मेखला
mekhalāस्त्री · fem.In 20 kośas: 36 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
साक्षराङ्गुलिमुद्रा सा कटिसूत्रं तु मेखला ।कलापो रशना सारसनं काञ्ची च सप्तकी ॥ ६६४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भूर्भूमिः पृथिवी पृथ्वी वसुधोर्वी वसुंधरा ।धात्री धरित्री धरणी विश्वा विश्वंभरा धरा ॥ ९३५ ॥क्षितिः क्षोणी क्षमानन्ता ज्या कुर्वसुमती मही ।गौर्गोत्रा भूतधात्री क्ष्मा गन्धमाताचलावनिः ॥ ९३६ ॥सर्वंसहा रत्नगर्भा जगती मेदिनी रसा ।काश्यपी पर्वताधारा स्थिरेला रत्नबीजसूः ॥ ९३७ ॥विपुला सागराच्चाग्रे स्युर्नेमीमेखलाम्बराः ।
अनुष्टुप्
भूस्त्रीभूमिस्त्रीपृथिवीस्त्रीपृथ्वीस्त्रीवसुधास्त्रीउर्वीस्त्रीवसुंधरास्त्रीधात्रीस्त्रीधरित्रीस्त्रीधरणीस्त्रीविश्वास्त्रीविश्वंभरास्त्रीधरास्त्रीक्षितिस्त्रीक्षोणीस्त्रीक्षमास्त्रीअनन्तास्त्रीज्यास्त्रीकुस्त्रीवसुमतीस्त्रीमहीस्त्रीगोस्त्रीगोत्रास्त्रीभूतधात्रीस्त्रीक्ष्मास्त्रीगन्धमातृस्त्रीअचलास्त्रीअवनिस्त्रीसर्वंसहास्त्रीरत्नगर्भास्त्रीजगतीस्त्रीमेदिनीस्त्रीरसास्त्रीकाश्यपीस्त्रीपर्वताधारास्त्रीस्थिरास्त्रीइलास्त्रीरत्नबीजसूस्त्रीविपुलास्त्रीनेमीस्त्रीमेखलास्त्रीअम्बरास्त्री
genderस्त्रीfem.
मेखला मध्यभागोऽद्रेर्नितम्बः कटकश्च सः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तु (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
रचनायां परिस्पन्दः प्रतियत्नोऽथ कुण्डले ।कर्णादर्शो मेखला तु लालिनी कटिमालिका ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्रीकट्यां मेखला काञ्ची सप्तमी रशना तथा ॥ १०८ ॥क्लीबे सारसनं चाथ पुंस्कट्यां शृङ्खलं त्रिषु ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
कलापः सप्तकी काञ्ची मेखला रसना तथा ।कटिसूत्रं सारसनं किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका ॥ ५६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सा (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
स्त्री मेखला च रसना काञ्चिः कक्ष्या च कक्षया ।पुंस्कट्यां शृङ्खलं तु स्यात्त्रिषु पादाङ्गुलस्य षण् ॥ २६७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
देवपर्यायलक्ष्माथ स्त्रियां मौञ्जी तु मेखला ।ज्योर्णासूत्री कठक्षत्रविशामेषां ह्यनुक्रमात् ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
गर्दभी चन्द्रिका रामा क्लिन्ना सैव महौषधी ।सा चोक्ता कटुवार्त्ताकी पृश्निपर्णी तु मेखला ॥ ४५९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मेखला मध्यभागोऽद्रेर्नितम्बः कटकोऽस्त्रियाम् ।द्रोणी तु शैलयोः सन्धिः स्यात्प्रस्थः सानुरस्त्रियाम् ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मेला माला मेखला स्याद्रसाला लालया समा ।सुवर्चला सिध्मलाऽपि हेलया सर्वला समा ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शैलाग्रं शृङ्ग-शिखर-कूटानि त्री[13b]णि न स्त्रियाम् ।कूटनिः(?) स्त्री नितम्बोऽद्रेर्मेखला कटकोऽस्त्रियाम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
