गोमुख
gomukhaपुं · masc.In 14 kośas: 22 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
स्याद्गोमुखो महायक्षस्त्रिमुखो यक्षनायकः ॥ ४१ ॥तुम्बरुः कुसुमश्चापि मातङ्गो विजयोऽजितः ।ब्रह्मा यक्षेट् कुमारः षण्मुखपातालकिंनराः ॥ ४२ ॥गरुडो गन्धर्वो यक्षेट् कुबेरो वरुणोऽपि च ।भृकुटिर्गोमेधः पार्श्वो मातङ्गोऽर्हदुपासकाः ॥ ४३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 न्ध (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 मे (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नक्रः कुम्भीर आलास्यः कुम्भी महामुखोऽपि च ।तालुजिह्वः शङ्खमुखो गोमुखो जलसूकरः ॥ १३४९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सन्धिः सुरङ्गा खानिः स्त्री सन्धिवेलाथ तद्भिदः ।श्रीवत्सगोमुखाद्याः स्युः क्लीबे स्तैन्यं तु चौरिका ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भणितं स्यादाच्छुरितं गोमुखं तूपलेपनम् ।वर्द्धापनार्थं यत्पूर्णपात्रं पूर्णानकं च तत् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
सूत्रकोणो डमरुको मड्डुः पणीय(?)वाद्यकम् ।डिण्डिमः क्षुद्रपटहो गोमुखो गोमुखाकृतिः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्रूरं जलचरं सत्त्वं यादोऽन्त्ये मालवः पुमान् ।यादोज्वरस्त्विन्द्रमदः शुण्डा तु जलहस्तिनी ॥कुम्भी कुम्भीर आलास्यो नक्रः स्याज्जलशूकरः ।महामुखो गोमुखश्च शङ्खास्यस्तालुजिह्वकः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिष्वावसथिको ह्यावसतिकान्तिकवासिनि ।स्त्रियां त्वावसथक्युक्ता गोमुखं कुटिलं गृहम् ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चतुःशतग्राममध्ये महीयान्ग्राम उच्यते ।ग्रामेवासो ग्रामवासो ग्रामेवास्यादयस्तथा ।दर्दुरो ग्रामजालं स्याद्गोमुखं तु विलेपनम् ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
स्याद्गोमुखं तोमरबाणयोस्तुकोशप्रवीणैर्विशिखः प्रदिष्टः ।रथ्याखनित्रीनलिकासु तु स्त्रीमयूखमर्च्चिःकरभासु चाहुः ॥ ८३ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
महावसस्तूष्णवीर्यो जलशूकरगोमुखौ ।तन्तुर्ग्राहे तथा तन्तुनागः कुत्रापि तन्तुणः ॥ २४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्परेष्टिः शतधृतिर्हेमाङ्गो द्रुघणोऽपि च ।अक्षरः करणं प्राणो विराड्गोपतिगोमुखौ ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोमुखश्च महायक्षस्रिमुखो यक्षराट् ततः ।तुम्बुरुः कुसुमो यक्षो मातङ्गोऽविजयो जितः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आलास्यो गोमुखो नक्रो कुम्भी च जलसूकरः ॥ २४४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
नाटके तु महारूपं गोमुखन्तूपलेपने ।अथ वाङ्मयभेदाः स्युश्चम्पूराख्यायिका कथा ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नागोऽथ नक्रः कुम्भीरः कुम्भी गोमुख इत्यपि ।जले भ्रमन्ति ये शीघ्रं कीटास्ते जलजालिकाः ॥ ३४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भम्भा पविका तिमिला ढक्का धक्का च धक्कुली झक्का ।पट्टवाद्यं च शृङ्गं च गोमुखं काहली द्वयोः ॥ ९४३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
देवार्थो देवरथः तार्क्ष्यः पुष्परथ इत्युभौ शौरेः ।कर्णीरथः प्रवहणं डयने भेदे तु गोमुखप्रमुखाः ॥ १३१४ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
-----------------------------------स्मृतिः पञ्चान्तकः शार्ङ्गी गणेशो मणिबन्धगः ।गोमुखो गजकुम्भश्च ग-कारः सिंहसंज्ञकः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सिंहः पञ्चान्तकः शार्ङ्गी गोमुखः शूर्पकर्णकः ।गजकुम्भः स्मृतिः खान्तो ग-कारो मणिबन्धनः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काव्यचोरश्चन्द्ररेणुः कुड्यच्छेद्यं तु खानिकम् ।सन्धिः सुरङ्का तद्भेदाः श्रीवत्सगोमुखादयः ॥ ९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 त्स (wrong syllable)
genderपुंmasc.
छेकोक्तिर्वक्रभनितं गोमुखं तूपलेपनम् ।हार्षायणाप्तं यत्पूर्णपात्रं पूर्णानकं च तत् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नक्रे तु कुंभी कुंभीरो गोमुखश्च महामुखः ।तालुजिह्मः शंखमुख आलास्यस्त्वंबुसूकरः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शं (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वृजिनः केशेऽप्युक्तः स्थाणुः कीलेऽपि कुञ्जरे नागः ।गञ्जो भाण्डागारे गोमुखमुपलेपनेऽपि स्यात् ॥ ७९७ ॥
metre not recognised
meaningsउपलेपन
विशिखा खनित्री रथ्या विशिखो बाण उच्यते ।गोमुखं वाद्यभाण्डे स्यात्तथा गोमयलेपने ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 नि (wrong syllable)
तार्क्ष्यात्मजे स्यात्सुमुखोऽहिभेदेविज्ञे च वाचाटफणीन्द्रयोस्तु ।स्याद्दुर्मुखो मर्कटकेऽथ वाद्य-भाण्डे ऽनृजौ धाम्न्यनुलेपने च ॥ ८२ ॥
इन्द्रवज्रा
doubtful
ब्रूते तु कुटिलागारे रभसः शब्दवित्तमः ।द्वयोस्तु नक्रेऽथ पुमान् गोकर्णोऽनामया सह ॥ ६८५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
गोमुखं वाद्यभाण्डे च लेपने कुटिले गृहे ।पुमान् महेश्वरगणान्तरि(?) मातलिपुत्रयोः ॥
अनुष्टुप्
इन्दुलेखा गुडूच्यां च पूः सुखं स्वर्न्नभश्च खम् ।गोमुखं लेपने वाद्यभाण्डे सर्पेऽपि दुर्मुखः ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
गोमुख as a meaning in nānārtha verses
- तन्त्राभिधान गमणिबन्धस्थितः सिंहः पञ्चान्तक-गणेश्वरौ । गोमुखो गजकुम्भश्च हलीशश्च गजाननः ॥ २० ॥ Tantrābhidhāna 6.20