शस्त्र
śastraक्ली · neut.In 22 kośas: 39 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 33 as a meaning of another word.
शीघ्रवेधी लघुहस्तोऽपराद्धेषुस्तु लक्ष्यतः ॥ ७७२ ॥च्युतेषुर्दूरवेधी तु दुरापात्यायुधं पुनः ।हेतिः प्रहरणं शस्त्रमस्त्रं तच्च चतुर्विधम् ॥ ७७३ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
लोहं कालायसं शस्त्रं पिण्डं पारशवं घनम् ॥ १०३७ ॥गिरिसारं शिलासारं तीक्ष्णकृष्णामिषे अयः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नाराचो लोहनालोऽस्त्रसायकोऽसिस्तु सायकः ॥ १४२ ॥श्रीगर्भो विजयः शास्ता व्यवहारः प्रजाकरः ।धर्मपालोऽक्षरो देवस्तीक्ष्णकर्मा दुरासदः ॥प्रसङ्गो रुद्रतनयो मनुज्येष्ठः शिवङ्करः ।करपालो विशसनस्तीक्ष्णधारो विषाग्रजः ॥धर्मप्रचारो धाराङ्गो धाराधरकरालिकौ ॥ १४३ ॥चन्द्रभासश्च शस्त्रोऽथ क्षुर्यस्त्री कोशशायिका ।पत्त्रं च धेनुका पत्त्रपाले तु हुलमातृका ॥ १४४ ॥कुट्टन्ती पत्त्रफलाथ शक्तिः कासूर्महाफला ।अष्टतालायता सा च पट्टिसस्तु खुरोपमः ॥ १४५ ॥लोहदण्डस्तीक्ष्णधारो दुःस्फोटाराफलौ समौ ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 फ (wrong syllable)
नाराचपुंलोहनालपुंअस्त्रसायकपुंअसिपुंसायकपुंश्रीगर्भपुंविजयपुंशास्तृपुंव्यवहारपुंप्रजाकरपुंधर्मपालपुंअक्षरपुंदेवपुंतीक्ष्णकर्मन्पुंदुरासदपुंप्रसङ्गपुंरुद्रतनयपुंमनुज्येष्ठपुंशिवङ्करपुंकरपालपुंविशसनपुंतीक्ष्णधारपुंविषाग्रजपुंधर्मप्रचारपुंधाराङ्गपुंधाराधरपुंकरालिकपुंचन्द्रभासपुंशस्त्रपुंक्षुरीस्त्रीअस्त्रीस्त्रीकोशशायिकास्त्रीपत्त्रक्लीधेनुकास्त्रीपत्त्रपालपुंहुलमातृकास्त्रीकुट्टन्तीस्त्रीपत्त्रफलास्त्रीशक्तिस्त्रीकासूस्त्रीमहाफलास्त्रीपट्टिसपुंदुःस्फोटपुंआराफलपुं
genderपुंmasc.
genderक्लीneut.
गिरिसारमश्मसारं लोहं कालायसं तथा शस्त्रम् ।तीक्ष्णमयः पारशवं कवयः कथयन्त्यभिन्नार्थम् ॥ १७१ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
हेतिः शस्त्रं प्रहरणमायुधमस्त्रं चतुर्विधं तच्च ।मुक्तामुक्तममुक्तं करमुक्तं यन्त्रमुक्तं च ॥ ४६२ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
अस्त्रं शस्त्रं प्रहरणं हेतिर्वा नाथ तत्त्रिधा ।पाणियन्त्रादिना मुक्तं तच्च शक्तिशरादिकम् ॥ २५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तरवारिर्द्वयोश्चापि निस्त्रिंशः करपालकः ।क्लीबे शस्त्रं विशसनो धर्मपालः प्रजाकरः ॥ २८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तीक्ष्णधारोधरो देवो व्यवहारो दुरासहः ।प्रसङ्गी रुद्रतनयः शस्त्रो विजय इत्यपि ॥ २८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याद्गात्रापरनासीरमन्दिराणां ततः परम् ।मयूरकादम्बरयोः शस्त्रस्य नगरस्य च ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
लोहोऽस्त्री गिरिसारं स्याच्छिलासारमयो घनम् ।शस्त्रं पिण्डं पारशवं तीक्ष्णं कालायसं तथा ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षुद्रकानां मालवानां सेनायां वृन्दसंयुता ।वदन्ति तां कोषविदो बुधाः क्षौद्रकमालवीम् ॥सेनाजघनभागे तु भवेत्प्रतिस[120b]रस्त्रिषु ।नासीरं ना न सेनाग्रं सज्जनं तूपरक्षणम् ॥शस्त्रं ना न प्रहरण-वधत्रास्त्र-धनूंषि च ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
श्रीगर्भ-चन्द्रभासौ शस्त्र-कृपाणौ द्वयो रिष्टिः ।वारङ्गः त्सरुरेतन्मुष्टिः स्यान्मेखलाबन्धः ॥ ३० ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
शस्त्राण्यथो स्युर्यन्त्राणि नाल्यपि नालिका स्त्रियाम् ॥ ३८ ॥
genderक्लीneut.
