कच्छप
kacchapaपुं · masc.In 18 kośas: 28 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 16 as a meaning of another word.
महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ १९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कच्छपः कमठः कूर्मः क्रोडपादश्चतुर्गतिः ।पञ्चाङ्गगुप्तदौलेयौ जीवथः कच्छपी दुली ॥ १३५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निधिर्ना शेवधिर्भेदाः पद्मशङ्खादयो निधेः ॥महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्कुलीरः कर्कटकः कूर्मे कमठकच्छपौ ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अन्तर्जलचरं सत्त्वं क्रूरं यादोऽभिधीयते ।अवहारः स्मृतो ग्राहः कुम्भीरो नक्र उच्यते ।कच्छपः कमठः कूर्मस्तद्भार्या च डुली स्मृता ॥ ६५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गजपादः कच्छपश्च कूर्मः कमठ इत्यपि ।मकरः शिंशुमारख महामुख इतीर्यते ॥ ११० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 7 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कच्छपः कमठः कूर्मः क्रोडाङ्घ्रिः पञ्चगुप्तकः ।मण्डूको दर्दुरो भेको वर्षाभूर्दर्दुरः प्लवः ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्कन्दनाश्च वितुण्डाश्च विपुलाश्चाथ गुह्यकाः ।महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकर-कच्छपौ ।मुकुन्द-कुन्द-नीलाश्च खर्व्वश्च निधयो नव ॥ १७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कमको(ठो?)ऽस्त्री कच्छपः स्याद्धालाङ्गो नरि जीवयः (?) ।दुलिर्दुली कच्छपी च कर्कटी माघमा भवेत् ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सतृणाभ्यवहारी तु रभसः शबले त्रिषु ।कर्वरी तु स्त्रियां भूमौ शिवायां चाथ कच्छपः ॥ ३८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
महापद्मः पद्मनामा शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दो नीलकुन्दौ च चर्चाश्च नवमो मतः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आलास्यनक्रकुम्भीरा जलजो नकुलो वसी ।चतुर्गतिः क्रोडपदः कमठे कू[46]र्मकच्छपौ ॥ २४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जलधनौ तु कालिन्दी स्पर्शनो जलमानुषे ।कुलीरे स्यात्कर्कटकः कूर्मे कमठकच्छपौ ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ध (wrong syllable)
genderपुंmasc.
निर्निमेषोऽण्डजः प्रोष्ठः शफरः शकुलः कजः ।कच्छपः कमठो लोष्टो मण्डूको वारिवालकः ॥ २९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कच्छपः कमठः कूर्मो दौलेयः कमठी दुलिः ।यादांसि जलजीवाः स्युस्ते नक्रमकरादयः ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महापद्मस्तथा पद्मः शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दौ नीलश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महापद्मस्तथा पद्मः शङ्खमकरकच्छपाः ॥ २२६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
उहारः कच्छपः कूर्मः कमठो जीवथस्तथा ।क्रोडपादश्च दौलेयश्चतुर्गतिस्तथैव च ॥ २४५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शेवधिर्ना निधिः पुंसि निधानन्तु नपुंसकम् ।पद्म-शङ्खौ महापद्म-मकरौ खर्व-कच्छपौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात् पञ्चगुप्तः क्रोडाङ्घ्रिः (क्रोडाङ्गः) कूर्मः कमठकच्छपौ ।अथ ग्राहो नक्रराजस्त्ववहारोऽवहारकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सैव वस्वौकसारा स्यात्समानौ निधिशेवधी ।शङ्खः पद्मो महापद्मः कच्छपो मकरो वरः ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षुद्रशङ्खाः शङ्खनखाः शम्बूकास्त्वम्बुशुक्तयः ।मुक्तास्फोटस्तु शुक्तिः स्त्री कूर्मः कमठकच्छपौ ॥ ३३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पद्मोऽस्त्रियां महापद्मः शङ्खो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्री पद्मो महापद्मः शंखो मकरकच्छपौ ।मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वाः स्युर्निधयो नव ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्यङ्गस्तु नन्दको भेको गूढवर्चाः क्षतालयः ।कोकोजिह्वोऽथ पञ्चाङ्गगुप्ते क्रोडांघ्रिकच्छपौ ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निधानं गूढकोशो ना निधिः शेवधिरस्त्रियाम् ।भेदाः पद्मो महापद्मः शंखो मकरकच्छपौ ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कूर्मः कच्छप ओहारः पंचगूढश्चतुर्गतिः ।गुहाशयः स्तूपपृष्ठः कश्यपो जीवथो भृथः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्रान्तौ च पक्षे च विकल्पमाहु-र्मल्लस्य बन्धान्तरके तु कूर्मे ।स्यात्कच्छपः स्त्री तु डुलौ च वीणा-भेदे तथा स्यात्पिटिकान्तरेऽपि ।कलाप उक्तो हरिभूषणे नातूणीरसंघातकवत्सरेषु ॥ १६ ॥
