मकर
makaraपुं · masc.In 22 kośas: 43 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
वृषो गजोऽश्वः प्लवगः क्रौञ्चोऽब्जं स्वस्तिकः शशी ।मकरः श्रीवत्सः खड्गी महिषः सूकरस्तथा ॥ ४७ ॥श्येनो वज्रं मृगश्छागो नन्द्यावर्तो घटोऽपि च ।कूर्मो नीलोत्पलं शङ्खः फणी सिंहोऽर्हतां ध्वजाः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ १९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः ।मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ २२७ ॥प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः ।पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको ॥ २२८ ॥केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया ।मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ २२९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
निधिर्ना शेवधिर्भेदाः पद्मशङ्खादयो निधेः ॥महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तिमिङ्गलादयश्चाथ यादांसि जलजन्तवः ।तद्भेदाः शिशुमारोद्रशङ्कवो मकरादयः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मत्स्यविशेषो मकरः करिमकरो भवति तद्विशेषस्तु ।चीरिल्लितिमितिमिङ्गिलगिलादयो महामत्स्याः ॥ ६६० ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
मत्स्यो मीनश्चली चीमो वालुके नडमीनकः ।मकरः पत्रकी यन्त्री नको नीराटकः स्मृतः ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथैव विबुधैः प्रोक्तो नक्रश्च मकरो मृगः ।घटकुंभश्च कलशो मत्स्यो मीनो झषो मतः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पृथुरोमा झषो मत्स्यो निलिम्पोण्डभवोम्बुभूः ।कुलीरः कर्कटस्तीक्ष्णमुखो मकर इत्यपि ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गजपादः कच्छपश्च कूर्मः कमठ इत्यपि ।मकरः शिंशुमारख महामुख इतीर्यते ॥ ११० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 7 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
महापद्मः सहस्राङ्गः शताङ्गः पद्मनामकः ।मुक्तार्णवः शंखनिधिः मकरो रत्नसन्ततिः ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मदनाङ्गो देशदेशसम्भवो भिन्नजातिकः ।श्यामाकः कोद्रवः कङ्गुर्नीवारो मकरः कुली ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजपर्यायजूर्णाह्वा वाजरिश्चाथ वर्चटः ।मञ्चूको मकरो मल्लः क्षुडोस्मिन्मणिकी स्त्रियाम् ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अम्बुनः कण्टकभटौ वज्राकारशरीर्यपि ।एतस्य भेदे कुम्भीरो मकरस्तु झषाशना ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्कन्दनाश्च वितुण्डाश्च विपुलाश्चाथ गुह्यकाः ।महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृश्चिको ना धनुः क्लीबे मकरः कुम्भमीनकौ ।ते तत्तन्नामपर्याया मासं शुक्रबुधारुणाः ॥ २२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संपत्संवदव्यये द्वे मकरः कर्कटोऽयने ।तुलामेषौ तु विषुवत् विशुवद्द्वे नपुंसके ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकर-कच्छपौ ।मुकुन्द-कुन्द-नीलाश्च खर्व्वश्च निधयो नव ॥ १७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जूकस्तुलाथ कौर्पी वृश्चिकनामाऽश्वितौ क्षिकौ धनुषि ।आकोकेरो मकरो मृगोऽथ हृद्द्रुग्घटोऽथ मीनोऽन्त्यः ॥ १०८ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
