प्रकार
prakāraवि · adj.In 12 kośas: 8 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 41 as a meaning of another word.
स्युरुत्तरपदे प्रख्यः प्रकारः प्रतिमो निभः ।भूतरूपोपमाः काशः संनीप्रप्रतीतः परः ॥ १४६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 ती (wrong syllable)
genderविadj.
सदृक् समानः सदृशः सदृक्षः,प्रख्यः प्रकाशः प्रतिमः प्रकारः ।तुल्यः समः सन्निभ इत्यभिन्नाः,शब्दाः प्रयोगेषु गवेषणीयाः ॥ ६९४ ॥
उपजातिः
genderविadj.
प्रख्य-प्रतीकाश-निभोपमानो-पमा-प्रकार-प्रतिम-प्रकाशाः ।संकाश-नीकाश-सनाभि-भूतरूपादयश्चोत्तरगाः समार्थाः ॥ ६६ ॥
उपजातिः
genderविadj.
प्रतियत्नो गुणाधानं विकृतं वैकृतं त्रिषु ।उपस्कृतं भेद्यलिङ्गं प्रतियत्ने च वैकृते ॥विधा स्त्री भिद्भिदा भेदः प्रकारोऽथ परिक्रमः ।विहारोऽपि परीसर्प-परिसर्पगमास्त्रयः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऊर्मिश्च ध्वनिश्च अञ्जलिश्च ऊर्म्मिध्वन्यञ्जलयः । एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयमूर्म्मिस्तरङ्गः । अयं ध्वनिः शब्दः ।अयमञ्जलिः करपुटः । ओष्ठकपोलगुल्फसञ्ज्ञाश्च । सञ्ज्ञाशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । ओष्ठश्च कपोलश्च गुल्फश्च ओष्ठकपोलगुल्फाः । एतेषां सञ्ज्ञाः पर्यायास्ते पुंसि भवन्ति । अयमोष्ठः अधरः दन्तच्छदः । अयं कपोलः गण्ड इत्येवमादयः । अयं गुल्फः पादग्रन्थिः घुठः घूंठ इत्येवमादयः । घञ्च एरच्च ऋदोरप्च । "पदरुजवेगस्पृशो घञि"त्येवमादिना प्रकरणे घञो विहित इति । "येन विधिस्तदन्तस्ये"ति घञ्प्रत्ययान्ताः शब्दाः पुंसि भवन्ति । तद्यथा । पादः रोगः वेगः स्पर्शः पाकः त्यागः योगः प्रसादः भेदः छेदः दाहः दोषः प्रकारविकार इत्येवमादयः । "एरजि"ति । एरजीवर्णान्तादच्प्रत्ययः स्यात् । अयं जयः नयः । तथा "ऋदोरप्" । ऋवर्णान्तादुवर्णान्ताच्च धातोरप्प्रत्ययः स्यात् । तत्र ऋवर्णान्तात् । अयं करः वरः भरः शरः नरः । इत्येवमादयः । उवर्णान्तात् । अयं प्लवः पवः भवः इत्येवमादयः । घञन्तादन्धकारशब्दस्यापि नित्यं पुंस्त्वं स्यादित्याह । बहुलमन्धकारश्च । अन्धकारो बहुलं पुंलिङ्गे भवति । विभाषा भवतीत्यर्थः । इदं अन्धकारम् । अयं अन्धकारः । तथा चोक्तम् । "नेहागमोऽस्ति शलभस्य न मारुतस्य स्नेहक्षयोऽपि न भवेत्प्रथमे प्रदोषे । अव्यक्तवस्तुपुरुषप्रतिबोधितेन पारावतेन पतता कृतमन्धकारम् ।"प्राण्यङ्गमिदन्तं वस्तिकुक्षिपाणीन्विमुच्य सर्वं स्त्री ।जङ्घा शिरा स्नुषा नासिका चूडा वसा चैव ॥ १७ ॥
वसन्ततिलकाmetre not read in every line
ऊर्मिपुंतरङ्गपुंध्वनिपुंशब्दपुंअञ्जलिपुंकरपुटपुंओष्ठपुंअधरपुंदन्तच्छदपुंकपोलपुंगण्डपुंगुल्फपुंपादग्रन्थिपुंघुठपुंघूंठपुंपादपुंरोगपुंवेगपुंस्पर्शपुंपाकपुंत्यागपुंयोगपुंप्रसादपुंभेदपुंछेदपुंदाहपुंदोषपुंप्रकारपुंविकारपुंजयपुंनयपुंकरपुंवरपुंभरपुंशरपुंनरपुंप्लवपुंपवपुंभवपुंअन्धकारपुंक्लीवस्तिपुंकुक्षिपुंपाणिपुंजङ्घास्त्रीशिरास्त्रीस्नुषास्त्रीनासिकास्त्रीचूडास्त्रीवसास्त्री
genderपुंmasc.