इन्द्रवज्राtwo metres in one verse
आक्षेपो भर्त्सनाकृष्टिकाव्यालङ्कारणेषु च ।उडुपन्तु प्लवे न स्त्री पुमान् हिमकरे भवेत् ॥उलपोऽस्त्री तु गुल्मिन्यां तृणभेदे भवेत्पुमान् ।कच्छपो निधिभित्कूर्ममल्लबन्धान्तरेषु च ॥
अनुष्टुप्
कच्छप as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश भालाङ्कभालाङ्कः करपत्रे स्याच्छाकभेदे च रोहिते । सर्वलक्षणसंपूर्णपूरुषे कच्छपे हरे ॥ Dharaṇikośa 1.3.5
- धरणिकोश कमठकमठः कच्छपे प्रोक्तः शल्लकीभाण्डभेदयोः । जरठः कठिने ख्यातो जरठी पाण्डुका च गौः ॥ Dharaṇikośa 11.2.6
- कोषकल्पतरु लञ्जकोषालये त्रिष्वपि पुंसि षण्ढे कुञ्जो निकुञ्जे करिदन्तहन्वोः । लञ्जो भवेत्कच्छपदार्थको ना- थोर्जा मदोत्साहबलाभिधाने ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 6.7.28
- कोषकल्पतरु पीवरछत्वरो मन्दिरे स्यान्निकुञ्जे तथा- ऽथेत्वरो दुर्विधे नीचके चाध्वगे । क्रूरकर्मण्यपि प्रोच्यते वाच्यव- त्पीवरः कच्छपे वारिधौ पीव्नि च ॥ ३० ॥ Koṣakalpataru 6.27.30
- नानार्थार्णवसंक्षेप कूर्मउष्णे च कठिने च स्यात् पूगवृक्षे स्त्रियां तु सा । बदरीकण्टकार्योः क्ली त्वस्थ्नि कूर्मस्तु कच्छपे ॥ २६० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.260
- नानार्थार्णवसंक्षेप उन्मदउन्मदस्तु पुमाञ्छूर्पे कच्छपे तु द्वयोरयम् । उत्सृष्टस्त्रिषु दत्ते स्यात् त्यक्ते चाथ नृलिङ्गकः ॥ २६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.265
- नानार्थार्णवसंक्षेप कश्यपना द्वे तु कच्छपे त्रिस्तु मद्यपे कम्बलस्तु ना । कस्मिंश्चित् पार्वतीभक्ते रभसस्तूक्तवानमुम् ॥ ३८६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.386
- नानार्थार्णवसंक्षेप कमठरभसो गुडशर्कारेत्यमुमर्थमभाषत । कमठः कच्छपे द्विः स्याद् वामने भेद्यलिङ्गकम् ॥ ३९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.392
- नानार्थार्णवसंक्षेप भालाङ्कमहालक्षणसम्पन्नपुरुषे रोहिते च ना । कच्छपे तु द्वयोस्त्रिस्तु रोहिते गुणिनि स्मृतः ॥ १२९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1291
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रतिहारअथ प्रतिक्रियामात्रे प्रतीकारो(पि ? हि) भूभुजाम् । वैरनिर्यातने चापि प्रतिहारस्तु कच्छपे ॥ ७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.74
- परमानन्दीयनाममाला कमठकच्छपे भाण्डभेदेऽथ कदली न्यङ्कुमोचयोः । कान्तारं विपिने विघ्ने दुर्गमार्गेक्षुभेदयोः ॥ १३१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.131
- शब्दरत्नावली भालाङ्कभ्रामकः फेरवे धूर्ते सूर्यावर्तेऽश्मभेदके । भालाङ्कः कच्छपे रुद्रे शाकभेदे च रोहिते ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.115
- शब्दरत्नावली कमठअम्बष्ठा यूथिका केशी पाठाम्ललीनिकासु च । कमठः कच्छपे वंशे क्लीबं भाण्डविशेषके ॥ कनिष्टाङ्गुलिभेदेऽतियुवात्यल्पानुजेषु ना । जरठः कठिने पाण्डौ जीर्णे तु वाच्यलिङ्गकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.10
- शब्दरत्नावली पञ्चगुप्तपरिस्तुता स्याद्वारुण्यां स्त्रियां स्यन्देऽभिधेयवत् । पञ्चगुप्तः कच्छपे स्याच्चार्वाकदर्शने पुमान् ॥ प्रजापतिर्ना भूपाले दक्षादौ च विधातरि । प्रतिपत्तिश्च संप्राप्तौ प्रबोधे गोरवेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.168
- त्रिकाण्डशेष पञ्चगुप्तप्राप्ते ज्ञाते परिगतं प्रपातौ भृगुनिर्झरौ । लोकायते कच्छपे च पञ्चगुप्तः स्मृतो बुधैः ॥ १७१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.171
- वैजयन्ती कमठभिक्षापात्रे तु कमठं कमठौ खर्वकच्छपौ । अस्त्री कशिपु शय्यायां वस्त्रेऽन्ने तद्द्वयेऽपि च ॥ २० ॥ Vaijayantī 7.5.20