धूत

dhūtaवि · adj.

In 14 kośas: 19 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1475 · p. 56

परिक्षिप्ते वलयितं निवृत्तं परिवेष्टितम् ॥ १४७४ ॥परिस्कृतं परीतं च त्यक्तं तूत्सृष्टमुज्झितम् ।धूतं हीनं विधूतं च विन्नं वित्तं विचारिते ॥ १४७५ ॥

अनुष्टुप्

परिक्षिप्तवि वलयितवि निवृत्तवि परिवेष्टितवि परिस्कृतवि परीतवि त्यक्तवि उत्सृष्टवि उज्झितवि धूतवि हीनवि विधूतवि विन्नवि वित्तवि विचारितवि

genderविadj.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.133 · p. 56

प्रेङ्खोलितं तरलितं लुलितं प्रेङ्खितं धुतम् ॥ १४८० ॥चलितं कम्पितं धूतं वेल्लितान्दोलिते अपि ।

अनुष्टुप्metre not read in every line

प्रेङ्खोलितवि तरलितवि लुलितवि प्रेङ्खितवि धुतवि चलितवि कम्पितवि धूतवि वेल्लितवि आन्दोलितवि

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.189

त्यक्तं हीनं विधुतं समुज्झितं धूतमुत्सृष्टे ।

उद्गीतिः

त्यक्तवि हीनवि विधुतवि समुज्झितवि धूतवि उत्सृष्टवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.174 · p. 233

अवज्ञातं चावमतं परिभूतेऽवमानितम् ।उत्सृष्टं विधुतं धूतं त्यक्तं हीनं समुज्झितम् ॥ १७४ ॥

अनुष्टुप्

अवज्ञातवि अवमतवि परिभूतवि अवमानितवि उत्सृष्टवि विधुतवि धूतवि त्यक्तवि हीनवि समुज्झितवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.29 · p. 25

अ[174b]न्तर्गतं विस्मृतं स्यात्प्राप्त-प्रणिहिते समे ।प्रेङ्खोलितं प्रेङ्खितं च धुतं धूतं च कम्पितम् ॥ २९ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्

अन्तर्गतवि विस्मृतवि प्राप्तवि प्रणिहितवि प्रेङ्खोलितवि प्रेङ्खितवि धुतवि धूतवि कम्पितवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.32 · p. 25

धूतं हीनं विधूतं च मुक्तं हापितमित्यपि ।करम्बितं तूत्खचितमाच्छिन्नं तु बलाद्धृतम् ॥ ३२ ॥

अनुष्टुप्

धूतवि हीनवि विधूतवि मुक्तवि हापितवि करम्बितवि उत्खचितवि आछिन्नवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.360 · p. 96

कम्पितं चलितं ? धूतं लुलितं वेल्लितं समम् ।प्रोङ्खितान्दोलिते चापि देश्ये हिञ्चितमीक्ष्यते ॥ ३६० ॥

अनुष्टुप्

कम्पितवि चलितवि धूतवि लुलितवि वेल्लितवि प्रेङ्खितवि आन्दोलितवि हिञ्चितवि

genderविadj.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.705 · p. 118

चलिते प्रेङ्खितं धूतं वेल्लितं परिवेल्लितम् ।प्रेङ्खोल्लितो वेल्लितकोऽऽन्दोलितो लोलिते त्रयम् ॥ ७०५ ॥

अनुष्टुप्

प्रेङ्खितवि धूतवि वेल्लितवि परिवेल्लितवि प्रेङ्खोल्लितवि वेल्लितकवि आन्दोलितवि

genderविadj.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.718 · p. 120

त्राते त्राणं चावितं चाप्यवीतं गुप्तमित्यपि ।संत्यक्ते धूतविधुते विधूतं धौतमित्यपि ॥ ७१८ ॥

अनुष्टुप्

त्राणवि अवितवि अवीतवि गुप्तवि धूतवि विधुतवि विधूतवि धौतवि

genderविadj.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.104 · p. 44

वेल्लितं प्रेङ्खितं धूतमान्दोलितं च वीजितम् ।दोला प्रेङ्खोलनं प्रेङ्खा हिन्दोलश्चापहिञ्चितम् (?) ॥ १०४ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 लि (wrong syllable)

वेल्लितवि प्रेङ्खितवि धूतवि आन्दोलितवि वीजितवि दोलास्त्री प्रेङ्खोलनक्ली प्रेङ्खास्त्री हिन्दोलपुं अपहिञ्चितक्ली

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2681 · p. 433

त्यक्तमुज्झितमुत्सृष्टं धूतं विधूतमित्यपि ।हीनं चेत्यभिधेयानि त्यक्तस्य संभवन्ति वै ॥ २६८१ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 स्य (wrong syllable)

त्यक्तवि उज्झितवि उत्सृष्टवि धूतवि विधूतवि हीनवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2691 · p. 435

कम्पितं चलितं धूतमान्दोलनञ्च वेल्लितम् ॥ २६९१ ॥

metre not recognised

कम्पितवि चलितवि धूतवि आन्दोलितवि वेल्लितवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.48 · p. 166

कम्पिते चलिताधूतवेल्लितप्रेङ्खिताधुतम् ।व्याधूतं विधुतं धूतमाकम्पितविकम्पितम् ॥

अनुष्टुप्

चलितवि आधूतवि वेल्लितवि प्रेङ्खितवि आधुतवि व्याधूतवि विधुतवि धूतवि आकम्पितवि विकम्पितवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.77 · p. 168

