त्रिवर्ग
trivargaपुं · masc.In 12 kośas: 13 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
त्रिवर्गा धर्मकामार्थाश्चतुर्वर्गः समोक्षकाः ।बलतूर्याश्चतुर्भद्रं प्रमादोऽनवधानता ॥ १३८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
क्षयः स्थानं च वृद्धिश्च त्रिवर्गो नीतिवेदिनाम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यत्यासने ब्रुसीब्रुष्यौ वृषी वृषिः स्त्रियामिमाः ।त्रिवर्गो धर्मकामार्थैश्चतुर्वर्गः समोक्षकः ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अथ स्युः शक्तयस्तिस्रः प्रभावोत्साहमन्त्रजाः ।क्षयः स्थानं च वृद्धिश्च त्रिवर्गो नीतिवेदिनाम् ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उदयश्च त्रिवर्गश्च शान्ति स्त्री स्याद्दमो नरि ।मन्त्री पुरोधाः सेनानीर्द्वास्थोन्तर्वेशिकस्तथा ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
[4a] चतुर्वर्गो मोक्षधर्मकामार्थैस्तैस्त्वमोक्षकैः ।त्रिवर्गोऽथ चतुर्भद्रं तुर्यमत्र बलं यदि ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षयः स्थानं च वृद्धिश्च त्रिवर्गो नीतिवेदिनाम् ।स प्रतापः प्रभावश्च यत्तेजः कोशदण्डजम् ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिचतुर्वर्गनाम्ना स्यादुपाधिर्धर्मचिन्तनम् ।त्रिवर्गो धर्मकामार्थाश्चतुर्वर्गाः समीक्षकाः ॥ २५११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धर्मार्थकाममोक्षैश्चतुर्वगी निगद्यते ।चतुर्भद्रं सवीर्यैस्तैस्त्रिवर्गो मोक्षहीनकः ।वरस्यैव वयस्या ये ते हि जन्याः समीरिताः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वृद्धिस्थानं क्षयश्चेति त्रिवर्गोनीतिवेदिनम् ।इतरेषान्तु धमार्थकामैरप्यभिधीयते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ध (wrong syllable)
genderपुंmasc.
लेखकमाहुः स्त्री लिपिरपि लिबिरालिखितवर्णविन्यासे ।त्रिभिर्धर्मार्थकामैः स्यात् त्रिवर्गस्तैः समोक्षकैः ॥ १२६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
दीर्घदर्शी दूरदर्शी लब्धवर्णो मनीष्यपि ।त्रिवर्गो धर्मकामार्थाश्चतुर्वर्गः समोक्षकाः ॥ २३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिवर्गो धर्मकामार्थे वृद्धिस्थान[17]क्षयेऽपि च ।रजःसत्त्वतमःसु स्यात्त्रिफलायां कटुत्रिके ॥
अनुष्टुप्
धर्मार्थकाम-त्रिफला-कटुत्रय-वृद्धिक्षयस्थानगुणत्रयेषु तु ।त्रिवर्ग उक्तोऽप्यथ तातगुर्भवे-त्पितुर्हिते क्षु[264b]द्रपितर्यपीरितः ॥ १८ ॥
इन्द्रवंशाmetre not read in every line
त्रिवर्गो धर्मकामार्थत्रयेऽप्योषे फलत्रिके ।स्थितिवृद्धिक्षये राज्ञां त्रयाणां वर्ग एव च ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
तातगुः स्यात् क्षुद्रताते जनकस्य हिते त्रिषु ।त्रिवर्गः त्रिफलावृद्धिस्यानक्षयकत्रिके ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
सुनीतौ धर्मकामार्थे सत्त्वरजस्तमस्यपि ।तुरङ्गी चाश्वगन्धायां तुरङ्गो हयचित्तयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable)
doubtful
त्रिवर्गस्त्रिफला व्योषं स्थितिवृद्धिक्षया अपि ।तमोनुदोऽग्निचन्द्रार्कास्तक्षकौ नागवर्धकी ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
त्रिवर्ग as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु श्रीस्रुस्तु स्रुवे निर्झरवाचकोऽपि द्रूः कामरूपिण्यपि काञ्चने च । श्रीरिन्दिरावेषसरस्वतीषु संपत्तिशोभारचनात्रिवर्गे ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.95
- शब्दरत्नावली श्रीरः कामवह्नौ च रुः शब्दे रा धने पुमान् । री गतौ स्त्री च रा दाने काञ्चनेऽपि च कुत्रचित् । श्रीः शोभा भारती वेशरचना भूतिवृद्धिषु । विधात्रिवर्गसम्पत्तिलक्ष्मीषु सरलद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.1
- उत्पलिनी श्रीलक्ष्मीसरस्वतीधीत्रिवर्गसम्पद्विभूतिशोभासु । उपकरणवेषरचनाविधासु च श्रीरिति प्रथिता ॥ ६३ ॥ Utpalinī 63