कुम्भीर
kumbhīraपुं · masc.In 12 kośas: 13 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
नक्रः कुम्भीर आलास्यः कुम्भी महामुखोऽपि च ।तालुजिह्वः शङ्खमुखो गोमुखो जलसूकरः ॥ १३४९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ग्राहोऽवहारो नक्रस्तु कुम्भीरोऽथ महीलता ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अन्तर्जलचरं सत्त्वं क्रूरं यादोऽभिधीयते ।अवहारः स्मृतो ग्राहः कुम्भीरो नक्र उच्यते ।कच्छपः कमठः कूर्मस्तद्भार्या च डुली स्मृता ॥ ६५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृत्तपुष्पो विषघ्नोऽथ वानीरो जलवेतसः ।शाखालश्चाथ कुम्भीरः पर्पटद्रुमरोमशौ ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अम्बुनः कण्टकभटौ वज्राकारशरीर्यपि ।एतस्य भेदे कुम्भीरो मकरस्तु झषाशना ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रूरं जलचरं सत्त्वं यादोऽन्त्ये मालवः पुमान् ।यादोज्वरस्त्विन्द्रमदः शुण्डा तु जलहस्तिनी ॥कुम्भी कुम्भीर आलास्यो नक्रः स्याज्जलशूकरः ।महामुखो गोमुखश्च शङ्खास्यस्तालुजिह्वकः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तदा स्त्रियां कुसीदायी कुटीरस्तु पुमानयम् ।क्षुद्रागारे कर्कटे तु द्वे कुम्भीरस्त्वयं द्वयोः ॥ ५४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
आलास्यनक्रकुम्भीरा जलजो नकुलो वसी ।चतुर्गतिः क्रोडपदः कमठे कू[46]र्मकच्छपौ ॥ २४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिशुमारे बहुबलो नक्रः कुम्भीर इत्यपि ।वि(उ?)द्रो जलबिडारः स्याच्छङ्कुर्जलकिटिः स्मृतः ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुम्भीरस्तालुजिह्वश्च शङ्खमुखो महामुखः ।शङ्कुमुखश्च नामानि मन्यन्ते गोमुखस्य वै ॥ २४४९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 मु (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 मु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तन्तुनागाह्वये जन्तौ केचित्तु जलहस्तिनि ।कुम्भीरो वार्भटो नक्रोऽम्बकिरातोऽम्बुकण्टकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शालः सालश्च नक्रे तु कुम्भी कुम्भीर इत्यपि ।शङ्खमुखः शङ्कुमुखः, ग्राहे तु तन्तु-तन्तुणौ ॥ ३६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
नागोऽथ नक्रः कुम्भीरः कुम्भी गोमुख इत्यपि ।जले भ्रमन्ति ये शीघ्रं कीटास्ते जलजालिकाः ॥ ३४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नक्रे चोरे पुन(स्त्री?स्त्रि) स्यात् कुम्मीलस्तु पुमानयम् ।स्यालाख्यमत्स्ये त्रिषु तु श्लोकच्छायादिहारिणि ॥ ५४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
doubtful
कुम्भीर as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप घोणाकुम्भीरमक्षिकासंज्ञे क्षुद्रजन्तावथो नरि । इत्वरे घूर्णने चाथ घोरस्त्रिषु भयानके ॥ ३९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.390
- नानार्थार्णवसंक्षेप नक्रद्वयोर्जलचरे प्राह शाकटायन इत्यमुम् । ग्राहादन्यत्र कुम्भीरेऽमरसिंहादयोऽभ्यधुः ॥ ६६६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.666
- शब्दरत्नावली मोणकण्ठदेशस्तनेऽजानां योनिलिङ्गाग्रभागयोः । मोणः शुष्कफले सर्गे कुम्भीरे मक्षिकास्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.13