तन्तु

tantuपुं · masc.

In 14 kośas: 16 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 20 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.913 · p. 36

वाणिर्व्यूतिर्वानदण्डो वेमा सूत्राणि तन्तवः ॥ ९१३ ॥

अनुष्टुप्

वाणिस्त्री व्यूतिस्त्री वानदण्डपुं वेमन्पुं सूत्रक्ली तन्तुपुं

genderपुंmasc.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पञ्चेन्द्रियाः Abhidhānacintāmaṇi 4.9.1351 · p. 51

ग्राहे तन्तुस्तन्तुनागोऽवहारो नागतन्तुणौ ।अन्येऽपि यादोभेदाः स्युर्बहवो मकरादयः ॥ १३५१ ॥

अनुष्टुप्

ग्राहपुं तन्तुपुं तन्तुनागपुं अवहारपुं नागपुं तन्तुणपुं

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह शूद्रवर्गः Amarakośa 2.10.47

पुंसि वेमा वायदण्डः सूत्राणि नरि तन्तवः ।

अनुष्टुप्

वेमन्पुं वायदण्डपुं सूत्रक्ली तन्तुपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव शूद्रादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.8.57 · p. 208

करणी लेपनी वेमा वायदण्डश्च पुंस्युभौ ।सूत्राणि तन्तवः पुंसि वाणिर्व्यूतिरुभे स्त्रियौ ॥ ५७ ॥

अनुष्टुप्

करणीस्त्री लेपनीस्त्री वेमन्पुं वायदण्डपुं सूत्रक्ली तन्तुपुं वाणिस्त्री व्यूतिस्त्री

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.89 · p. 227

गुणस्तन्तुः सूत्रमस्त्री तत्तु कार्पासजं पिचोः ।पिचव्यं त्रिषु तत्साधु धौतकौशेयकं पुनः ॥ ८९ ॥

अनुष्टुप्

गुणपुं तन्तुपुं सूत्रपुंक्ली पिचव्यवि

genderपुंmasc.

लिङ्गविशेषविधि Liṅgaviśeṣavidhi · वररुचि Liṅgaviśeṣavidhi 46 · p. 13

रुशब्दान्तास्तुशब्दान्तास्तु कशेरुदारुजतुवस्तुमस्तुभिस्त्यक्ता रहिताः । सग्रन्थिप्रस्था पुंसि भवेयुरित्यर्थः । यथाऽयं त्सरुः खड्गमुष्टिः । भरुर्भर्त्ता । मरुर्निर्जलो देशः । चरुर्मन्त्रतप्तपाकः । शत्रुः रिपुः । तरुर्वृक्षः । मरुर्मृगः । मेरुः पर्वत इत्यादिः । अयं केतुरुत्पातः । सेतुः बन्धः । हेतुः कारणम् । तन्तुः षट्प्रकृतिः । धातुः श्लेष्मादिः । कशेरुप्रभृतयो नपुंसके भवन्ति । इदं कशेरु भूसम्भवम् । इदं दारु काष्ठम् । जतु लाक्षा । वस्तु वाक्यप्रबन्धहेतुः । मस्तु दधिसम्भवम् । ग्रन्थिप्रस्थौ च पुंसि भवतः । अयं ग्रन्थिः गाण्ठिरिति प्रसिद्धः । प्रस्थः परिमाणम् । इसन्तानामुसन्तानां च घ्यञन्तानां च नपुंसकता स्यात् । इदं सर्पिः घृतम् । हविर्देवान्नम् । बर्हिः पवित्रमित्यादि । इदं वपुः शरीरम् । आयुः जीवितपरिमाणम् । धनुः शस्त्रमित्यादिः । ष्य[घ्य]ञ्ग्रहणेन "वर्णदृढादिभ्यः ष्य[घ्य]ञि"ति गृह्यते । न ब्राह्मणादिभ्यः । सौकुमार्य्यं शौक्ल्यं[क्यं] कार्ष्ण्यं[र्त्स्न्यं] दाक्ष्यमित्यादि ।पुंसि स्त्रियां च पाटलिगोमुष्ट्यशनिबाहुसिन्धुमणयः ।आशीर्धूःपूक्षुत्तृ[तृ]ड्गिरः स्त्रियां मुद्रुषौ च ॥ ४६ ॥