प्रकारश्चाथ नीकाशः सङ्काशो रूपमेव च ।तदापि सदृशार्थकत्वमायात्येव न संशयः ॥ २६५८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रकार इत्थंभावः स्यादपकारोऽन्यपीडनम् ।प्रत्याख्यानं निराकारः प्रत्यादेशो निरासवत् ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आभा प्रख्योपमाभिख्या प्रकारः सन्निभं निभम् ।निकाशाद्याश्च साम्यार्थाः समे स्युः शब्दतः पराः ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रकार as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् वृत्तान्तवृत्तान्तः स्यात्प्रकरणे प्रकारे कार्त्स्न्यवार्तयोः ॥ ६३ ॥ Amarakośa 3.3.63
- नामलिङ्गानुशासनम् विधाविधा विधौ प्रकारे च साधू रम्येऽपि च त्रिषु ॥ १०१ ॥ Amarakośa 3.3.101
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) इतिसदा सना च नित्यत्वे स्वस्ति स्यान्मङ्गलादिषु । इतिशब्दः स्मृतो हेतौ प्रकारादिसमाप्तिषु ॥ ८८७ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.887
- धरणिकोश वृत्तान्तवृत्तान्तः स्यात्प्रकरणे कार्त्स्न्यवार्ताप्रकारयोः । दृष्टान्तः कथितो धीरैरुदाहरणशास्त्रयोः ॥ Dharaṇikośa 15.2.57
- धरणिकोश विधाविधा विधौ प्रकारे च गजान्नवेतनर्धिषु । सुधा लेपोऽमृतं मूर्वा गङ्गेष्टिका स्नुही सुधा ॥ Dharaṇikośa 18.2.2
- धरणिकोश इतिइति हेतुप्रकरणप्रकाशादिसमाप्तिषु । निदर्शने प्रकारे चानुकर्षे च प्रकीर्तितः ॥ Dharaṇikośa 34.7.9
- धरणिकोश एवम्अलं भूषणपर्याप्तिवारणेषु स्मृत[मलम्] । एवं प्रकारोपमयोरङ्गीकारेऽवधारणे ॥ Dharaṇikośa 34.15.4
- कोषकल्पतरु इतिइति प्रकारादिसमाप्तिहेतु- प्रकाशदृष्टान्तविनिर्णयेषु । स्वरूपसांनिध्यपरानुकर्षे तथैवमर्थेऽपि समामनन्ति ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 5.1.95
- कोषकल्पतरु एवम्प्रबाहुकं स्यात्समकाल ऊर्द्ध्वे प्रकारसादृश्यसमार्थमेवम् । जोषं तु तूष्णींभवने सुखे[स्या]- दमा सहार्थे निकटार्थके च ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 5.1.7
- कोषकल्पतरु कथम्कथं प्रकारोद्भवसंभ्रमार्थे संभावनानिश्चययोः किमु स्यात् । भृशं प्रकर्षे पुनर[245b]र्थके च नित्ये त्ववश्यं च विनिश्चयेऽपि ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 5.1.11
- कोषकल्पतरु अर्थअर्थोऽभिधेयद्रविणप्रकार- प्रयोजने वस्तुनि कारणे च । निवर्तने स्याद्विषयेऽथ सार्थो वणिग्गणे संहतिमात्रके च ॥ ९७ ॥ Koṣakalpataru 6.18.97
- कोषकल्पतरु विधादोग्धा तु गोपालकवत्सगोर्थो- पजीविषूक्तोऽथ विधा गजान्ने । ऋद्धौ प्रकारेऽपि च वेतने स्त्री गोधा निहाकाहकयोः स्त्रियां स्यात् ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.20.62
- कोषकल्पतरु किम्किं प्रश्ने क्षिपि निन्दने निगदितं तर्के प्रकारेऽपि च । दण्डे स्याद्दमथे दमश्च दमयन्तीभ्रातरि स्यादथा- पर्यालोचितवर्त्मनीह च गमो द्यूतप्रभेदे गतौ ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 6.25.55
