आयुध
āyudhaक्ली · neut.In 18 kośas: 22 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 28 as a meaning of another word.
शीघ्रवेधी लघुहस्तोऽपराद्धेषुस्तु लक्ष्यतः ॥ ७७२ ॥च्युतेषुर्दूरवेधी तु दुरापात्यायुधं पुनः ।हेतिः प्रहरणं शस्त्रमस्त्रं तच्च चतुर्विधम् ॥ ७७३ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
हेतिः शस्त्रं प्रहरणमायुधमस्त्रं चतुर्विधं तच्च ।मुक्तामुक्तममुक्तं करमुक्तं यन्त्रमुक्तं च ॥ ४६२ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
सम्पत्तिः सम्पदा संपल्लक्ष्मीः श्रीर्विपदा विपत् ।विपत्तिरापद्दुःखार्था न द्वयोरायुधं पुनः ॥ २५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पट्टदोहदयोर्नादमुदयोः छादकुन्दयोः ।कुमुदायुधोत्सेधानां कवन्धश्रामयोरपि ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 धो (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
अलंकारसुवर्णं तु शृङ्गीकनकमायुधम् ।शृङ्गी स्त्रियां चाथ हेमविकारे स्याद्धिरण्मयम् ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हत्नुरस्त्र्यायुधं हेतिर्दलपस्तोत्त्रमन्तिमे ।पाणिमुक्तं तु शक्त्यादि यन्त्रमुक्तं शरादिकम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्राद्धो[232b]त्सेध-कबन्ध-सौध-मधु चान्धं चायुधं चौषधंमौनं मानविमानयानपुलिनापीनोदपानासनम् ।उद्यानं नलिनं खलीनखलिनस्थानाभिधानौदन-ब्रह्मप्रेमसमानजानुनिधनप्रस्फोटनं पक्ष्म च ॥ ५० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
श्राद्धपुंक्लीउत्सेधपुंक्लीकबन्धपुंक्लीसौधपुंक्लीमधुपुंक्लीअन्धपुंक्लीआयुधपुंक्लीऔषधपुंक्लीमौनपुंक्लीमानपुंक्लीविमानपुंक्लीयानपुंक्लीपुलिनपुंक्लीआपीनपुंक्लीउदपानपुंक्लीआसनपुंक्लीउद्यानपुंक्लीनलिनपुंक्लीखलीनपुंक्लीखलिनपुंक्लीस्थानपुंक्लीअभिधानपुंक्लीओदनपुंक्लीब्रह्मन्पुंक्लीप्रेमन्पुंक्लीसमानपुंक्लीजानुपुंक्लीनिधनपुंक्लीप्रस्फोटनपुंक्लीपक्ष्मन्पुंक्ली
genderपुंक्लीm. n.
एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं स्थूलो राशिः । अलक्तकः पादादिरागद्रव्यम् । कर्पासः सूत्रद्रव्यम् । सूर्यो रविः । कूर्पासः कञ्चुकम् । सारथिः सूतः । तरङ्गः कल्लोलः । अलकः केशरचना । समुडाः संपुटकः । वराटः कपर्दकम् ।सैन्यायुधमङ्गलनगरवृन्त[त्त]फलमूलहरितालबिम्बमुकुटकुड्मलतस्तृतीयाप्रकृतिः ।पुंस्यवसथस्तथोद्गीथः संवीथः कालगीथश्च ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
मौर्व्यादिप्रान्तमल्यादिकन्दर्पस्यैक्षवं धनुः ।हेतिरस्त्राऽयुधं शस्त्रं पुष्पाद्यस्त्रः स्मरो मतः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रूप्यस्वर्णद्वयं श्लेषः कथ्यते घनगोलकः ।अथालङ्कारपीते स्याच्छ्टङ्गीकनकमायुधम् ॥ ३२६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लघुहस्तः शीघ्रवेधी शास्त्रं हेतिस्ततायुधम् ।अस्त्रं प्रहरणं तुल्यमथ भेदान्ब्रुवे गुरुन् ॥ ३८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अलिन्दः कुकुदः कन्दाष्टापदौ गुददोहदौ ।छदः ककुदकुन्दौ च सौधोत्सेधायुधा अपि ॥ १४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शस्त्रमस्त्रं प्रहरणं हननं हेतिरायुधम् ।धनुः शरासनं चापः कोदण्डः कार्मुकेषुमुक् ॥ २२२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिरस्त्राणं तु शीर्षण्यं जालिका त्वङ्गरक्षिका ।शस्त्रमायुधमस्त्रं च हेतिः प्रहरणं स्मृतम् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आयुधं हेतिरस्त्रञ्च शस्त्रं प्रहरणं पुनः ॥ १२६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
अस्त्रे शस्त्रं प्रहरणमुद्घातो हेतिरायुधम् ।अस्त्रियौ तु धनुश्चापौ धनुकोदण्डकार्मुकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्रं शस्त्रं प्रहरणमायुधं तच्चतुष्टयम् ।करमुक्तं यन्त्रमुक्तममुक्तं मुक्तमित्यदः ॥ १३२५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्रं नेत्रयुगं वौषट् ॥वौषट्॥ फडस्त्रं शस्त्रमायुधम् ॥फट्॥
genderक्लीneut.