metre not recognised

त्सरुपुं भरुपुं मरुपुं चरुपुं शत्रुपुं तरुपुं मेरुपुं केतुपुं सेतुपुं हेतुपुं तन्तुपुं धातुपुं कशेरुक्ली दारुक्ली जतुक्ली वस्तुक्ली मस्तुक्ली ग्रन्थिपुं प्रस्थपुं सर्पिस्क्ली हविस्क्ली बर्हिस्क्ली वपुस्क्ली आयुस्क्ली धनुस्क्ली सौकुमार्यक्ली शौक्ल्यक्ली कार्ष्ण्यक्ली दाक्ष्यक्ली पाटलिपुंस्त्री गोपुंस्त्री मुष्टिपुंस्त्री अशनिपुंस्त्री बाहुपुंस्त्री सिन्धुपुंस्त्री मणिपुंस्त्री आशिस्स्त्री धुर्स्त्री पुर्स्त्री क्षुध्स्त्री तृष्स्त्री गिर्स्त्री मुद्स्त्री रुष्स्त्री

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.246 · p. 83

महावसस्तूष्णवीर्यो जलशूकरगोमुखौ ।तन्तुर्ग्राहे तथा तन्तुनागः कुत्रापि तन्तुणः ॥ २४६ ॥

अनुष्टुप्

महावसपुं उष्णवीर्यपुं जलशूकरपुं गोमुखपुं तन्तुपुं ग्राहपुं तन्तुनागपुं तन्तुणपुं

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.425 · p. 154

कुविन्दस्तन्तुवायः स्यास्त्रसरः सूत्रवेष्टने ।व्यूतिर्वाणिर्वानदण्डो वेमा सूत्राणि तन्तवः ॥ ४२५ ॥

अनुष्टुप्

कुविन्दपुं तन्तुवायपुं त्रसरपुं सूत्रवेष्टनक्ली व्यूतिस्त्री वाणिस्त्री वानदण्डपुं वेमन्पुं सूत्रक्ली तन्तुपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.1485 · p. 245

सूत्राणि तन्तवश्चैव सूत्रसंज्ञाद्वयं भवेत् ।

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 व (wrong syllable)

सूत्रक्ली तन्तुपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पञ्चेन्द्रियजीवनामानि Suśīlanāmamālā 5.9.2452 · p. 395

ग्राहस्तन्तुस्तथा नागस्तन्तुनागश्च तन्तुणः ।जलसर्पोऽवहारश्च वरुणपाश उच्यते ॥ २४५२ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ण (wrong syllable)

ग्राहपुं तन्तुपुं नागपुं तन्तुनागपुं तन्तुणपुं जलसर्पपुं अवहारपुं वरुणपाशपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश शूद्रवर्गप्रक्लाशः Śabdaratnāvalī 3.8.45 · p. 156

सूत्रं क्लीबे च ना तन्तुः तर्कुः कपालनालिका ।तर्कुशानः झामरः स्यात् तर्कुपीठी च वर्तिनी ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)

सूत्रक्ली तन्तुपुं तर्कुपुं कपालनालिकास्त्री तर्कुशानपुं झामरपुं तर्कुपीठीस्त्री वर्तिनीस्त्री

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि तृतीयः काण्डः Śabdaratnākara 3.342 · p. 216

कुपिन्दोऽपि सूत्रवेष्टे त्रसरस्तसरोऽपि च ।वानदण्डे वेम वेमा तन्तौ स्यात् सूत्रतन्तुवत् ॥ ३४२ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 पि (wrong syllable)

कुपिन्दपुं सूत्रवेष्टपुं त्रसरपुं तसरपुं वानदण्डपुं वेमन्क्ली वेमास्त्री तन्तुपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि चतुर्थः काण्डः Śabdaratnākara 4.369 · p. 248

शालः सालश्च नक्रे तु कुम्भी कुम्भीर इत्यपि ।शङ्खमुखः शङ्कुमुखः, ग्राहे तु तन्तु-तन्तुणौ ॥ ३६९ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

शालपुं सालपुं कुम्भिन्पुं कुम्भीरपुं शङ्खमुखपुं शङ्कुमुखपुं तन्तुपुं तन्तुणपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण पुराध्यायः Śabdaratnākara 2.6.884 · p. 111