विशाला मेखला मालुर्हर्षुला संकुला शिली ।शृगाली कदली भद्रकाली मद्यार्थकोऽप्यलिः ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विंशतिप्रभृतयो नवतिपर्यन्ताः स्त्रियां भवन्ति । इयं विंशतिः त्रिंशत् चत्वारिंशत् पञ्चाशत् षष्ठिः सप्ततिः अशीतिः नवतिः ।एतानि नपुंसके भवन्ति । इदं तालु वदनैकदेशः । हृदयं जीवनस्थानम् । कुड्यं भित्तिः । एतानि नपुंसकान्यवैहि अवग[म]च्छेत्यर्थः । इदं पार्श्वं शरीरस्य । कुकुन्दरं नितम्बकूपद्वयम् । विण्यं द्रव्यम् । तलमधः । धनं द्रविणम् । लवणं रसविशेषः । राष्ट्रं जनपदस्थानम् ।क्रोडाघाटाजिह्वाशिरोधराशष्कुलीस्पृहामाया स्त्रियां विद्धि ।शाखाशिखाकलामेखला रेखाराजिपङ्क्ती च ॥ ५१ ॥
metre not recognised
विंशतिस्त्रीत्रिंशत्स्त्रीचत्वारिंशत्स्त्रीपञ्चाशत्स्त्रीषष्टिस्त्रीसप्ततिस्त्रीअशीतिस्त्रीनवतिस्त्रीतालुक्लीहृदयक्लीकुड्यक्लीपार्श्वक्लीकुकुन्दरक्लीविण्यक्लीतलक्लीधनक्लीलवणक्लीराष्ट्रक्लीक्रोडास्त्रीघाटास्त्रीजिह्वास्त्रीशिरोधरास्त्रीशष्कुलीस्त्रीस्पृहास्त्रीमायास्त्रीशाखास्त्रीशिखास्त्रीकलास्त्रीमेखलास्त्रीरेखास्त्रीराजिस्त्रीपङ्क्तिस्त्री
genderस्त्रीfem.
एताः स्त्रियां विद्धि । इयं क्रोडा अङ्कः । घाटा ग्रीवा । शिरोधरा ग्रीवा । जिह्वा रसना । शष्कुली खण्डस्य भक्ष्यद्रव्यम् । स्पृहा वाञ्छा । माया जनवञ्चनेच्छा । इयं शाखा वृक्षस्य । शिखा चूडा । कला विज्ञानम् । मेखला काञ्ची । रेखाराजिर्घनस्य । पङ्क्तिर्दन्तानाम् ।स्नायुश्रद्धोल्का[त्का]श्च स्त्रियां खट्वा भवेत्त्रेता ।ताणा वाणा प्राणा विश्वाणा संक्रुणा विकोणा च ॥ ५२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
प्रस्थं पार्श्वं तटं सानुर्मेखलोपत्यका तटी ।नितम्बमन्तो दन्तश्च तद्वानपि गिरिः स्मृतः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भूषणाभरणं रुच्यं माल्यं मालागुणस्रजः ।मेखला रसना काञ्ची हेमपर्यायसूत्रकम् ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
तटे भृगुः प्रपातोऽथ शिखरे शृङ्गकुटके ।नितम्बमेखले भूध्रमध्ये च कटकस्तथा ॥ ३१२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
मेखला कटिसूत्रं स्यात्काञ्ची सारसनं तथा ।कलापो रसना चैव शृङ्खला पुंस्कटीस्थिता ॥ ३११ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
उपला मेखला शाला खट्वा [कला?] दिशा शिवा ।रसाला सिध्मला शेषा स्नसा मूषा सुवर्चला ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
रशनायां सारसनं सप्तकी मेखलेति च ।स्त्रीणां स्यात्पुरुषाणां तु शृङ्खलं परिकीर्तितम् ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सा (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
मेखला सप्तकी काञ्ची रसना क्षुद्रघण्टिका ।अञ्जनं कज्जलं दैपं सिन्दूरं[र] स्त्रीविभूषणम् ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रसना मेखला काञ्ची कलापश्चापि सप्तकी ।कटिसूत्रं सारसनं किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सा (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