आदीपनौ दारदश्च मकरश्च परे पुनः ।अहिच्छत्रो मेषशृङ्गो कुष्ठ-वालुक-नन्दनाः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृद्नात्यर्थे स्त्रियां तु स्यात् क्षुमाधान्ये मसृण्यथ ।अकर्कशे (च?त्रि) मसृणं स्निग्धे च मकरस्तु ना ॥ १३५९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महापद्मः पद्मनामा शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दो नीलकुन्दौ च चर्चाश्च नवमो मतः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तत्खड्गश्चन्दनः प्रोक्तस्तत्पाशाः स्युर्मनोजवाः ।तत्पट्टणे सुखाभूमिस्तद्वाहे मकरः स्मृतः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अगुरौ मकरी ग्राहोऽवराहो मकरोऽपि च ।जलवाहो जलारः स्याद्धिडुर्जलगजे स्मृतः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सैहरिचक्त्रौ? मकरो राजीवः शकुलस्तिमिः ।सहस्रदंष्ट्रः पाठीनः सुसिको घटिकोत्प्लवः ॥ ३०२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ह (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सुसरो मकरो ग्राहे जलचारो वनौकसः ।मीनो मसलकः पुच्छी चिरजीवी निलिम्पकः ।गलग्राही काभिमुखः प्रद्युम्नः कर्णसागरः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महापद्मस्तथा पद्मः शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दौ नीलश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
महापद्मस्तथा पद्मः शङ्खमकरकच्छपाः ॥ २२६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मकरश्च फणी शङ्कुर्मकरस्येति नाम वै ।अन्येऽपि यादोभेदाः स्युर्बहवो मकरादयः ॥ २४५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शेवधिर्ना निधिः पुंसि निधानन्तु नपुंसकम् ।पद्म-शङ्खौ महापद्म-मकरौ खर्व-कच्छपौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेषो वृषश्च मिथुनं कर्कटः सिंह एव च ।कन्या तुला वृश्चिकश्च धनुर्मकर इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पौषे तैष सहस्यश्च तिष्यः तिष्यक इत्यपि ।विद्वद्भिः कथितः सर्वैर्माघे च मकरस्तपाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जलजन्तुविशेषाश्च मकरः शिशुमारकः ।उद्रः शङ्कुप्रभृतयश्चान्येऽपि बहुसम्मताः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मकरो जलरूपः स्यादसिदंष्ट्रो मरोलिकः ।शिशुमारश्च शिशुको जलकूर्मो वशा(ट्य)ढ्यकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सैव वस्वौकसारा स्यात्समानौ निधिशेवधी ।शङ्खः पद्मो महापद्मः कच्छपो मकरो वरः ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजीवमकरमद्गुरवागुरपल्लवकशकुलशालाश्च ।नन्द्यावर्तकरोहितकुलिशप्रमुखाश्च मत्स्यभेदाः स्युः ॥ ३३३ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
राज्ञामहिभयं व्याधिदुर्दुर्भिक्षमशनिः शिखी ।मकरश्च भयं दैवं भूतान्यर्कः शशी यमः ॥ १२९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 4 क्षम (syllable split)
genderपुंmasc.
पद्मोऽस्त्रियां महापद्मः शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्री पद्मो महापद्मः शंखो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वाः स्युर्निधयो नव ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जलरूपस्तु मकरो मरोलरसिदंष्ट्रकः ।मीनरस्तन्तुनागस्तु नक्रवाडवहारकौ ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निधानं गूढकोशो ना निधिः शेवधिरस्त्रियाम् ।भेदाः पद्मो महापद्मः शंखो मकरकच्छपौ ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दुली द्रुणी च तत्कान्ता मकरो मत्स्यराड्झषः ।खड्गनामा खड्गपुच्छस्तिमिशत्रुस्तिमिंगिलः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यादोविशेषे मकरो निधौ चराशिप्रभेदे निकरस्तु सारे ।सङ्घे तथा न्यायगते च वित्तेऽथो शीकरः स्त्री न कणे जलस्य ॥ ९७ ॥
इन्द्रवज्रा
