नाटक
nāṭakaक्ली · neut.In 14 kośas: 15 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
स्यान्नाटकं प्रकरणं भाणः प्रहसनं डिमः ।व्यायोगः समवकारो विथ्यङ्केहामृगा इति ॥ २८४ ॥अभिनेयप्रकाराः स्युर्भाषाः षट्संस्कृतादिकाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 व (wrong syllable)
genderक्लीneut.
त्रिविक्रमाः स्युराहार्यवाचिकाङ्गिकसात्विकाः ।नाटकं नाटिका भाणो वीथी प्रहसनं डिमः ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्रिष्वेते नाटकं भाणो डिमः प्रहसनं पुनः ।व्यायोगश्च प्रकरणं वीथी समवकारकः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
एतैरन्यैश्च संयुक्तं महारूपकनाटके ।अथ वाङ्मयभेदाः स्युश्चम्पूः खण्डकथा कथा ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
माध्वीकनिम्बकल्कानां कवकालिकयोस्तथा ।स्यान्नाटकभाणकयोस्तोटकाह्निकयोरपि ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क (wrong syllable)
genderक्लीneut.
दिव्यादिव्यनृपर्षिनायकवरप्रख्यातवृत्तान्वितंपञ्चाद्यादशनिर्मिताङ्करचनं शृङ्गारवीराधिकम् ।निष्ठोक्ताद्भुतपञ्चसंधिसरसं गोपुच्छतुल्याङ्गकंभूयो भूतिगुणौचितीप्रचुरितं दृश्योत्तमं नाटकम् ॥ ५७ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
मौक्तिकं शौक्तिकं नाणकं नाटकंतोटकं खेटकं खं च लिङ्गं त्रिषु ।अङ्गपिङ्गप्रगं संप्रयोगं स्फिगंसर्वगं चोचवद्बीज-पिञ्जे द्विजम् ॥ ९५ ॥
स्रग्विणी
genderक्लीneut.
वास्तुकं मौक्तिकं जाल[6]कं जापकंकारकं गौरिकं तोटकं खेटकम् ।वेणुकं रूपकं सौप्तिकं माक्षिकंक्लीतकं नाटकं नाणकं चाह्निकम् ॥ ८४ ॥
स्रग्विणी
genderक्लीneut.
नर्तनं नाटकं नृत्यं लास्यं नाट्यं च ताण्डवम् ।अङ्गहारोऽङ्गविक्षेपो व्यञ्जकोऽभिनयो लयः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सत्त्वेन सात्त्विकश्चैव कथ्यते कोविदैः खलु ।अथ स्यान्नाटकं भाणः तथा प्रहसनं डिमः ॥ ४१० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नाटके तु महारूपं गोमुखन्तूपलेपने ।अथ वाङ्मयभेदाः स्युश्चम्पूराख्यायिका कथा ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्युर्नाटकं प्रकरणं भाणः प्रहसनं डिमः ।व्यायोगः समवाकारौ वीथ्यङ्केहामृगा इति ॥ १८१८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वामपादाग्रगः शौरी मेषेशौ नन्दि-नाटकौ ।वक्त्रतुण्डश्च दीर्घा च न-कारो नदीनायकः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 दी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सन्दर्भस्तु प्रबन्धः स्याद्ग्रन्थो द्वात्रिंशदक्षरी ।सर्गबन्धो महाकाव्यं महारूपकनाटके ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नाटकं नाटिका भाणो वीथिः प्रहसनं डिमः ।ईहामृगः प्रकरणमंकः समवकारकः ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अयोमयशरे स्त्री तु नाराची कथिता बुधैः ।लेखन्यां नाटकं तु क्ली रूपकान्यतमे भवत् ॥ १०१४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsरूपक
नाटक as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश रूपकदीपको दीपकारी स्यात्काव्यालंकार एव च । रूपकं नाटके रूप्ये काव्यालंकरणेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 1.2.22
- धरणिकोश रूपरूपमाका … । ग्रन्थावृत्तौ पशौ शब्दे नाटकादिस्वभावयोः ॥ Dharaṇikośa 20.3.1
- कोषकल्पतरु रूपद्रूपं नाणकनाटकादिकसिताद्येषु स्वभावेऽपि च । ग्रन्थावर्तन-पद्ययोः पशुरवे मूर्तौ स्वभावे मृगे सौदर्येऽप्यथ रौद्रनिन्दितगते रेपो भवेद्वाच्यगम् ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 6.22.1
- नानार्थार्णवसंक्षेप रूपनाटके नाटकाद्येषु शुक्लकृष्णादिकेष्वपि । ग्रन्थावृत्तौ च मृगजात्यन्तरे तु द्वयोरयम् ॥ १११७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1117
- शब्दरत्नावली रूपकरुण्डिका युद्धभूमौ स्याद् द्वारपिण्ड्यां विभूतिषु । रूपकं स्यादलङ्कारभेदे नाटकधूर्तयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.132