मेखला लालिनी चेति स्त्रीकटिस्था हि कथ्यते ।पुनः सा पुंस्कटिस्था वै शृङ्खलं मन्यते बुधैः ॥ १०७८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नितम्बो मेखला नाम कटको गिरिमध्यभाक् ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
सोमोद्भवा मेखला च तथा मेखलकन्यका ।करतोया सदानीरा सदानीरवहापि च ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कक्ष्या कक्षा सप्तकी स्यात् काञ्चिः काञ्ची च मेखला ।सारसनं सरसनं रसना रशना तथा ॥रसनं रशमञ्चेति स्त्रीकटीभूषणे भवेत् ।अथ पुंसः कटीदेशभूषणे शृङ्खला त्रिषु ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 स (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
तत्र तालतलश्चेति क्वचित् केचित् प्रचक्षते ।मेखलाच्छीकला क्षेतु खड्गादिकनिबन्धने ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मेखला कटकोऽस्त्री स्याद्गह्वरं तु गुहा दरी ।कन्दरः कन्दरा कुञ्जनिकुञ्जौ वा नपुंसकौ ॥ ४१२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कलापो मेखला काञ्ची रशना सप्तकीति च ।क्लीबे सारसनं क्षुद्रघण्टिका किङ्किणी समे ॥ ११६७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्यात्तु सारस्वतो बैल्व औदुम्बर उलूखलः ।मौञ्जी तु मेखला सा तु मौर्वी स्यादेकमेखला ॥ १२२६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दन्तत्सरू द्वौ खड्गादेर्मुष्टौ बन्धस्तु मेखला ।हस्तिचारो जगत्त्रासहेतुः शरभसंनिभः ॥ १३४६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सुभगा सुमुखी चण्डी पार्वती सुरतप्रिया ।उर्वशी चैन्द्रि(चित्रि)णी लीला कङ्काली मेखला शची ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भिक्षाचारः कौक्कुटिकस्त्रिषु स्यादौर्ध्वरथ्यकः ।मौञ्जी तु मेखला क्षोणी मौर्वी त्वेकलमात्रिका ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कटिसूत्रं सारसनं मेखला रशनाथ सा ।स्त्रीकट्यां सप्तकी कांची पुंस्कट्यां शेखला त्रयी ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सा (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
नीवी परिपणेऽप्युक्ता कटिदेशेऽपि मेखला ।प्रत्यवायेऽपि विश्लेषे विधुरं स्मर्यते बुधैः ॥ ८२४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकटिदेश
विशेष्यवत्स्यान्नरि तु प्लवङ्गेचूडाल एतत्सहितेऽन्यवत्स्यात् ।स्त्री तूच्चटायामथ मेखलास्त्र-बन्धे च काञ्च्यां कटके गिरेश्च ॥ ५३ ॥
उपजातिः
पुण्डिकासंज्ञकेऽथ स्याद् मेखला कटिसूत्रके ।काच्यामिति तु सिंहाद्याः श्रोणिस्थाने तु केचन ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
खड्गत्सरु निबध्नन्ति येन द्रव्येण तत्र च ।पर्वतस्य नितम्बेऽपि रशना त्वङ्गुलावपि ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
माचलोऽपि ग्रहे रोगे स्यात्पुमान् वन्दिचौरयोः ।मुषली तालमूल्याखुपर्णिकागृहगोधिषु ॥मेखला स्त्रीनितम्बे स्यात्स्त्री काञ्ची खड्गकोषयोः ।रसाला रसना दूर्वा विदारी मार्जितासु च ॥
अनुष्टुप्