महोदयं कांस्यमृगव्यचव्य-वणिज्यवीर्याणि तमिस्र-शस्त्रे ।त्वक्क्षीरकादम्बर-मन्दिराणिमसूरनासीरयुतानि तद्वत् ॥ ८३ ॥
उपजातिः
genderस्त्रीक्लीf. n.
यावानिति समुच्चयो कश्चिद्यस्त्रान्तः शब्दः स नपुंसके बोद्धव्यः । पुत्रमन्त्रश्वित्रशब्दान् वर्जयित्वेत्यर्थः । यथा । सूत्रं शस्त्रं शास्त्रं मित्रं पत्रं पवित्रं च । गात्रं पोत्रं पात्रं दात्रं सत्रं परित्रं चेत्यादि । अयं पुत्रः सुतः । अयं मन्त्रो होमवाच्यो वेदश्च । हि शब्दोऽनुक्तसमुच्चयार्थः ।तेन छत्रछात्रविष्णुमित्रादीनां पुंस्त्वप्राप्तेः सिद्धिः । अयं छत्रो नर्त्तकः आतपवारणवाचकस्य छत्रशब्दस्य नपुंसकतैव । इदं छत्रं वर्षातपवारणम् । अयं छत्रोऽध्येता । अयं विष्णुमित्रः कश्चित्पुरुषः ।यात्रामात्राभस्त्रादंष्ट्रा विद्यात् स्त्रियां वरत्रा च ।इदूदन्तं यच्चैकाच् शरद्दरद्दृषत्प्रावृषश्चैव ॥ १२ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
शस्त्रे स्यान्न क्लिको हेतीर्ऋष्टिः खङ्गे प्रचारकः ।चन्द्रहासोऽर्धचन्द्राग्रेऽप्युली तु करवालिका ॥ १९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षुरोऽस्य वपनं शस्त्रं कर्तिका कर्तनीत्यपि ।शल्यस्कन्दिनी धार्या त्वक्ष्णाक्षूर्नखकृन्तनम् ॥ २४३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 श (syllables merged)
genderक्लीneut.