वायस्तु तन्तुसंतानो वेमा ना वायदण्डकः ।सूत्राणि तन्तवो द्वौ तु समौ रल्लककम्बलौ ॥ ८८४ ॥

अनुष्टुप्

वायपुं तन्तुसंतानपुं वेमन्पुं वायदण्डकपुं सूत्रक्ली तन्तुपुं रल्लकपुं कम्बलपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश ब्राह्मणाध्यायः Vaijayantī 3.6.87 · p. 90

अग्निष्टोमादयः संस्थाभेदाः सप्तास्य तन्तवः ।सौमिकी दीक्षणीयेष्टिर्दीक्षा तु व्रतसंग्रहः ॥ ८७ ॥

अनुष्टुप्

संस्थाभेदपुं तन्तुपुं सौमिकीस्त्री दीक्षणीयेष्टिस्त्री दीक्षास्त्री व्रतसंग्रहपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश शूद्राध्यायः Vaijayantī 3.9.11 · p. 136

आवर्तनं तु वलनं सूत्राणि नरि तन्तवः ।सौचिकस्तुन्नवायः स्यात्सूचिः सूचा च सीवनी ॥ ११ ॥

अनुष्टुप्

आवर्तनक्ली वलनक्ली सूत्रक्ली तन्तुपुं सौचिकपुं तुन्नवायपुं सूचिस्त्री सूचास्त्री सीवनीस्त्री

genderपुंmasc.

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.511 · p. 86

नान्दीवृक्षाह्वये त्रिस्तु विरलेऽल्पे कृशेऽपि च ।तन्तुस्तु सूत्रे ना यज्ञसंस्थायां चाथ स द्वयोः ॥ ५११ ॥

अनुष्टुप्

meaningsसूत्र यज्ञसंस्था

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.512 · p. 86

एकत्र भेदे भेदानां मण्डल्याह्वयभोगिनाम् ।ग्राहाख्ययादोभेदे च सामभेदे पुनर्नपि ॥ ५१२ ॥

अनुष्टुप्

meaningsमण्डलीभोगिभेद ग्राहाख्ययादोभेद सामभेद

doubtful

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.513 · p. 86

स(र्वन्नि?र्वाग्नि)चित्यायाः पुच्छे पक्ष्याकारस्य वस्तुनः ।छुरिकायां च खड्गादिमुष्टौ चाप्यस्त्रियामथ ॥ ५१३ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