स्यान्नायकाग्रेसरिकौ नासीरं दर्प ऊष्मणि ।शस्त्रमायुधमुद्घातः स्थावरं तु धनुर्गुणी ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सर्वाभिसारः सर्वौघः सर्वसन्नहनार्थकः ।न क्ली हेतिः शस्त्रमस्त्रमायुच्छत्रुघ्नमायुधम् ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आत्मजो मन्मथे पुंसि रुधिरे क्ली मनस्यपि ।द्वे तु पुत्रे स्वजे तु त्रिरायुधं तु जले नपि ॥ १९१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsजल
पुंन्नपुंसकयोः शस्त्रे स्यादथार्द्रकमस्त्रियाम् ।शृङ्गिबेराख्यकन्दे स्यादथ स्याद्भेद्यलिङ्गकम् ॥ १९२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशस्त्र
doubtful
आयुध as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् शस्त्रनिदेशग्रन्थयोः शास्त्रं शस्त्रमायुधलोहयोः । Amarakośa 3.3.339
- नामलिङ्गानुशासनम् शूलमलोऽस्त्री पापविट्किट्टान्यस्त्री शूलं रुगायुधम् ॥ १९७ ॥ Amarakośa 3.3.197
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) शल्यशलाकायुधयोः शल्यं बाधा दुःखनिषेधयोः । स्थूणास्तब्धत्वयोः स्तम्भ इला वागघ्न्ययोरपि ॥ ८३४ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.834
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) काण्डअभिधेयाभिप्रायप्रयोजनद्रव्यवाचकेष्वर्थः । प्रस्तावे संघाते कुत्सायामायुधे जले काण्डम् ॥ ८६७ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.867
- धरणिकोश हेतिहेतिः सूर्यस्य वह्नेश्च भासि हेतिस्तथायुधे । गर्तस्त्रिगर्तदेशे स्याद्गर्तो भूमिबिलेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 15.2.17
- धरणिकोश अस्त्रआर्द्रा ऋक्षे क्लिन्नमार्द्रमस्त्रमायुधलोहयोः । अभ्रं व्योम…शुभ्रं शुक्रप्रदीप्तयोः ॥ Dharaṇikośa 26.1.8
- धरणिकोश शस्त्रशास्त्रं ग्रन्थे निदेशे च शस्त्रमायुधलोहयोः । क्षीरं दुग्धे च नीरे च भूरि प्राज्यसुवर्णयोः ॥ Dharaṇikośa 26.1.9
- धरणिकोश सत्त्वसत्त्वं द्रव्ये स्वभावेऽपि पिशाचादौ गुणे रसे । आयुधे व्यवसाये च वृद्धौ प्राणेषु जन्तुषु ॥ Dharaṇikośa 28.3.3
- कोषकल्पतरु हत्नुदानू पराक्रान्तवदान्यकौ स्तो मनू द्वयोरादिनृपालमन्त्रौ । हत्नू [उ ?]भावायुधमामयश्च जह्नू तरौ कृष्णनृपर्षिभेदौ ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.4
- कोषकल्पतरु शूलशूलं च न स्त्री मतमायुधार्त्यो- र्योगे च मृत्यावपि केतने च । स्त्रियां तु पण्यप्रमदार्थके स्या- त्कीले तथा दुष्टवधार्थकेऽपि ॥ ७० ॥ Koṣakalpataru 6.28.70
- कोषकल्पतरु कासूछत्रोषधे स्त्री त्विह बुद्धिशक्त्या- युधे च कासूर्विकलोक्तिषु स्यात् । प्रसूर्जनन्यामपि वामिकायां तथा कदल्यामपि वीरुदर्थे ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 6.31.85
- नानार्थार्णवसंक्षेप अस्त्रअभ्रकाह्वयधातावप्यस्त्रमायुधचापयोः । अघं तु व्यसने पापे दुःखेऽथ स्यादलध्वनिः ॥ ३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप यष्टिगृहस्थदण्डे त्वाहान्यस्तोमराख्यायुधान्तरे । तरवारिसमाख्येऽन्ये खड्गादन्यत्र चायुधे ॥ १०५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1051
- नानार्थार्णवसंक्षेप शस्त्रनरं वररुचिः प्राह शस्त्रं तु क्लीबमायुधे । अयस्यृङ्मन्त्रभेदेषु शंसायाः साधनेषु च ॥ १३१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1316
