विहार
vihāraपुं · masc.In 12 kośas: 19 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
गतौ वीङ्खा विहारेर्यापरिसर्पपरिक्रमाः ॥ १५०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
वैणवो लगुडो रम्भो दण्डो यष्टिश्च कथ्यते ।गतिर्वीखा विहारः स्यात्परिसर्पः परिक्रमः ॥ ७२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जिनस्थाने चैत्यमस्त्री विहारोऽसावपाश्रयः ।मत्तालम्बश्चपग्रीवो न स्त्रियां मत्तवारणम् ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रत्याहार उपादानं विहारस्तु परिक्रमः ।अभिहारोऽभिग्रहणं निर्हारोऽभ्यवकर्षणम् ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अपि वासरकासारविहाराणां तथापि च ।स्यात्कान्तारतोमरयोर्वप्रकेसरयोस्ततः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
बुद्धादेस्तु विहारोऽस्त्री चैत्यं गन्धकुटी स्त्रियाम् ।आवसथ्यं क्लीबमावसथः पुंसि मठस्त्रिषु ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
प्रतियत्नो गुणाधानं विकृतं वैकृतं त्रिषु ।उपस्कृतं भेद्यलिङ्गं प्रतियत्ने च वैकृते ॥विधा स्त्री भिद्भिदा भेदः प्रकारोऽथ परिक्रमः ।विहारोऽपि परीसर्प-परिसर्पगमास्त्रयः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वज्राङ्गारविहारचीरसमरा ? केदारमाडम्बरंवप्रोशीरकुलीरदार्दु[233b]र-रिवत्कुस्तुंबरुर्गह्वरः ।नेत्रोपह्वरशेखरातिखरवत्स्याच्छिग्रुरार्द्रं शुनी-रः स्याद्वासर-तूबरौ सतुबरौ तद्वत्सहस्रं भवेत् ॥ ६२ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
विहारोऽपि च तत्रैव कायमानं तृणगृहम् ।संधानी कुप्यशाला स्यान्मन्दुरा वाजिनां गृहम् ॥ २७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 ण (wrong syllable)
genderपुंmasc.
रचनायां निवेशोऽथ गतवीर्या तु विहृतिः ।व्रज्या चर्या विहारोऽपि वीङ्खा पर्यटनं पुनः ॥ ३७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 वि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तिमिराङ्गारराष्ट्राणि जीरमञ्जीरवासराः ।विहारवारकान्तारकासाराणि च नूपुरम् ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
जिनसद्म विहारश्च चैत्यमायतनं पुनः ।जिनालयं च प्रख्यातं जिनमन्दिरमुच्यते ॥ १७०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इर्या वीङ्खा विहारश्च परिसर्पः परिक्रमः ।गतिश्चेति विहारस्य नामानि प्रथन्ति वै ॥ २७३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पद्भ्यां गमनभेदे तु विहारः स्यात् परिक्रमः ।अथ संग्रहसंग्राहौ संक्षेपे ग्रहणेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विहारः सौगतावासश्चैत्यमायतनं समे ।प्रपा पानीयशाला स्यात् सत्रशाला प्रतिश्रयः ॥ ८४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धृतिर्मुदि वशः कान्तौ मूलकर्म तु कार्मणम् ।वशीक्रिया संवननं विहारस्तु परिक्रमः ॥ १७१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सन्यासपल्ली निर्वीरा मण्टपोऽस्त्री जनाश्रयः ।देवतायतनं चैत्यं विहारो लयनालिकः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कीर्णतिः स्याद्विहारेऽभे रमिः कान्ताववादुपात् ।व्याङभिभ्यो निवृत्तौ स नाशेऽतेरतिशायने ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
meaningsकीर्णति
आहार उक्तोऽप्यशनक्रियायांहारे तथैवाहरणे प्रदिष्टः ।विहारमस्त्री किल भिक्षुगेहेतथा यतीनां चरणक्रियायाम् ॥ ४८ ॥
उपजातिः
तथा विलासे भ्रमणे गुहे नाकुथे कुठारः सुरते तु षण्ढे ।कोट्टार उक्तस्त्रिषु नागरेऽन्धौस्यात्पुष्करिण्या अपि पाटके च ॥ ४९ ॥
उपजातिः
doubtful
विहार as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु महालयवार्ते तथा वीतगदे विशेष्ये समाह्वयो द्यूतविधौ हयाद्यैः । रणे, विहारे तु महालयः स्या- त्तीर्थे[43a]परात्मन्यपि संप्रदिष्टः ॥ ८४ ॥ Koṣakalpataru 6.26.84
- नानार्थार्णवसंक्षेप महालयईश्वरस्थानभेदे च विहारे परमात्मनि । अत्रापि पूर्ववत् सादि न तु ना स्यान्महोदया ॥ ४७२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.472
- परमानन्दीयनाममाला देवनदेवनं तु विहारे स्याज्जिगीषाव्यवहारयोः । द्वापरो युगभेदेऽथ संशये दीपितं त्वथ ॥ २४२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.16.242
- शब्दरत्नावली महालयआश्रये सदसि स्थाने प्रसिद्धे च प्रतिश्रयः । हुताशने विष्णुशङ्खे पाञ्चजन्यः समीरितः ॥ पुंसा कृते तद्विकारे पौरुषेयो भवेत्त्रिषु । पुंसि बृन्दे वधे चापि पुरुषस्य पदान्तरे ॥ प्रावृज्जे त्रिषु नीपे ना प्रावृषेण्यो निगद्यते । लाभे सुरालये हर्षे भवेत्पुंसि फलोदयः ॥ परमात्मनि तीर्थे च विहारे च महालयः । अपवर्गे चाधिपत्ये कान्यकुब्जे महोदयः ॥ शुद्धौ तु कायशोधे स्यान्मार्जनीयो भवेत्पुमान् । बलरामे बुधे पुंसि रौहिणेयो भवेदिवृ ॥ कर्कटे मूषिके सर्गे पुंलिङ्गे स्याद्विलेशयः । युद्धेऽप्यायदुत्तरे स्यात्सम्परायः पुमानयम् ॥ पशुपक्षियुधि द्यूते चाह्वाने च समाह्वयः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.57
- शब्दरत्नाकर भोगभोगो वेश्याभृतौ राज्ये सौख्येऽर्थे पालने रतौ । विहारे व्यवहारे च फणिनः फणदेहयोः ॥ १९६९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1969
- शब्दरत्नाकर महालयपरमात्ममहावेश्मविहारेषु महालयः । संकर्षणः सौरभेये रौहिणेयो बुधे गुहे ॥ २२२१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2221
- वैजयन्ती महालयधूम्याटेऽलौ भृंगराजो महाराजौ नृपार्थपौ । महालयो महागेहे विहारे परमात्मनि ॥ ३६ ॥ Vaijayantī 8.1.36