मेखलाद्रिनितम्बेऽपि ग्रहे ना मङ्गलं शुभे ।निकटेऽपि च मूलं स्याद्धुस्तूरेऽपि च मातुलः ॥ ४०५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअद्रिनितम्ब
भित्तिका तु शतावर्यां वज्रे चाप्यथ मेखला ।श्रोणिस्थानेऽद्रिकटके कटिबन्धेऽसिबन्धने ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
मेखला as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश सारसनसारसनमुरस्त्रे च मेखलायां च कीर्तितम् । अधिष्ठानं प्रभावे स्याद्रथाङ्गेऽध्यासने पुरे ॥ Dharaṇikośa 19.2.79
- कोषकल्पतरु काञ्चीमधौ( ? )शुद्धे परवत् स्त्री तु रुचिः स्यादभिष्वङ्गे । शोभामयूखवाञ्छा- स्ववकाशे तु द्वयोर्वीचिः । स्वल्पतरङ्गे च सुखे- ऽथाभिनये सीवनद्रव्ये । नारीन्द्रिये च सूची शचीन्द्रपत्नी शतावर्याम् । काञ्ची देशविशेषे गुञ्जायां मेखलायां च । षड्ग्रन्थासारिकयो- र्वचा स्त्रियां स्याच्छुके पुंसि ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.5.7
- कोषकल्पतरु शक्वरीसुन्दर्युक्ता वृक्षयोषिद्विभेदे रात्रौ नार्यां शर्वरीं प्राहुरार्याः । तुम्बर्युक्ता कुक्कुरावार्द्रयोश्च शक्वर्युक्ता मेखलायां च नद्याम् ॥ ८४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.84
- नानार्थार्णवसंक्षेप काञ्चीवाचि चैकान्नपञ्चाशद्रात्रे सत्रे तु भूमनि । कान्तिः शोभेच्छयोः काञ्ची मेखलापुरभेदयोः ॥ २३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.23
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षोणीमौञ्ज्यां च मेखलायां स्यात् क्षोणी इति तु रोदसोः । खट्वा पर्यङ्क आचार्यासने त्वन्ये वदन्ति ताम् ॥ २८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.28
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्यूनालोहप्रतिकृतौ तन्त्रधारिण्यामिति षट्स्वपि । रश्मिमेखलयोः स्यूना सृष्टिस्त्यागस्वभावयोः ॥ १२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.124
- नानार्थार्णवसंक्षेप रम्भाद्वे त्वश्वे स्त्री पुना रम्भा कदल्यामप्सरोन्तरे । गौरवर्णकदल्यां तु केचित् सौत्री तु मेखला ॥ १०९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1091
- नानार्थार्णवसंक्षेप सारसनउलूलौ स्यात् स्वस्त्ययनं क्षेमेण गमनेऽप्यथ । मेखलायां सारसनमुरस्त्राणेऽपि केचन ॥ ४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.48
- परमानन्दीयनाममाला काञ्चीकर्णोऽर्कजे श्रुतौ काञ्ची रक्तिका मेखला पुरी । काण्डो नालेऽधमे बाणे स्तम्बे वर्गे जलेऽपि च ॥ ९९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.99
- परमानन्दीयनाममाला कमलाभेषजे पङ्कजे शीर्षे कमला मेखलाश्रियोः । कुशलः सुजन आख्यातः कुशलं क्षेमपुण्ययोः ॥ ११८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.118
- त्रिकाण्डशेष शक्करीशक्करी मेखलाछन्दः शवरः सलिले शिवे । स्थिरा महीशालपर्ण्योः शम्बरं संयमे जले ॥ ३७८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.378
- वैजयन्ती स्यूनागंगेष्टिमूर्वयोः स्नुह्यां लेपभेदेऽमृते सुधा । रश्मिमेखलयोः स्यूना सीता सस्ये हलाध्वनि ॥ ४५ ॥ Vaijayantī 6.2.45