मौर्व्यादिप्रान्तमल्यादिकन्दर्पस्यैक्षवं धनुः ।हेतिरस्त्राऽयुधं शस्त्रं पुष्पाद्यस्त्रः स्मरो मतः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शस्त्रं पिण्डं शिलासारं गिरिसारमयोऽपि च ।तीक्ष्णकृष्णामिषे पारशवं तत्किट्टके पुनः ॥ ३१७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लघुहस्तः शीघ्रवेधी शास्त्रं हेतिस्ततायुधम् ।अस्त्रं प्रहरणं तुल्यमथ भेदान्ब्रुवे गुरुन् ॥ ३८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
आयुधेऽस्त्रं च शस्त्रं च हरं प्रहरणं तथा ।धनुर्धनुश्च चापश्च कथितौ पुंनपुंसकौ ॥ ३५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शस्त्रमस्त्रं प्रहरणं हननं हेतिरायुधम् ।धनुः शरासनं चापः कोदण्डः कार्मुकेषुमुक् ॥ २२२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिरस्त्राणं तु शीर्षण्यं जालिका त्वङ्गरक्षिका ।शस्त्रमायुधमस्त्रं च हेतिः प्रहरणं स्मृतम् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आयुधं हेतिरस्त्रञ्च शस्त्रं प्रहरणं पुनः ॥ १२६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
श्रीगर्भस्तीक्ष्णकर्मा च शस्त्रः कौक्षेयकोऽक्षरः ।व्यवहारश्च देवोऽसिः विजयश्च विषाग्रजः ॥ १२८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लोहं शस्त्रं तथा तीक्ष्णं धीनं च धीवरं घनम् ।गिरिसारं शिलासारं पिण्डं पारशवं पुनः ॥ १७९१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अस्त्रे शस्त्रं प्रहरणमुद्घातो हेतिरायुधम् ।अस्त्रियौ तु धनुश्चापौ धनुकोदण्डकार्मुकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कौक्षेयस्तरवारिः स्यात्तरवारः कृपाणकः ।निस्त्रिंशः करवारोऽसिः कृपाणी शस्त्र इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शस्त्रं, चापे धन्व धन्वं पुंक्लीबो धनुवद्धनुः ।धनूः स्त्रियां त्रिणतावत् तृणता धनुषोऽग्रके ॥ २७२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 ण (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्याच्छिलाजतु शैलेयं गिरिधातुस्तु गैरिकम् ।शस्त्रं कालायसं तीक्ष्णं कृष्णं पारशवायसी ॥ ४१६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्त्रियां कृष्णविषाणा सा या कण्डूव्यपनोदिनी ।शस्त्रं स्तोत्रं ऋचां साम्नां शंसनं स्तवनं क्रमात् ॥ ११८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्रं शस्त्रं प्रहरणमायुधं तच्चतुष्टयम् ।करमुक्तं यन्त्रमुक्तममुक्तं मुक्तमित्यदः ॥ १३२५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्रं नेत्रयुगं वौषट् ॥वौषट्॥ फडस्त्रं शस्त्रमायुधम् ॥फट्॥
genderक्लीneut.
स्यान्नायकाग्रेसरिकौ नासीरं दर्प ऊष्मणि ।शस्त्रमायुधमुद्घातः स्थावरं तु धनुर्गुणी ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऋष्टिः खड्गः तरवारिः शस्त्रो भद्रात्मजश्च नः ।धाराविषो विरासनो न्युब्जखड्गः कटीतलः ॥ ५४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable); pāda 3, syllable 7 स (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चात्वालोऽस्त्री मृत्खनः स्यादुत्करोऽवकरालयः ।शस्त्राण्युक्थानि सामानि स्तोत्राणि स्तुतयोऽपि च ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सर्वाभिसारः सर्वौघः सर्वसन्नहनार्थकः ।न क्ली हेतिः शस्त्रमस्त्रमायुच्छत्रुघ्नमायुधम् ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुक्तामुक्तं धृतं मुक्तं नागपाशादिदीर्घकम् ।अमुक्तं छुरिकादि स्यादिति शस्त्रं चतुर्विधम् ॥ १९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सङ्ख्याभेदे तु शङ्खस्य शस्त्रस्यायसि लक्षयेत् ।अपराधे तु रन्ध्रस्य व्याधेः कुष्ठाख्यभेषजे ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
