रूपक
rūpakaक्ली · neut.In 7 kośas: 7 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
गुल्मेषु ग्रन्थिकः सस्यात् स च पुष्पेषु पर्वतः ।ओषधीषु ज्योतिरयं रूपको नलिनीषु च ॥ ३०९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ज्यो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वेगवान्सृमरोऽथ स्यादुरणो रूपकोप्यथ ।वरपोतः श्रेष्ठशावोऽप्यथ स्यात् कृतमालकः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलीमकरूपकयोः खण्डकस्य ततः पुनः ।स्याज्जालकवेणुकयोर्वैटिकान्वितयोरपि ॥ ८९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 क (wrong syllable)
genderक्लीneut.
दृश्यं तु काव्यं किल रूपकं स्यान्नाकेतर(?)स्तत्तु दशप्रकारम् ।अष्टादशोक्तान्युपरूपकाणिस्युः प्रायशो नाटकलक्षणानि ॥ ५६ ॥
इन्द्रवज्रा
genderक्लीneut.
रतर्द्धिकं माक्षिक-गैरिके चमार्द्वीकवत्पुष्पक-रूपके च ।स्याच्चित्रकं किं च विशेषकार्थंस्याच्छीर्षकं षद्गुतु( ? )कारकं च ॥ ९४ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
वास्तुकं मौक्तिकं जाल[6]कं जापकंकारकं गौरिकं तोटकं खेटकम् ।वेणुकं रूपकं सौप्तिकं माक्षिकंक्लीतकं नाटकं नाणकं चाह्निकम् ॥ ८४ ॥
स्रग्विणी
genderक्लीneut.
रूपकाणि दशैतानि वंशो वंश्यथ खुङ्कणी ।किंनरी काण्डवीणा च कुवीणा सारिका च सा ॥ १८१९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दीपको दीपकारी स्यात्काव्यालंकार एव च ।रूपकं नाटके रूप्ये काव्यालंकरणेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
काव्यालंकृतिभेदेकाव्यविशेषे च रूपकं क्लीबे ।परवद्धूर्ते कूपेत्वाम्रे प्रोक्तश्च चूतकः पुंसि ॥ ६७ ॥
metre not recognised
रुण्डिका युद्धभूमौ स्याद् द्वारपिण्ड्यां विभूतिषु ।रूपकं स्यादलङ्कारभेदे नाटकधूर्तयोः ॥
अनुष्टुप्
रूपक as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश ईहामृगसंप्रयोगो रते ख्यातः संबन्धे कार्मणेऽपि च । ईहामृगो वृके ख्यातः प्रभेदे रूपकस्य च ॥ Dharaṇikośa 3.2.13
- धरणिकोश वीथीवीथी स्याद्रूपके पङ्क्तौ गृहाङ्गे च तथाध्वनि । सिक्थं स्मृतं मधूच्छिष्टं सिक्थमोदनसंभवः ॥ Dharaṇikośa 16.2.2
- कोषकल्पतरु अङ्कअङ्कः कलङ्कान्तिकरूपकेषु स्यान्नाटकाङ्गेऽपि विचित्रयुद्धे । उत्सङ्गकस्थानविभूषणागस्- स्वकं तु दुःखे दुरिते द्वयोनम् ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.5
- नानार्थार्णवसंक्षेप वीथीमनः शिलायां वीथी तु गृहाङ्गे पङ्क्तिमार्गयोः । रूपकाणां तथैकस्मिन् वीरुत् तु स्थावरान्तरे ॥ ९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.98
- नानार्थार्णवसंक्षेप नाटकअयोमयशरे स्त्री तु नाराची कथिता बुधैः । लेखन्यां नाटकं तु क्ली रूपकान्यतमे भवत् ॥ १०१४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1014
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रकरणअथ प्रकरणं प्रोक्तं प्रकीर्णो रूपके क्वचित् । दशानां रूपकाणां स्याद् दृश्यते च प्रघट्टके ॥ २७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.27
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रहसनरूपकाणामन्यतमे प्रहासेऽथ प्रदेशनम् । प्रदिष्टौ प्राभृते दाने प्रस्फोटनपदं पुनः ॥ ३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.30
- परमानन्दीयनाममाला अङ्कभूषायां रूपकोत्सङ्गनाटकाद्यंशमन्तुषु । अन्त्योऽधमेऽन्त्यजाते चाध्वा मार्गे समये स्मृतः ॥ ७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.7