- नानार्थार्णवसंक्षेप शरुशयुस्तु नार्के स्वप्ने च द्वयोस्त्वजगरेऽथ ना । शरुः स्यादायुधे क्रोधे द्वयोस्तु स्यात् कपिञ्जले ॥ १३३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1331
- नानार्थार्णवसंक्षेप वधत्रवाहित्रं तु विजानीयाद् वहनाख्यरथान्तरे । यानपात्रे च पोताख्ये वधत्रं त्वायुधे स्मृतम् ॥ ६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.68
- नानार्थार्णवसंक्षेप अररुअजिष्णुस्तु पुमानग्नावुदके तु नपुंसकम् । अररुस्त्वसुरे द्वे स्यान्मन्थनेऽथायुधे नपि ॥ १५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.156
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षिपण्युइङ्गुदाह्वयवृक्षे च तयोस्तु प्रसवे नपि । क्षिपण्युस्तु पुमान् वायावायुधेऽर्थवसन्तयोः ॥ ४८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.485
- नानार्थार्णवसंक्षेप छिदिरछिदिरस्तु पुमानग्नौ वज्रे क्ली मूषिके द्वयोः । अस्त्री त्वायुधसामान्ये वज्रशब्दः प्रयोगवान् ॥ ७६४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.764
- नानार्थार्णवसंक्षेप शरठआयुधे चैव चापे च क्रीडाशीले तु भेद्यवत् । शकलस्त्वृषिभेदे ना खण्डे तु नरशण्डयोः ॥ १७८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1782
- नानार्थार्णवसंक्षेप केशवायुधकेशवायुधमित्येतत् केशवस्यायुधे तथा । रथचक्रेऽप्यथ ज्ञेयं ग्रामणीकुलमित्यदः ॥ ८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.8
- शब्दरत्नावली गदाअब्दः सम्वत्सरे मेघे युस्तके च पयोनिधौ ॥ अन्दूर्भूषणभेदे स्यान्निगडेऽपि भवेत् स्त्रियाम् । कन्दोऽस्त्री शस्यमूले स्याच्छूरणे जलदे पुमान् ॥ कुन्दो मुकुन्दे निधिभिद्भूमिष्वस्त्री तु माथ्यके । क्षोदः स्यात्पेषणे पुंसि सन्धाने च रजस्यपि ॥ गदो विष्णुभ्रातरि स्याद्व्याधौ ना चायुधे गदा । छदः पक्षे च पत्रे च ग्रन्थिपर्णे तमालके ॥ छन्दोऽभिप्रायवशयोर्वेदकिन्यामनीषयोः(?) । नन्दिर्ना नन्दिकेश्वरद्युताङ्गानन्दयोरपि ॥ नदी स्त्रियान्तु सरिति शोणादौ नदः पुमान् । नन्दाहलिञ्जरगोर्योस्तु तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् ॥ पुमान्नरपतौ गोपभेदानन्दनिधिष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.2
- शब्दरत्नाकर अस्त्रअर्चा पूजाप्रतिमयोरर्तिश्चापाग्रपीडयोः । कोदण्डायुधयोरस्त्रमभ्रं व्योम्नि पयोमुचि ॥ १८७० ॥ Śabdaratnākara 4.1.1870
- शब्दरत्नाकर हेतिहरिदर्कहये वर्णे पुंसि स्यात् ककुभि स्त्रियाम् । हेतिः स्त्रीपुंसयोर्ज्वाले किरणायुधयोरपि ॥ २०३० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2030
- वैजयन्ती हेतिस्थूणा सूर्म्यां गृहस्तंभे हिंसा चौर्यादिके वधे । हेलावज्ञाभावचारौ हेतिर्ज्वालांशुरायुधम् ॥ ४६ ॥ Vaijayantī 6.2.46
- वैजयन्ती अस्त्रअभ्रं सलिलदे व्योमन्यस्त्रं कोदण्ड आयुधे । अग्रं पुरश्शिखामानशैष्ट्याधिक्यफलेषु च ॥ १ ॥ Vaijayantī 6.3.1
- वैजयन्ती गदागडुः पृष्ठगुडे कुब्जे गदो रोगो गदायुधम् । गोप्यो रक्ष्ये दाससुते घ्राणमाघ्रातनासयोः ॥ २९ ॥ Vaijayantī 6.5.29
- वैजयन्ती पाणिपिण्डारे त्ववटोः पाणेश्चायुधस्य त्वयस्यपि । अपराधे तु रन्ध्रस्य बदरस्य तु नागरे ॥ ९ ॥ Vaijayantī 8.6.9