meaningsसर्वाग्निचित्याः पुच्च्छ छुरिक खड्गादिमुष्टि

doubtful

तन्तु as a meaning in nānārtha verses

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) गुणसत्त्वादौ रूपादौ शौर्यादौ तन्तुषु प्रयोगज्ञाः । गुणशब्दं सिञ्जिन्यां प्रयोजयन्त्यप्रधानेऽपि ॥ ८६५ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.865
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) तन्त्रतन्त्रं तन्तुषु मन्त्रेषु सिद्धान्तपरिच्छदप्रधानेषु । उत्साहनसूचनयोः प्रकाशने गन्धनं प्रोक्तम् ॥ ८७० ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.870
कोषकल्पतरु सूत्रसदाप्रदाने च मखेऽथ सूत्रं स्यात्सूचनाग्रंथकतन्तुवाचि । न स्त्री च मित्रं तु युगे न सख्यौ भासां निधौ[47a]पुंसि वदन्ति सन्तः ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.31
नानार्थार्णवसंक्षेप गुणग्रावा शैलशिलाभ्रेषु गुणो मौर्व्यप्रधानयोः । उपकारे सूपकारे तन्तुरज्ज्विन्द्रियेषु च ॥ ४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.47
नानार्थार्णवसंक्षेप ष्ठ्यूमषिद्गो वेश्यापतावुक्तो वेश्याचार्येऽपि कैश्चन । ष्ठ्यूमश्चन्द्रे जले रश्मौ तन्तौ मङ्गल इत्यपि ॥ १२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.124
नानार्थार्णवसंक्षेप ष्ट्यूमकैश्चिदेवेष्यते नान्यैर्लिङ्गं तस्य पुमान् मतः । चन्द्रे रश्मौ तथा तन्तौ मङ्गले चाथ नब्जले ॥ १४३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1439
नानार्थार्णवसंक्षेप सूत्रसूत्रं पुंस्यपि मन्यन्ते लिङ्गशास्त्रकृतो बुधाः । तन्तौ सङ्ग्रहवाक्ये च यज्ञसूत्रेऽप्यथ स्त्रियाम् ॥ १५४३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1543
नानार्थार्णवसंक्षेप स्यूमतन्तौ रश्मौ निशानाथे स्त्री तु दीर्घे स्त्रियां पुनः । सूचिः स्यूतिशलाकायां कवाटस्यार्गलासु च ॥ १५४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1546
नानार्थार्णवसंक्षेप प्रसृतिविज्ञेया चतुराशीतिस्वरे च प्रसृतिः पुनः । तन्तौ वाचि च जाले वा तात्पर्येऽपि च बन्धने ॥ ४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.49
परमानन्दीयनाममाला गुणगौरं च सर्षपे श्वेते किञ्जल्केऽथ गुणो यथा । रूपादावपि शौर्यादौ संध्यादौ तन्तुसूदयोः ॥ १५४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.9.154
शब्दरत्नावली चीनत्रिषु सान्द्रे दृढे पूर्णे निबिडे सम्पुटेऽपि च । चीनो व्रीहिमृगभिदोस्तन्तौ देशेंऽशुके पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.5
शब्दरत्नावली सूत्रस्वरो नासानिलोदात्तध्वनिषड्जादिके पुमान् । सारो मज्जास्थिरांशे च बलेऽप्यतिदृढे पुमान् ॥ विपिनन्याय्यनीरेषु क्लीबलिङ्गं वरे त्रिषु । सान्द्रं स्निग्धे मनोज्ञे च नालवाले नपुंसकम् ॥ सिप्रो निदाघनीरे ना सिप्रा स्त्री सरिदन्तरे । सूत्रन्तु सूजनाग्रन्थे व्यवस्थायाञ्च तन्तुषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.48
शब्दरत्नाकर ऊर्णाऊर्णा तन्तौ भ्रुवोरन्तरावर्तेऽव्यादिलोमसु । ऋतं तथ्ये शिलोञ्छे च ऋतुर्गीष्मादिपुष्पयोः ॥ १८७७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1877
शब्दरत्नाकर गुणगुणो मौर्व्यामप्रधाने नाम्नि सत्त्वादिशौर्ययोः । शब्दार्थवृत्तिमाल्येषु तन्तुरश्मीन्द्रियेषु च ॥ १९०७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1907
त्रिकाण्डशेष सूत्रहलतिग्मकरौ सीरौ सान्द्रं मृदौ घने वने । तन्वादिग्रन्थयोः सूत्रं कारणेऽपि च दृश्यते ॥ ३८० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.380
वैजयन्ती ग्राहगणाः प्रमथसंख्यौघा ग्रावाणौ पर्वतोपलौ । तन्तुनागाग्रहौ ग्राहौ गुल्मो व्यूढा च वाहिनी ॥ १९ ॥ Vaijayantī 6.1.19
वैजयन्ती गुणगण्डो गर्वेऽप्यथार्कादिसत्त्वादानाग्रहा ग्रहाः । गुणस्त्वावृत्तिशब्दादिज्येंद्रियामुख्यतन्तुषु ॥ २० ॥ Vaijayantī 6.1.20
वैजयन्ती ष्ट्यूमष्ट्यूमस्यूमौ जले चन्द्रे तन्तुमंगलरश्मिषु । सम्राजोऽग्नीन्द्रविष्ण्वर्का यश्च स्यान्मण्डलेश्वरः ॥ ६१ ॥ Vaijayantī 6.1.61
वैजयन्ती ऊर्णाऊर्णा भ्रूमध्यगावर्ते तन्तौ मेषादिलोमसु । हिंसाविक्षेपयोः कीर्णिः कीर्तिः पंके यशस्यपि ॥ ६ ॥ Vaijayantī 6.2.6
वैजयन्ती सूत्रस्नानीयेऽभिषवे स्नानं स्थानं स्यादाश्रये स्थितौ । सूत्रं तन्तौ संग्रहोक्तौ सुखमानन्दतोययोः ॥ ३६ ॥ Vaijayantī 6.3.36