नक्र
nakraपुं · masc.In 16 kośas: 23 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
गन्धज्ञा नासिका नासा घ्राणं घोणा विकूणिका ॥ ५८० ॥नक्रं नर्कुटकं शिङ्घिन्योष्ठोऽधरो रदच्छदः ।दन्तवस्त्रं च तत्प्रान्तौ सृक्कणी असिकं त्वधः ॥ ५८१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ध (wrong syllable)
genderक्लीneut.
नक्रः कुम्भीर आलास्यः कुम्भी महामुखोऽपि च ।तालुजिह्वः शङ्खमुखो गोमुखो जलसूकरः ॥ १३४९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ग्राहोऽवहारो नक्रस्तु कुम्भीरोऽथ महीलता ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अन्तर्जलचरं सत्त्वं क्रूरं यादोऽभिधीयते ।अवहारः स्मृतो ग्राहः कुम्भीरो नक्र उच्यते ।कच्छपः कमठः कूर्मस्तद्भार्या च डुली स्मृता ॥ ६५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथैव विबुधैः प्रोक्तो नक्रश्च मकरो मृगः ।घटकुंभश्च कलशो मत्स्यो मीनो झषो मतः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुलामिथुनसंज्ञाश्च कोदण्डाद्यं दलं नराः ।नक्रस्यान्त्यदलं मीनो घटश्चजलराशयः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषाजचापिमिथुननक्रकर्कानिशावला ।तथापि मिथुनाजश्च पृष्ठोदयाश्च राशयः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पृष्ठोदया कर्किधन्वी नक्राजवृषभं स्मृतम् ।अन्ये शीर्षोदया ज्ञेया मीनः स्यादुभयोदयः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिशुमारो महाङ्गः स्यात्स्वल्पाङ्गश्चुलकी च सा ।नक्रस्त्वम्बुकिराटः स्यात्स च वाडवहारकः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रूरं जलचरं सत्त्वं यादोऽन्त्ये मालवः पुमान् ।यादोज्वरस्त्विन्द्रमदः शुण्डा तु जलहस्तिनी ॥कुम्भी कुम्भीर आलास्यो नक्रः स्याज्जलशूकरः ।महामुखो गोमुखश्च शङ्खास्यस्तालुजिह्वकः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नासा नर्क्कुटकं नक्रं घ्राणं न स्त्री नासिक्यमन्यवत् ।चिकिनं चिपिटं चिक्क निबिडं निबिरीसवत् ।अवटीटावनाटावभ्रटान्यपि नतेन सः ।ओष्ठाधरौ तु रदनच्छदौ दशनवाससी ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
आलास्यनक्रकुम्भीरा जलजो नकुलो वसी ।चतुर्गतिः क्रोडपदः कमठे कू[46]र्मकच्छपौ ॥ २४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिङ्घिनी नासिका नासा नक्रं घोणा विकूणिका ।गन्घज्ञा घ्राणमाख्यातं तद्वन्नर्कुटकं स्मृतम् ॥ २४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिशुमारे बहुबलो नक्रः कुम्भीर इत्यपि ।वि(उ?)द्रो जलबिडारः स्याच्छङ्कुर्जलकिटिः स्मृतः ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्णः श्रोत्रं श्रवणं च शब्दग्राहः श्रुतिः श्रवः ।नक्रं तु नासिका नासा घ्राणं घोणा च शिङ्घिनी ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 व (wrong syllable)
genderक्लीneut.
नासिका च नसा नासा नस्या च गन्धनालिका ।नक्रं नर्कुटकं घ्राणं घोणा गन्धवहा तथा ॥ ९३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
आलास्यो गोमुखो नक्रो कुम्भी च जलसूकरः ॥ २४४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
तन्तुनागाह्वये जन्तौ केचित्तु जलहस्तिनि ।कुम्भीरो वार्भटो नक्रोऽम्बकिरातोऽम्बुकण्टकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गन्धनाली गन्धरन्ध्रा नक्रं गन्धवहेत्यपि ।सिङ्घाणकञ्च सिङ्घाणं सिङ्घणं नासिकामले ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नागोऽथ नक्रः कुम्भीरः कुम्भी गोमुख इत्यपि ।जले भ्रमन्ति ये शीघ्रं कीटास्ते जलजालिकाः ॥ ३४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नक्रो नासा विकूणिका ॥ १५२ ॥
genderपुंmasc.
नक्रस्तु वार्भटः स्यादम्बुकिण्टोम्बुकण्टकः ।जलशूकरमायादझषाशनह्रदग्रहाः ॥ १६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नक्रे तु कुंभी कुंभीरो गोमुखश्च महामुखः ।तालुजिह्मः शंखमुख आलास्यस्त्वंबुसूकरः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शं (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नपुंसकं तु सलिले नखरे तु नखोऽस्त्रियाम् ।क्ली तु शुक्त्याख्यभैषज्ये नक्रस्तु ग्राहसंज्ञके ॥ ६६५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsग्राह
द्वयोर्जलचरे प्राह शाकटायन इत्यमुम् ।ग्राहादन्यत्र कुम्भीरेऽमरसिंहादयोऽभ्यधुः ॥ ६६६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
नक्र as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुम्भिन्भूमौ द्वे तु गजे नक्रे स तु कुम्भवति त्रिषु । कुण्डी त्वश्वे द्वयोः कुण्डवति त्रिः क्रुश्ववाक् पुनः ॥ २५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.251
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुम्भीरनक्रे चोरे पुन(स्त्री?स्त्रि) स्यात् कुम्मीलस्तु पुमानयम् । स्यालाख्यमत्स्ये त्रिषु तु श्लोकच्छायादिहारिणि ॥ ५४४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.544
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोमुखब्रूते तु कुटिलागारे रभसः शब्दवित्तमः । द्वयोस्तु नक्रेऽथ पुमान् गोकर्णोऽनामया सह ॥ ६८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.685
- नानार्थार्णवसंक्षेप महामुखमहामुखो द्वयोर्नक्रे समासाद्यत्र पूर्ववत् । महाशल्को द्वयोर्मत्स्यभेद एत्थालसंज्ञके ॥ ४५७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.457
- नानार्थार्णवसंक्षेप शङ्कुमुखपार्वत्यां पूर्ववत् सादि नक्रे शङ्कुमुखो द्वयोः । अर्थलिङ्गसमासास्तु ज्ञेयाः पूर्ववदत्र च ॥ ५९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.598
- शब्दरत्नाकर कुम्भीरकुम्भीरस्तस्करे नक्रे क्षवथुः क्षवकासयोः । कलहो द्वन्द्वरणयोः कर्परोऽग्निकपालयोः ॥ २०८१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2081
- त्रिकाण्डशेष अवहारअलातेऽस्त्री कुजेऽङ्गारः श्रेष्ठा वाच्यावनुत्तरौ । नक्रे चौरे चावहारः स्यादभ्रं व्योममेघयोः ॥ ३२९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.329
- वैजयन्ती गोमुखग्रामणीः स्वामिनि श्रेष्ठे ग्रामेशे नापिते तु ना । गोमुखोऽस्त्री वाद्यभेदे नक्रे नाले वने नपुम् ॥ ३६ ॥ Vaijayantī 7.5.36