meanings
शस्त्र as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् हेतिरवेरर्चिश्च शस्त्रं च वह्निज्वाला च हेतयः । Amarakośa 3.3.138
- नामलिङ्गानुशासनम् पारशवशूद्रायां विप्रतनये शस्त्रे पारशवो मतः । Amarakośa 3.3.402
- नामलिङ्गानुशासनम् पाशआश्वाख्या शालिशीघ्रार्थे पाशो बन्धनशस्त्रयोः ॥ Amarakośa 3.3.421
- धरणिकोश परिघनिदाघः कथितो ग्रीष्मे उष्णस्वेदाम्भसोरपि । परिघो रवीन्दुयोगे स्याद्घाते शस्त्राकुले त्रिषु ॥ Dharaṇikośa 4.2.3
- धरणिकोश यष्टियष्टिहारलतायां स्याद्दारुशस्त्रविशेषयोः । यष्टिर्ब्राह्मणखट्वा च यष्टिश्च मधुपर्णिका ॥ Dharaṇikośa 10.3.6
- धरणिकोश कोङ्कणलक्षणं नाम्नि चिह्ने च कोङ्कणः शस्त्रदेशयोः । दुर्वर्णं रूप्येऽसद्वर्णे प्रोक्षणे वधसेचने ॥ Dharaṇikośa 14.1.6
- कल्पद्रुकोशः वराटभकनीनिकयोस्तारो वराटो रज्जुशस्त्रयोः । भेऽश्लेषहस्तश्रवणाः मेरुजम्ब्वां सुदर्शनः ॥ ११२ ॥ Kalpadrukośa 3.5.112
- कोषकल्पतरु यष्टिवृद्धौ तु पुष्टिः परिपोषणे च यष्टिर्द्वयोर्हारशरे च शस्त्रे । ध्वजस्य दण्डे मधुके च भार्ङ्ग्यां मुष्टिः पले बद्धकरेऽपि युग्मे ॥ १७ ॥ Koṣakalpataru 6.10.17
- कोषकल्पतरु हेतिशस्त्रे रवेस्तेजसि वह्निकीले हेतिः स्त्रियां स्यादथ जीविकायाम् । वृत्तिः स्त्रियां टिप्पणिकासु कौशि- क्याद्यासु रीतिष्वपि संप्रदिष्टा ॥ ५६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.56
- कोषकल्पतरु धनुस्धनुः पियाले नरि राशिभेदे- शरासनेऽसावपि शस्त्रमात्रे । धनुर्धरे तु त्रितये तनुस्तु त्वक्काययोः स्त्री विरले कृशेऽल्पे ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 6.21.1
- कोषकल्पतरु हनुविशेष्यवत्स्याद्धनुरस्ररोगे शस्त्रे च मृत्यौ च नखीषु च स्त्री । द्वयोः कपोलावयवेऽथ सूनुः पुत्रेऽनुजे भास्वति च प्रदिष्टः ॥ २ ॥ Koṣakalpataru 6.21.2
- कोषकल्पतरु पारसव[80a]पारसवो द्विजजाते शूद्रायां स्यात्परस्त्रीजे । शस्त्रे शीतशिवं शम्यां * * शैलेयमिश्योश्च ॥ ३५ ॥ Koṣakalpataru 6.29.35
- कोषकल्पतरु लोहसर्वत्र तैजसे स्यादयसि च शस्त्रेऽगरुद्रुमे तद्वत् । व्यूहो बलविन्यासे निर्माणे तर्कसंहत्योः ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.32.40
- नानार्थार्णवसंक्षेप अर्चिस्अर्चिस्तु भासि ज्वालायां शस्त्रे च स्त्रीनपुंसकम् । आशा स्त्री दीर्घतृष्णायां दिश्यवान्तरदिश्यपि ॥ ६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.63
- नानार्थार्णवसंक्षेप कोलास्त्रियां तु कोला पिप्पल्यां (शा?श)स्त्रे चव्याख्यभेषजे । ना तु भेलकसंज्ञे स्यात् प्लवे सौरौ द्वयोः पुनः ॥ २८९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.289
- नानार्थार्णवसंक्षेप वज्रब्रह्मचर्ये च वर्णा तु तुवरीसंज्ञधान्यके । पृथुबीजे स्त्रियां वज्रं त्वस्त्री कुलिशशस्त्रयोः ॥ ११५८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1158
- नानार्थार्णवसंक्षेप हेतिशस्त्रेऽथ हेम क्ली तोये कनकेऽप्यथ पुंसि सः । हेमन्ते स्त्री तु होता स्यात् वाचि यज्ञे तथार्त्विजि ॥ १६०७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1607