त्यक्तं हीनञ्च विधुतं धूतोत्सृष्टसमुज्झितम् ।भाषितोक्तोदिताख्यातलपिताभिहितजल्पितम् ।विदितं बूधितं बुद्ध मनितं प्रतिपन्नवत् ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 लपि (syllable split)

त्यक्तवि हीनवि विधुतवि धूतवि उत्सृष्टवि समुज्झितवि भाषितवि उक्तवि उदितवि आख्यातवि लपितवि अभिहितवि जल्पितवि विदितवि बुधितवि बुद्धवि मनितवि प्रतिपन्नवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि षष्ठः काण्डः Śabdaratnākara 6.66 · p. 254

भरिते प्राणं पूर्णं च पूर्तं पूरितं छादितम् ।छन्नं, त्यक्ते विधुतवद्धूतं, विन्नं विचारिते ॥ ६६ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

प्राणवि पूर्णवि पूर्तवि पूरितवि छादितवि छन्नवि विधुतवि धूतवि विन्नवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि षष्ठः काण्डः Śabdaratnākara 6.69 · p. 255

असुक्षणमसुर्क्षणमसूर्क्षणमसूक्षणम् ।कम्पिते तु धुतं धूतं प्रेङ्खोलितं च प्रेङ्खितम् ॥ ६९ ॥

metre not recognised

असुक्षणक्ली असुर्क्षणक्ली असूर्क्षणक्ली असूक्षणक्ली धुतवि धूतवि प्रेङ्खोलितवि प्रेङ्खितवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1673 · p. 201

वेल्लितं प्रेङ्खितं धूतं रिङ्गितं त्वङ्गितं धुतम् ।प्रेङ्खोलितं च संतप्तो धूपितस्तापितो धुतः ॥ १६७३ ॥

अनुष्टुप्

वेल्लितवि प्रेङ्खितवि धूतवि रिङ्गितवि त्वङ्गितवि धुतवि प्रेङ्खोलितवि संतप्तवि धूपितवि तापितवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1690 · p. 203

त्यक्तं हीनं समुत्सृष्टं धुतं धूतं समुज्झितम् ।विहस्तव्याकुलौ तुल्यौ प्रत्यादिष्टो निराकृतः ॥ १६९० ॥

अनुष्टुप्

त्यक्तवि हीनवि समुत्सृष्टवि धुतवि धूतवि समुज्झितवि विहस्तवि व्याकुलवि प्रत्यादिष्टवि निराकृतवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.101 · p. 209

मनिते विदितज्ञातौ बुधिते बोधबुद्धवत् ।त्यक्ते तु विधुतोत्सृष्टहीनधूतसमुज्झिताः ॥ १०१ ॥

अनुष्टुप्

मनितवि विदितवि ज्ञातवि बुधितवि बोधवि बुद्धवि त्यक्तवि विधुतवि उत्सृष्टवि हीनवि धूतवि समुज्झितवि

genderविadj.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास तपादः Dharaṇikośa 15.1.9 · p. 62

प्राप्ते समञ्जसावाप्ते धूते कम्पिततर्जिते ।मूर्तो मूर्छान्विते व्यक्ते दीप्तं दग्धे प्रभास्वरे ॥

अनुष्टुप्

meaningsकम्पित तर्जित

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ तान्ताः Koṣakalpataru 6.16.5 · p. 205

फले च पर्याप्तगतं च षण्ढेत्रिषु प्रणीतेऽपि च हिंसिते च ।धुतं भवे*******धूतं तथा भर्त्सितकम्पितार्थम् ।पूतं पवित्रे बहुलीकृते चतोयेऽथ शास्त्रेऽवधृते श्रुतं स्यात् ॥ ५ ॥

उपेन्द्रवज्राtwo metres in one verse

meaningsभर्त्सित कम्पित

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् वाच्यलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.14 · p. 41

ध्वस्तं ग्रासीकृते लुप्ते नयहीनेऽप्यवोचत ।धुतं तु कम्पिते त्यक्ते धूतं त्यक्तेऽपि कम्पिते ॥ १४ ॥

अनुष्टुप्

meanings

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश तान्ताः Śabdaratnāvalī 7.16.19 · p. 215

धुतं त्यक्ते विधूते स्याद् धूतं कम्पितभर्त्सिते ॥

meaningsकम्पित भर्त्सित

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.4.8 · p. 228

द्रुतं शीघ्रे शीघ्रगतेऽप्यवदीर्णविलीनयोः ।दृढं गाढेऽधिके स्थूले धूतं त्यक्ते प्रकंपिते ॥ ८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsत्यक्त प्रकंपित

धूत as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु निरस्तपर्यस्तः पतिते हतेऽथ कुपिते क्षिप्ते तथोत्तेजिते- ऽप्यायस्तो निहतेऽप्यथ प्रतिहते धूते निरस्तः स्मृतः । तूर्णोक्तिप्रहितोज्झितेष्वथ मते विश्वासयोग्येऽन्यव- द्विश्वस्तो निभृतेऽपि योषिति पुननिर्भर्तृकावाचकः ॥ १७ ॥ Koṣakalpataru 6.16.17
परमानन्दीयनाममाला धुर्गुह्यकेशेऽथ धूर्धूते भरे कम्परथास्ययोः । नो ज्ञानस्थानयोर्बुद्धे निर्बन्धेऽस्माकमप्यतः ॥ २७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.27
वैजयन्ती वेल्लितविधुतौ त्यक्तकंपितौ विदितौ ज्ञातसंश्रुतौ । विलीनौ लीनविद्रुतौ वेल्लितौ धूतकुञ्चितौ ॥ २३ ॥ Vaijayantī 7.4.23