मुक्त

muktaवि · adj.

In 10 kośas: 9 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.572 · p. 32

मुक्तं द्विधा पाणियन्त्रमुक्तं शक्तिशरादिकम् ।

अनुष्टुप्

मुक्तक्ली पाणिमुक्तक्ली यन्त्रमुक्तक्ली

genderक्लीneut.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.109 · p. 226

विनाकृतं विरहितं व्यवच्छिन्नं विशेषितम् ।भिन्नं स्यादथ निर्व्यूहे मुक्तं यो वातिशोभनः ॥ १०९ ॥

अनुष्टुप्

विनाकृतवि विरहितवि व्यवच्छिन्नवि विशेषितवि भिन्नवि मुक्तवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.43 · p. 147

वसन्तकुसुमो लेखशाटः स्या[29a]द्बहुवारकः ।शैलूष-पिच्छिलोद्दाल-मुक्त-मुक्तफला अपि ॥ ४३ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

वसन्तकुसुमपुं लेखशाटपुं बहुवारकपुं शैलूषपुं पिच्छिलपुं उद्दालपुं मुक्तपुं मुक्तफलपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.72 · p. 8

संयतोऽप्यथ मुक्तः स्यादुत्सृष्टश्च विसृष्टवत् ।प्राट् कथं[163a]कथिकः प्रष्टा कथकैकलटौ(?)समौ ॥ ७२ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

संयतवि मुक्तवि उत्सृष्टवि विसृष्टवि प्राश्वि कथंकथिकवि प्रष्टृवि कथकवि ऐकलटवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.32 · p. 25

धूतं हीनं विधूतं च मुक्तं हापितमित्यपि ।करम्बितं तूत्खचितमाच्छिन्नं तु बलाद्धृतम् ॥ ३२ ॥

अनुष्टुप्

धूतवि हीनवि विधूतवि मुक्तवि हापितवि करम्बितवि उत्खचितवि आछिन्नवि

genderविadj.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.326 · p. 66

दंशनं कङ्कटो भेदी मूलच्छायी पुलातकः ।पिनद्धे प्रतिमुक्तः स्यादामुक्तो मुक्त एव च ॥ ३२६ ॥

अनुष्टुप्

दंशनक्ली कङ्कटपुं भेदिन्पुं मूलच्छायिन्पुं पुलातकपुं प्रतिमुक्तवि आमुक्तवि मुक्तवि

genderविadj.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.539 · p. 95

पद्मरागे लोहितकं कुरुविन्दं च लोहितम् ।मुक्ताफले मौक्तिकं स्यान्मुक्ता मुक्तोऽपि दृश्यते ॥ ५३९ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लो (wrong syllable)

लोहितकक्ली कुरुविन्दक्ली लोहितक्ली मौक्तिकक्ली मुक्तास्त्री मुक्तपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण क्षत्रियाध्यायः Śabdaratnākara 3.3.1325 · p. 161

अस्त्रं शस्त्रं प्रहरणमायुधं तच्चतुष्टयम् ।करमुक्तं यन्त्रमुक्तममुक्तं मुक्तमित्यदः ॥ १३२५ ॥

अनुष्टुप्

अस्त्रक्ली शस्त्रक्ली प्रहरणक्ली आयुधक्ली करमुक्तक्ली यन्त्रमुक्तक्ली अमुक्तक्ली मुक्तक्ली

genderक्लीneut.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव विशेष्यनिघ्नवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.1.19 · p. 84

विनाकृतं विरहितं मुक्तं निर्व्यूढमुच्यते ।तिक्तः कषायः सुरभिः कक्खटो निर्भरो दृढः ॥ १९ ॥

अनुष्टुप्

विनाकृतवि विरहितवि मुक्तवि निर्व्यूढवि तिक्तवि कषायवि सुरभिवि कक्खटवि निर्भरवि दृढवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ तान्ताः Koṣakalpataru 6.16.37 · p. 209

न्याये तु युक्तं त्रिषु मिश्रितादौकूरे तु भक्तं त्रिषु सेवितादौ ।मुक्तोऽपवृत्ते त्रिषु मोक्षिते स्यात्स्तः शंस्तारौ स्तोतृविनाशकौ च ॥ ३७ ॥

इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा: pāda 2, syllable 3 स्ता (wrong syllable)

meaningsअपवृत्त मोक्षित

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश तान्ताः Śabdaratnāvalī 7.16.38 · p. 216

मुक्तिर्मोक्षे मोचने च भवेत्सौख्यभिदि स्त्रियाम् ।मुक्तः स्यात्प्राप्तमोक्षे च नन्दिते मोचिते त्रिषु ॥

अनुष्टुप्

meaningsप्राप्तमोक्ष नन्दित मोचित

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.177 · p. 152

पृथिवीजननीगावो ब्रह्माण्याद्याश्च मातरः ।मूर्धाभिषिक्तोऽमात्येऽपि मुक्तौ निर्वृतमोचितौ ॥ १७७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsनिर्वृत मोचित

मुक्त as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश सृष्टसृष्टं स्यान्निर्मिते मुक्ते भूरिनिश्चितयोरपि ॥ Dharaṇikośa 10.2.3
कोषकल्पतरु उत्थितमुक्तेऽपि चाथोत्थितमुद्यते स्या- द्वृद्धे प्रजातेप्युषितं च दग्धे । स्थिते तथा पर्युषिते हृते तु द्वेधीकृते स्यान्मुषितं त्रिलिङ्गम् ॥ ७८ ॥ Koṣakalpataru 6.16.78
कोषकल्पतरु विविक्तत्रिष्वस्फुटेऽथ मुक्ते विवेकयुक्तेऽप्यसंपृक्ते । परवद्विविक्तमुक्तं द्वितयोनं तद्रहोवाचि ॥ १०० ॥ Koṣakalpataru 6.16.100
नानार्थार्णवसंक्षेप सृष्टबहुनिर्मितयोर्मुक्ते सृणिस्तु नरि पावके । अङ्कुशे तु स्त्रियामेव केचिदन्ये तु पुंस्यपि ॥ १५५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1551
नानार्थार्णवसंक्षेप अतिमुक्तमाधवीसंज्ञकुसुमलतायां चाप्यथ त्रिषु । अतीव मुक्तेऽत्याकारस्त्वधिक्षेपे परे पुनः ॥ २० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.20
वैजयन्ती हीनमंत्रिण्यपि सुहृत्स्निग्धे प्रतिज्ञावत्यपि स्थितः । मंदस्वच्छन्दयोः स्वैरो हीनो मुक्तविगर्ह्ययोः ॥ २० ॥ Vaijayantī 6.4.20