कूर्मस्य मकरस्यापि पर्याया निधिभेदयोः ।अथैव स्वस्वलिङ्गाः स्युरुशीरे समराह्वयाः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
meanings
धनुर्मकरकुम्भानां क्रमाद्द्वादशराशिनि ।ध्वजधूममृगेन्द्राणां श्वोक्षरासभहस्तिनाम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
meanings
निधिभेदे च राशौ च दशमे स्याद्द्वयोः पुनः ।झषसंज्ञे जलचरे मलिनं तु मलीमसे ॥ १३६० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
मन्थरः पुंसि मत्थानवाधकोषफलेषु च ।पृथुवक्रमन्दगामिजडेष्वपि भवेत्त्रिषु ॥मकरो जलजन्तौ स्यान्निधिराशिविशेषयोः ।मयूरो बर्हिचूडायामपामार्गशिखण्डिनोः ॥महेन्द्र इन्द्राचलयोर्मधुत्रः कामुकालियोः ।मन्दुरा वाजिशालायां तथा शयनवस्तुनि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क्र (wrong syllable)
राष्ट्रक्षोभेऽपि मकरो मुकुन्दौ निधिकेशवौ ।मार्गणो याचके बाणेऽन्वेषणे मार्गणं न ना ॥ २१४६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsनिधि
गणस्याब्धेश्च संख्यायां बर्हिष्ठे मुस्तकेऽप्यपाम् ।मकरांबुजकूर्माणां निधिभेदेषु ते नरः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsनिधिभेद
धनुर्मकरकुंभानां क्रमाद्द्वादशराशिषु ।सर्पस्य सीसके नागकेसरे द्विपसर्पयोः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
meanings
मकर as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप असुअगुरुण्ययसो गुन्द्रे शरस्य मकरे त्वसोः । पिण्डारे त्ववटोः पाणेर्बर्हिष्ठे मुस्तकेऽप्यपम् ॥ ६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.6
- नानार्थार्णवसंक्षेप खड्गयादोभेदे च मकरसंज्ञेऽथो खण्डमस्त्रियाम् । अर्धे गुडविकारे च कश्चित् स्वादुद्रवेऽभ्यधात् ॥ ३०२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.302
- नानार्थार्णवसंक्षेप झषभैषज्ये ना तु विपिने द्वे मत्स्ये मकरेऽपि च । झरो ना निर्झरे स्त्री तु झरा स्याज्झरणे त्रि तु ॥ ४९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.497
- नानार्थार्णवसंक्षेप मृगमकराह्वयराशौ च विदुः सांवत्सरा अमुम् । द्वे तु हस्तिविशेषे च कुरङ्गेऽप्यथ भेद्यवत् ॥ १०२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1022
- नानार्थार्णवसंक्षेप मत्स्यराज्मधुरा यस्य वाक् तत्र मत्स्यराट् तु द्वयोरयम् । मकराख्ये जलचरे मत्स्यानां त्वधिपे पुमान् ॥ १३८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1385
- नानार्थार्णवसंक्षेप ?ना विस्तृतकरे हस्ते क्ली ताम्रे मकरेऽपि च । बल्लूरं तु वनक्षेत्र ऊषरे वाहने च नप् ॥ १६३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1631
- शब्दरत्नावली श्वेतवाहनभृङ्गरोट श्रीधरे च शैले च शिवकीर्तनः । धनञ्जये हिमकरे मकरे श्वेतवाहनः ॥ कुञ्जरे धान्यभेदे च स्यात्पुमान् षष्टिहायनः । कर्पूरफेणचन्द्रेषु श्वेतधामा पुमानयम् ॥ कामुके च कलाकेलौ संप्रयोगी निगद्यते । स्वर्गद्रुमे पुमान्क्लीबं गोशीर्षे कुङ्कुमेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.138
- शब्दरत्नाकर झषझषो मीने च मकरे झम्पाश्वादिगतौ गते । प्रमाणगर्वयोष्टङ्को मृगे पाषाणदारणे ॥ १९२७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1927
- तन्त्राभिधान तआषाढी तण्डतुस्नश्च कामिका पृष्ठपुच्छकः । रत्नकश्च(ण्ठः) श्याममुखी वाराही मकरोऽरुणः(णा) ॥ १०३ ॥ Tantrābhidhāna 2.33.103
- वैजयन्ती झषत्रिषु जीवति मौर्व्यां स्त्री स्याज्जीर्णो वज्रवृद्धयोः । झषा नागबलायां स्त्री ना मत्स्ये मकरे वने ॥ ३४ ॥ Vaijayantī 6.5.34
- वैजयन्ती शरअगरुण्ययसो गुन्द्रे शरस्य मकरे त्वसेः । शुभस्य फेनिले पुंसि कार्पासे वाससो नरः ॥ १६ ॥ Vaijayantī 8.6.16