- नानार्थार्णवसंक्षेप विष्कम्भविष्कम्भः प्रतिबन्धे च प्रतिबन्धस्य साधने । अर्गलादौ मूढगर्भभेदयोः शस्त्रदार्ययोः ॥ १९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.192
- नानार्थार्णवसंक्षेप आयुधपुंन्नपुंसकयोः शस्त्रे स्यादथार्द्रकमस्त्रियाम् । शृङ्गिबेराख्यकन्दे स्यादथ स्याद्भेद्यलिङ्गकम् ॥ १९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.192
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षुरप्रअर्धचन्द्राख्यशस्त्रे स्यात् कश्चित् त्वश्वान्तरेऽभ्यधात् । कुञ्चिका त्वङ्कुटाभिख्य कपाटोघाटयन्त्रके ॥ ५४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.549
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रहरणस्यात् तु प्रहरणं शस्त्रे युद्धे प्रवहणं पुनः । कर्णीरथे प्रकृष्टे च वहनेऽथ प्रमन्थने ॥ २८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.28
- नानार्थार्णवसंक्षेप पारशवशस्त्र इत्यभिधेयोक्तिर्दृष्टा पारशवध्वनेः । पूर्वशास्त्रेषु (शञ्च ? शस्त्रे च) तत्रायोर्थो विवक्षितः ॥ ३७५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.375
- परमानन्दीयनाममाला गदयित्नुगन्धवत्यचलामद्यव्यासमातृषु पत्तने । गदयित्नुः स्मरे शस्त्रे सुरायां गन्धमादनी ॥ १६९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.9.169
- परमानन्दीयनाममाला चक्रशस्त्रे दम्भान्तरे दुष्टे चित्रा दन्तीसुभद्रयोः । दिव्यस्त्रियां च नक्षत्रमेदे चित्रमथाद्भुते ॥ १७७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.11.177
- शब्दरत्नावली शूलशूलमस्त्रे गदे शस्त्रे मृत्यौ योगे निकेतने । शूला पण्यस्त्रियां स्त्री तु शैलः पर्वततार्क्ष्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.37
- शब्दरत्नावली शशः शस्त्र ईश्वरेऽपि स्यान्मङ्गले तु नपुंसकम् । शान्तौ च शयने शी स्याद्धियांशा शूर्निगद्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.1
- शब्दरत्नावली पशपांशुर्धूलिषु शय्यासु चिरसञ्चितगोमये । पशुर्मृगादौ प्रमथे देवे च प्राणिमात्रके ॥ पशुसन्दर्शनेऽपि स्यादव्ययं पश्वेति स्मृतम् । पशो ना बन्धने शस्त्रे छात्राद्यन्तश्च निन्दिते ॥ कर्णान्तः शोभनार्थे च केशान्तः संहतार्थके । पेशी स्त्री मांसपिण्ड्याञ्च मांसीखड्गपिधानयोः ॥ अण्डभेदे नदीभेदे पिशाचीराक्षसीभिदोः । वंशः कुले च पृष्ठांशे वर्गतेजनयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.9
- शब्दरत्नावली लोहलोहः शस्त्रेऽस्त्रियां क्लीबं सर्वतैजसजोङ्गके । वहस्तु वृषभस्कन्धे स्याद्गन्धवाहवाहयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.10
- तन्त्राभिधान हूंक्रोधाख्यो हूं तनुत्रञ्च शस्त्रास्त्रे(दिः) रिपुसंज्ञकः ॥हूं॥ Tantrābhidhāna 2.52.9
- तन्त्राभिधान फट्श(अ)स्त्रास्त्रे(दिः) फट् छोटिका स्यादङ्गान्तः सुरवाचकः ॥फट्॥ Tantrābhidhāna 2.52.11
- वैजयन्ती शूलशुभ्रिर्नार्केऽर्थवत्सौम्ये शूरौ विक्रान्तकुक्कुटौ । शूलोऽस्त्री रुजि शस्त्रे च श्वेतं धवलरूप्ययोः ॥ ९२ ॥ Vaijayantī 6.5.92
- वैजयन्ती कार्मुककटीरं कन्दरे कट्यां कलत्रं श्रोणिभार्ययोः । क्रन्दनं रुदिते ध्वाने कार्मुकं शस्त्रचापयोः ॥ ६ ॥ Vaijayantī 7.3.6
- वैजयन्ती प्रहरणनिर्भर्त्सनमलक्तेऽपि मोक्षे निश्रेयसं शुभे । शस्त्रे युद्धे प्रहरणं कार्ये हेतौ प्रयोजनम् ॥ ८ ॥ Vaijayantī 8.3.8