- नानार्थार्णवसंक्षेप गतगर्दा स्त्री द्रवधारायां धमनीषु च वाचि ना । गतं तु क्ली गतौ ना तु प्रकारे त्रि तु ढौकिते ॥ ३३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.335
- नानार्थार्णवसंक्षेप युक्तन्याय्यसंयुक्तयोश्चाथ प्रकारे भागवृत्तिकृत् । हरतेर्गतताच्छील्य इत्यत्र नरमभ्यधात् ॥ १०६७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1067
- नानार्थार्णवसंक्षेप वर्णवर्णस्त्वक्षर एवास्त्री केषांचिदपरे पुनः । विलेपने प्रकारे च शोभायां चास्त्रियां विदुः ॥ ११५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1155
- नानार्थार्णवसंक्षेप वप्रअस्त्री क्षेत्रे वास्तुभूमौ प्रकारे सानुरोधसोः । प्राकारमूलके त्वाह वैजयन्त्यां पुमांस्त्वसौ ॥ ११७० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1170
- नानार्थार्णवसंक्षेप विधाविषा त्वतिविषायां स्त्री क्ष्वेडे तु स्यान्नृशण्डयोः । जले तु क्ली विधा तु स्त्री भृतौ वृद्धिप्रकारयोः ॥ १२५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1251
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रक्रियाप्रकारे च प्रतिष्ठा तु स्थितौ माहात्म्य एव च । षोडशाक्षरके चापिच्छन्दोभेदे च गौरवे ॥ ४४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.44
- नानार्थार्णवसंक्षेप वृत्तान्तवीकाशस्तु रहस्युक्तः प्रकाशे वृषभः पुनः । उक्ष्णि श्रेष्ठेऽथ वृत्तान्तः प्रकारे कात्म्यवार्तयोः ॥ २०६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.206
- नानार्थार्णवसंक्षेप विधानवेदनायामुपाये च प्रकारे वैरकर्मणि । विष्टपं त्वपि देवानां विमाने भुवने तथा ॥ ७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.74
- नानार्थार्णवसंक्षेप वर्णकवर्णकोऽस्त्री प्रकारे स्याच्चन्दनेऽङ्गविलेपने । प्रकारे तु स्त्रियां चाह वर्णिकां शाकटायनः ॥ १५८४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1584
- शब्दरत्नावली विधाविधिः पितामहे काले विधाने नियतावपि । विधा प्रकारे ऋद्धो च गजान्ने वेतने विधौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.13
- शब्दरत्नावली पर्यायआचारशपथाधीनच्छिद्रविश्वासहेतुषु । पर्यायः स्यात्क्रमे पुंसि प्रकारेऽवसरेऽपि च ॥ प्रलयोऽपायकल्पान्तमृत्युमूच्छासु पुंस्ययम् । पर्यण्योऽपि घनस्वाने स्वतद्घनमहेन्द्रयोः ॥ प्रसव्यं प्रतिकूले स्यादनुकूलेऽपि वाच्यवत् । प्रणाय्योऽनभिलाषे स्यात्तथा चासम्मतेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.44
- शब्दरत्नावली इतिनिदर्शनसमाप्त्योश्च प्रकारे च प्रकाशने । उत प्रश्ने वितर्के च विकल्पे पादपूरणे ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.24
