपुं परिक्रमपुं विहारपुं परीसर्पपुं परिसर्पपुं गमपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.1058 · p. 163

सन्दर्भो श्रन्थनं गुम्फो ग्रन्थनं रचना पुनः ।प्रतियत्नः परिस्यन्दः पुष्पमालाविशेषकः ॥ १०५८ ॥

अनुष्टुप्

सन्दर्भपुं श्रन्थनक्ली गुम्फपुं ग्रन्थनक्ली रचनास्त्री प्रतियत्नपुं परिस्यन्दपुं

genderपुंmasc.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव मनुष्यवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 2.6.42 · p. 55

प्रतियत्नस्तु रचना कटकोलः पतद्ग्रहः ।पूगपीठं च दीपस्तु स्नेहाशः कज्जलध्वजः ॥ ४२ ॥

अनुष्टुप्

प्रतियत्नपुं रचनास्त्री कटकोलपुं पतद्ग्रहपुं पूगपीठक्ली दीपपुं स्नेहाशपुं कज्जलध्वजपुं

genderपुंmasc.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव विशेष्यनिघ्नवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.1.11 · p. 83

देशकः शासिता शास्ता शिक्कुरव्यवसायवान् ।चकितः शङ्कितो भीतः प्रतियत्नः प्रयत्नवान् ॥ ११ ॥

अनुष्टुप्

देशकपुं शासितृपुं शास्तृपुं शिक्कुवि अव्यवसायवत्वि चकितवि शङ्कितवि भीतवि प्रतियत्नवि प्रयत्नवत्वि

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.107

प्रतियत्नावुभौ लिप्सोपग्रहावथ सादिनौ ।द्वौ सारथिहयारोहौ वाजिनोऽश्वेषुपक्षिणः ॥ १०७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsलिप्सा उपग्रह

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध अनेकार्थकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.843 · p. 96

प्रतियत्नः संस्कारे लिप्सोपग्रहणयोश्च निर्दिष्टः ।अभिहारः सन्नाहे स्यादभियोगे परस्वहरणे च ॥ ८४३ ॥

गीतिः

meaningsसंस्कार लिप्सा उपग्रहण

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास नार्धश्लोकः Dharaṇikośa 19.2.65 · p. 120

अनूचानो विनीतः स्यात्साङ्गवेदज्ञ एव च ।प्रतियत्नस्तु संस्कारे उपग्रहणलिप्सयोः ॥

अनुष्टुप्

meaningsसंस्कार उपग्रहण लिप्सा

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नान्ताः Koṣakalpataru 6.21.23 · p. 264

उपग्रहे संस्करणे तथैवलिप्साह्वये च प्रतियत्न उक्तः ।घटोद्भवे तूदयनस्तथार्केश्रीवत्सराजे च बुधैः प्रदिष्टः ॥ २३ ॥

उपजातिः

meaningsउपग्रह संस्करण लिप्सा

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् चतुरक्षरकाण्डः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.72 · p. 12

प्रतियत्नस्तु संस्कार उपग्रहणलिप्सयोः ।प्रतिश्रयस्तु विज्ञेयः स्थाने गोष्ठ्यां च सूरिभिः ॥ ७२ ॥

अनुष्टुप्

meaningsसंस्कार उपग्रहण लिप्सा

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश नान्ताः Śabdaratnāvalī 7.20.117 · p. 244

प्रस्फाटनं ताडने स्यात्सूर्वेऽपि च विकाशने ।प्रतिमानं प्रतिच्छायादन्तिदन्तान्तरालयोः ॥प्रतियत्नस्तु लिप्सोपग्रहसंस्कारकर्मसु ।प्रत्यर्थी तु भवच्छत्रौ प्रतिवादिनि वाच्यवत् ॥

अनुष्टुप्

meaningsलिप्सा उपग्रह संस्कार कर्मन्

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश पुंलिङ्गाध्यायः Vaijayantī 8.1.31 · p. 267

प्रतियत्नस्तु संस्कार उपग्रहणलिप्सयोः ।स्थाने गोष्ठ्यां सत्रशाले प्रत्याहारे प्रतिश्रयः ॥ ३१ ॥

अनुष्टुप्

meaningsसंस्कार उपग्रहण लिप्सा

प्रतियत्न as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश संस्कारविहारो भ्रमणं क्रीडा विहारः सुगतालयः । संस्कारोऽनुभवाज्जातः संकल्पप्रतियत्नयोः ॥ Dharaṇikośa 26.2.58
कोषकल्पतरु उपकरोतिप्रतियत्ने समुदये प्रत्युपान्निष्क्रये समः । संकल्पेऽनुभवे संघे प्रतियत्न-प्रशंसयोः ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.55
कोषकल्पतरु कुरुतेहिंसार्थसूचने भर्त्से साहसिक्ये च सेवने । प्रतियत्ने प्रकथने चोपयोगे स केवलः ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 3.5.61
कोषकल्पतरु संस्कारसम्मार्जन्यवगुण्ठितेऽनलचटत्कारे तथा संकरः स्त्री पुंदूषितकन्यकास्वथ भवेत्पङ्कार आरोहणे । सेतौ शैवलवारिकुब्जकगतः संस्कार उक्तो बुधैः संकल्पप्रतियत्नयोरनुभवेऽथो पक्षिणां पञ्जरे ॥ ५१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.51
शब्दरत्नावली सङ्करक्लीबन्तु प्रतियत्नान्तर्भावमानसकर्मसु । सङ्गरस्तु क्रियाकारे विषाङ्गीकारयोर्युधि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.109
वैजयन्ती संस्कृतिसमानः प्राणभेदे ना त्रिष्वेकसमसाधुषु । संस्कारे ना संस्कृतिः स्त्री संकल्पप्रतियत्नयोः ॥ ८८ ॥ Vaijayantī 7.5.88