तिक्त
tiktaपुं · masc.In 16 kośas: 17 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
वक्त्रभेदी तु तिक्तोऽथ कषायस्तुवरो रसाः ॥ १३८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
तुवरस्तु कषायोऽस्त्री मधुरो लवणः कटुः ।तिक्तोऽम्लश्च रसाः पुंसि तद्वत्सु षडमी त्रिषु ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विदहन्मुखनासाक्षि संस्रावी मरिचादिषु ।दृश्यतेथापि तिक्तस्तु मुखपर्यायभेद्यपि ॥ ३१९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वरहिष्ठं च बर्हिष्ठमुदीच्यमपि कथ्यते ।स्यात्तिक्तं वारिपर्यायं वर्वरः सुमुखः पुनः ॥ २९५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
इष्टकापथमप्युक्तं ह्रीबेरं त्वम्बुसंज्ञकम् ।बालकं पिङ्गलं तिक्तमुदीच्यं केशनाम च ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ओषणो वक्त्रभेदी च कटुतिक्तौ समावुभौ ।सरः सर्वरसश्चैव लवणोऽपि तथोच्यते ॥ २८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कटुः स्यादोषणो वक्त्रशोधनश्च समो मतः ।वक्त्रभेदी तु तिक्तः स्याद्विशेषोऽयं निरीक्ष्यताम् ॥ २८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुस्वादो मधुरो मिष्टः चुक्रोऽम्लः कटुकः कटुः ।कषायस्तूबरः क्षारी लवणः तिक्ततीक्ष्णकौ ॥ ३०६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्याल्लवणः सर्वरसः क्षारस्तिक्तं तु तीक्ष्णवत् ।रक्तः शोणोऽरुणस्ताम्रो लोहितः पाटलोऽपि च ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ल्ल (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderविadj.
अस्त्री कषायो मधुरो लवणः कटुरेव च ।तिक्तोऽम्लश्च षट्पुमांसो रसाः स्युर्गुणवाचकाः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कषाये तुवरः स्वादौ मधुरो लवणः कटुः ।अम्लस्तिक्तो रसाः पुंसि षडेते तद्वति त्रिषु ॥ २९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विनाकृतं विरहितं मुक्तं निर्व्यूढमुच्यते ।तिक्तः कषायः सुरभिः कक्खटो निर्भरो दृढः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गुग्गुलौ कालनिर्यासो देवधूपो महेश्वरः ।श्रीमान् स्निग्धः सर्वसहः श्लेष्मी तिक्तः कटुर्लघुः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वाट्यालोऽतिबलायां तु पुष्पवीर्या जनी सहा ।अश्वकन्दस्त्वश्वगन्धी तिक्ते तु कटुपर्पटौ ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अम्लस्तु पाचनः शुक्तो लवणस्तु पटुः सरः ।ऊषणस्तु कटुस्तीक्ष्णस्तिक्तस्तु विसरः कटुः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुरभ्यसुरभी गन्धौ विभिन्नौ तौ च योगतः ।बहुधा तत्र सुरभिः कटुस्तिक्तः कषायकः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कटुतिक्तकषायास्तु सौरभ्येऽपि प्रकीर्तिताः ।शोभार्थेऽपि प्रयुज्यन्ते लक्ष्मीश्रीकान्तिविभ्रमाः ॥ ८१३ ॥
अनुष्टुप्
meanings
तिक्तो रसे पर्पटिकौषधौ चतिक्तं सुगन्धे कटुका च तिक्ता ।सितो निरुद्धे धवले समाप्तेज्ञाते सिता स्यादशुचप्रकारे ॥
उपजातिः
तिक्तस्तु पर्पटे पुंसि पटोले गुग्गुलावपि ।विरसाख्यरसे षण्णां रसानां कटुकेऽपि च ॥ ५३५ ॥
अनुष्टुप्
गन्धे च सुरभावेतद् गुणत्रययुते त्रिषु ।स्त्री तिक्ता कटुरोहिण्यां तिष्यस्तु नरि मारुते ॥ ५३६ ॥
अनुष्टुप्
व्याप्तविस्तृतवाद्येषु ततं तिक्तं सुगन्ध्यपि ।चापे तृणत्वे तृणता तातः पित्रनुकम्पयोः ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsसुगन्धि
तिक्त as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश रसरसः शृङ्गारादौ द्रवगरलरागेष्वपि रसो रसस्तिक्तादौ च…तनुधात्वोरपि रसः । रसो वीर्ये सूते चपलजलस्वादेष्वपि रसा [106] रसा पाठाशल्लक्यवनिरपि धीरैर्निगदिता ॥ Dharaṇikośa 31.3.2
- कोषकल्पतरु किरातसंघात उक्तोऽथ हरेऽद्रिभेदे स्याद्रैवतोऽथाल्पतनौ किरातः । स्यान्नार्यति[ति ? ]क्तेऽन्त्यजजातिभेदे मन्दाकिनीकुट्टनिकागतः स्त्री ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.16.11
- शब्दरत्नाकर कटुमत्सरे सुरभौ तिक्ते चोषणे च कटुस्त्रिषु । कोक ईहामृगे चक्रे कायो देहे कदैवते ॥ १८९८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1898
- वैजयन्ती कटुकटुस्तिक्ताप्रियाकार्यसुरभ्यूषणमत्सरे । क्रूरो भयंकरे क्रुद्धे नृशंसे कठिनोष्णयोः ॥ ४ ॥ Vaijayantī 6.4.4