कमठ
kamaṭhaपुं · masc.In 17 kośas: 19 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
कच्छपः कमठः कूर्मः क्रोडपादश्चतुर्गतिः ।पञ्चाङ्गगुप्तदौलेयौ जीवथः कच्छपी दुली ॥ १३५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्कुलीरः कर्कटकः कूर्मे कमठकच्छपौ ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अन्तर्जलचरं सत्त्वं क्रूरं यादोऽभिधीयते ।अवहारः स्मृतो ग्राहः कुम्भीरो नक्र उच्यते ।कच्छपः कमठः कूर्मस्तद्भार्या च डुली स्मृता ॥ ६५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गजपादः कच्छपश्च कूर्मः कमठ इत्यपि ।मकरः शिंशुमारख महामुख इतीर्यते ॥ ११० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 7 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कच्छपः कमठः कूर्मः क्रोडाङ्घ्रिः पञ्चगुप्तकः ।मण्डूको दर्दुरो भेको वर्षाभूर्दर्दुरः प्लवः ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आत्मयोनिरथैतस्यावताराः स्युर्महात्मनः ।पर्यायो मत्स्यकमठकोलकेसरिणामपि ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कमको(ठो?)ऽस्त्री कच्छपः स्याद्धालाङ्गो नरि जीवयः (?) ।दुलिर्दुली कच्छपी च कर्कटी माघमा भवेत् ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वटस्तु गोलभक्ष्यादौ पिटिकावाचकः पिटः ।विटं च नि[232a] कटं कोट्टं कुष्ठं कमठमीरितम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
आलास्यनक्रकुम्भीरा जलजो नकुलो वसी ।चतुर्गतिः क्रोडपदः कमठे कू[46]र्मकच्छपौ ॥ २४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुसुमं नेत्ररो[19]गे स्त्रीरजःपुष्पफलेष्वथ ।कङ्कणं मण्डने हस्तभूषणे कमठोऽप्यथ ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जकुटः कुर्कुटश्चैव कवटः कमठोऽप्यथ ।तरण्डमुण्डकोदण्डप्रकाण्डानि नडो दृढः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तत्सौधे विशदः प्रोक्तस्तत्पुत्रो नलकूबरः ।तत्खड्गे कमठः कण्ठी तद्धनौ दलितः स्मृतः ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जलधनौ तु कालिन्दी स्पर्शनो जलमानुषे ।कुलीरे स्यात्कर्कटकः कूर्मे कमठकच्छपौ ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ध (wrong syllable)
genderपुंmasc.
निर्निमेषोऽण्डजः प्रोष्ठः शफरः शकुलः कजः ।कच्छपः कमठो लोष्टो मण्डूको वारिवालकः ॥ २९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कच्छपः कमठः कूर्मो दौलेयः कमठी दुलिः ।यादांसि जलजीवाः स्युस्ते नक्रमकरादयः ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उहारः कच्छपः कूर्मः कमठो जीवथस्तथा ।क्रोडपादश्च दौलेयश्चतुर्गतिस्तथैव च ॥ २४५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्यात् पञ्चगुप्तः क्रोडाङ्घ्रिः (क्रोडाङ्गः) कूर्मः कमठकच्छपौ ।अथ ग्राहो नक्रराजस्त्ववहारोऽवहारकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महापैङ्गरुरुव्यालिकहोलकमठांशवः ।दाल्भ्यः सत्यतपाः पैलो जाबालिश्च सनातनः ॥ २११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षुद्रशङ्खाः शङ्खनखाः शम्बूकास्त्वम्बुशुक्तयः ।मुक्तास्फोटस्तु शुक्तिः स्त्री कूर्मः कमठकच्छपौ ॥ ३३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कच्छपे भाण्डभेदेऽथ कदली न्यङ्कुमोचयोः ।कान्तारं विपिने विघ्ने दुर्गमार्गेक्षुभेदयोः ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
अम्बष्ठा यूथिका केशी पाठाम्ललीनिकासु च ।कमठः कच्छपे वंशे क्लीबं भाण्डविशेषके ॥कनिष्टाङ्गुलिभेदेऽतियुवात्यल्पानुजेषु ना ।जरठः कठिने पाण्डौ जीर्णे तु वाच्यलिङ्गकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म्ल (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तु (wrong syllable)
भिक्षापात्रे तु कमठं कमठौ खर्वकच्छपौ ।अस्त्री कशिपु शय्यायां वस्त्रेऽन्ने तद्द्वयेऽपि च ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
कमठ as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु दमुटचिपिटस्त्वथ पिच्चटार्थकः परवद्भक्ष्यविशेषके नरि । दमुटः कमठेऽप्यहर्मणा- वथ मत्तेऽप्यतितीव्र उत्कटः ॥ २७ ॥ Koṣakalpataru 6.10.27
- कोषकल्पतरु पारीरणआभोगके स्याद्विषयेऽथ कार्षा- पणो विकर्षापणवत्स्त्रियां न । स्यात्कार्षिके षोडशके पणानां पारीरणः स्यात्कमठे च दण्डे ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 6.15.57
- कोषकल्पतरु गुह्यतथार[36a]भट्यां मदने तु वर्यः पतिंवरायां तु भवेत्स्त्रियां सः । त्रय्यां वरेण्ये कमठे तु दम्भे गुह्योऽप्युपस्थे रहसि द्वयोनः ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.26.16
- शब्दरत्नावली परीरणपरीरणश्च (?) दण्डे स्यात्कमठे पढशाकटे । परायणं तत्परे स्यादभीष्टाश्रययोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.84
- त्रिकाण्डशेष अकूपारश्रेष्ठेऽप्यग्रोऽवतारस्तु तीर्थेऽवतरणेऽपि च । गलहस्तेऽप्यर्धचन्द्रोऽकूपारः कमठेऽम्बुधौ ॥ ३२८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.328