- शब्दरत्नावली यदुतआराद्दूरे समीपे च तथाभ्यन्तरगाढयोः । स्यात्कच्चिन्मङ्गले प्रश्ने हर्षे कामप्रवेदने ॥ पश्चात्प्रतीच्याञ्चरमे त्वधिकारे च दृश्यते । यदुत्प्रश्ने वितर्के च प्रकारार्थोपमानयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.28
- शब्दरत्नाकर विधावीचिः पङ्क्त्यूर्मिधारासु वीथिः पङ्क्तिः पदव्यपि । विधाः प्रकारहस्त्यन्नविधानर्द्धिभृतिक्रियाः ॥ १९९५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1995
- शब्दरत्नाकर वर्णकीर्तौ स्तवेऽक्षरे त्वस्त्री प्रकारालेपभाःसु च । वीरोऽग्नौ तनये शूरे शक्रे स्कन्दकुबेरयोः ॥ १९९९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1999
- शब्दरत्नाकर विधानविधानं वारणग्रासे प्रकारे वैरकर्मणि । वेदनाप्रेरणाभ्यर्चाक्रियाभृतिसमृद्धिषु ॥ २१६६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2166
- शब्दरत्नाकर अनुअनु प्रकारे वीप्सायां पश्चाल्लक्षणहेतुषु । अति प्रशंसातिक्रान्त्योरधिकार्थेऽपभाषणे ॥ २२६२ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2262
- शब्दरत्नाकर इतिआहो निन्दाहेतुचित्रेष्वाराद्दूरसमीपयोः । इति हेतौ प्रकरणे प्रकारादिसमाप्तिषु ॥ २२६४ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2264
- त्रिकाण्डशेष विधिसीता योजनगन्धा स्यात्कस्तूरी व्याससूरपि । विधिर्ब्रह्मणि काले च प्रकारे वेधने विधा ॥ २२२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.222
- त्रिकाण्डशेष पर्य्यायपर्य्यायः स्यात्प्रकारेऽपि प्रायो ना भूयतुल्ययोः । पथ्यं हितेऽभया पथ्या पानीयं पेयनीरयोः ॥ ३१६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.316
- वैजयन्ती विधावर्ध्री स्नायुनि नध्र्यां च व्रज्या पर्यटने गतौ । विधा विधाने हस्त्यन्ने भृत्यामृद्धिप्रकारयोः ॥ ३४ ॥ Vaijayantī 6.2.34
- वैजयन्ती वर्णवर्णो नीलादिविप्राद्योः कीर्तौ गीतिक्रमे स्तुतौ । कुथे वृतेऽक्षरे त्वस्त्री प्रकारे लेपशोभयोः ॥ ७० ॥ Vaijayantī 6.5.70
- वैजयन्ती वृत्तान्तविवधो वीवधश्च द्वौ पर्याहारेऽध्वभारयोः । वृत्तान्तः स्यात् प्रकरणे कार्त्स्न्ये वार्ताप्रकारयोः ॥ ७१ ॥ Vaijayantī 7.1.71
- वैजयन्ती प्रक्रियाअधिकारे प्रकारे च प्रक्रियोत्पादनेऽपि च । गृहादिधिष्ण्ये पिण्डे च जंघामांसे च पिण्डिका ॥ १४ ॥ Vaijayantī 7.2.14
- वैजयन्ती विधानविधानं हस्तिकबले प्रेरणेऽभ्यर्चने घने । वेतने चाप्युपाये च प्रकारे वैरकर्मणि ॥ ३३ ॥ Vaijayantī 7.3.33
- वैजयन्ती वर्णकवर्णकोऽस्त्री प्रकारे स्याच्चन्दने स्त्र्यङ्गलेपने । दुःखे विलक्षे व्यलीकमप्रियाकार्ययोस्तु ना ॥ ७९ ॥ Vaijayantī 7.5.79
- वैजयन्ती अनुअति स्यादधिकार्थोक्तौ प्रशंसायामतिक्रमे । पश्चाद्धेतूनसाम्येषु भागे वीप्साप्रकारयोः ॥ १५ ॥ Vaijayantī 8.7.15
- वैजयन्ती इतिइति हेतुप्रकरणप्रकारादिसमाप्तिषु । विस्तारेंऽगीकृतावूरी स्यादुरर्यूररी यथा ॥ १७ ॥ Vaijayantī 8.7.17