जालक
jālakaक्ली · neut.In 17 kośas: 28 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
वातायनो गवाक्षश्च जालकोऽथान्नकोष्टकः ॥ १०१२ ॥कुसूलोऽश्रिस्तु कोणोऽणिः कोटिः पाल्यस्र इत्यपि ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
पुष्पं प्रसवः कुसुमं प्रसूनकं सुमनसः समाख्याताः ।कोरकजालककलिकाकुड्मलमुकुलानि तुल्यानि ॥ १८६ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
वातायनो गवाक्षश्च जालकं जालमुच्यते ।कक्षान्तरं प्रकोष्ठं च चन्द्रशाला शिरोगृहम् ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विस्तारविटपावस्त्री कलिकोत्कलिके स्त्रियौ ।कलिः कली उभे तद्वत् क्षारको जालिजालके ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हलीमकरूपकयोः खण्डकस्य ततः पुनः ।स्याज्जालकवेणुकयोर्वैटिकान्वितयोरपि ॥ ८९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 क (wrong syllable)
genderक्लीneut.
गवाक्षो जालकं जालीः सिंहद्वारं प्रवेशनम् ।तोरणोऽस्त्री बहिर्द्वारं तदूर्ध्वं मङ्गलस्रजि ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिताग्रोऽप्यथ वृन्तं स्यात्क्लीबे प्रसवबन्धनम् ।कलिका जालकं क्लीबे क्षारकः कोरकोऽस्त्रियौ ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
खण्डी च राजमुद्गे तु मरुष्टकमयष्टकौ ।जर्तिलोऽरण्यजतिलो जालकस्तूलकस्तिलः ॥ २११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गवाक्षजालकौ तुल्यौ वातायनमपीक्ष्यते ।[23] द्वार्द्वारं च प्रतीहारः कोणोऽणिः कोटिरित्यपि ॥ २९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रसूनं सुमनःशब्दो भूम्नि चैव मतः स्त्रियाम् ।जालकक्षारकौ पुंसिः कोरकः कलिका स्त्रियाम् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलापः पटलं कूटं स्तोमो व्रातगणावपि ।संहतिः संचयो जातं चयो निवहजालके ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वास्तुकं मौक्तिकं जाल[6]कं जापकंकारकं गौरिकं तोटकं खेटकम् ।वेणुकं रूपकं सौप्तिकं माक्षिकंक्लीतकं नाटकं नाणकं चाह्निकम् ॥ ८४ ॥
स्रग्विणी
genderक्लीneut.
जालकाश्च प्रतीहारा मुसुण्डाश्चर्मिणोऽपि च ।तत्र राजालगर्दः स्याद्वत्सनाभश्च तद्विषः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विहङ्गिका पक्षिपेटी वागुरा मृगबन्धिनी ।मञ्जूषा पेटिका पेटी जालं जालकजालिके ॥ २४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शय्यागृहं वासगृहं क्रीडासद्म रतास्पदम् ।वातायनं गवाक्षश्च जालको लघुमण्डपः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderक्लीneut.
मणीवकं प्रसूनं चेति नामानि सुमस्य वै ।जालकः क्षारका नाम नूतनकलिकार्थकः ॥ १९७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दासेरकोऽपि दाशेरो दाशेयोऽपि च कुत्रचित् ।जालकं जालमानायः शनसूत्रं पवित्रकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जालिका कोषिका जालं जालकं क्षारकोऽपि च ।कलिः कली च कलिका कोरकोऽङ्कुरितोन्मुखम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चूला मूलापि, गवाक्षे जालं जालकमित्यपि ।कुसूलस्तालव्यदन्त्यमध्यः स्यादन्नकोष्ठके ॥ ५१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ग (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पल्लवोऽस्त्री किसलयं प्रवालं पुंनपुंसकम् ।जालकं क्षारकः पुंसि कलिका कोरकोऽस्त्रियाम् ॥ ४४९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कला कपोतायनिका संधिः पटलकुड्ययोः ।वातायनं गवाक्षं स्याज्जालकं पीठमासनम् ॥ ८६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मकरन्दो मरन्दोऽस्य रसे जालं तु जालकम् ।कलिका कोरकश्चाथ कुट्मलो मुकुलोऽस्त्रियौ ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जर्तिलोऽरण्यजतिलो जालकश्चूलिकस्तिलः ।कृष्णेऽस्मिंस्तिलके (षण्डे) पिञ्जपेजौ तिलात् परौ ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
ऊर्णावहिश्चोर्णवाहिराशाबन्धोऽस्य जालकम् ।लूतापट्टस्तु तत्कोश उद्दंशो मत्कुणः समौ ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बृन्दं जातं चक्रवालं जालकं पेटकं जटा ।धान्यादिबृन्दे कूटोऽस्त्री राशिपुंजोत्करा नरि ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्त्री तु वस्त्र भिदि भेद्यगतस्तुवालको जडमतौ च शिशौ च ।पुंसि केशहयवारणपुच्छे-ऽथोर्मिकानलदयोरपि न स्त्री ॥ ४७ ॥
स्वागता
meaningsवस्त्रभिद्
doubtful
गवाक्षभेदे त्वपरे स्त्री त्वयोमयकङ्कटे ।जालिकाथो वागुरिके दाम्भिके च त्रि जालिकः ॥ ७९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वा (wrong syllable)
meaningsगवाक्ष
doubtful
जालक as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश गवाक्षप्रेक्षा नृत्येक्षणं बुद्धिः प्रेक्षो न्यायानुसारकः । अध्यक्षं विदुराचार्याः प्रत्यक्षेऽधिकृतेऽपि च । गवाक्षः कपिभेदे स्याद्गोदुह्यायां च जालके ॥ Dharaṇikośa 33.2.4
- कोषकल्पतरु गवाक्षभवेन्मृगाक्षी मृगलोचनायां रात्रौ विशालौषधिभेदकेऽपि । कपौ गवाक्षो नरि जालके च स्त्रियां भवेद्वासववारुणीगः ॥ ६५ ॥ Koṣakalpataru 6.30.65
- परमानन्दीयनाममाला जालमालत्यां छन्दसां भेदे ज्यायान् शस्ते गुरावपि । जालं तु क्षारकानायगणदर्भेषु जालके ॥ १९९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.199
- शब्दरत्नावली क्षारककावूकः कृकवाकौ स्यात् पीतमस्तककाकयोः । क्षारको जालके पक्षिमत्स्यादिपिटकेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.49
- शब्दरत्नावली पद्मकप्रतीकः प्रतिकूले स्याद् विलोमेऽवयवेऽपि च । पद्मकं पद्मकाष्ठे च बिन्दुजालकयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.97
- शब्दरत्नावली गवाक्षउत्प्रेक्षाऽवधारणे स्यात्काव्यालङ्कारभिद्यपि । कल्माषो राक्षसे पुंसि कृष्णे च कृष्णपाण्डरे ॥ कलुषं चाविले पापे किल्विषन्तु रुगागयोः । कुल्माषः काञ्जिकायान्तु यावके रुग्विशेषके ॥ गण्डूषा हस्तिहस्ताग्रे पुंसि वा मुखपूरणे । प्रसृतोन्मितनीरादौ क्लीबलिङ्गञ्च कुत्रचित् ॥ गवाक्षी शक्तवारुण्यां गवाक्षो जालके कपौ । गोरक्षके नागरङ्गे पिच भवेत्पुमान् । जिगीषा स्त्री जयेच्छायां व्यवसायप्रकर्षके ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.19