वर्ग
vargaपुं · masc.In 14 kośas: 20 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
सर्गो वर्गः परिच्छेदो द्योताध्यायाङ्कसंग्रहाः ।उल्लासः परिवर्त्तश्च पटलः काण्डमस्त्रियाम् ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपाङ्गमङ्गवेगानां वर्गस्यार्घाघयोरपि ।गञ्चपुच्छगच्छपिच्छकलिञ्जपुञ्जयोरपि ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
त्रिष्वार्थिकं तथार्थ्यं च भवेदर्थान्वितं हि यत् ।* * * * * * * * वर्णोऽस्त्र्यक्षरमन्तिमे ।अचः स्वरा व्यञ्जनं हल् वर्गाः स्पर्शास्तथोहितः ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
ग्रामो विषयशब्दास्त्रभूतेन्द्रियगुणोत्तरः ।वृन्दभेदाः समैर्वर्गः संघ-सार्थौ तु जन्तुभिः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूगः परागोऽपि समस्तरङ्गोवर्गोऽर्घ ओघः कथितोऽत्र मञ्चः ॥ १२ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंmasc.
ओघो वर्गश्च सन्तानः काव्यमेव कविस्थितिः ।हंसो मरालश्चक्राङ्गः हंसवाहः सनातनः ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्राणिनां संघसार्थौ तु निकायस्तुल्यधर्मिणाम् ।सजातीनां कुलं चैव वर्गः स्यात्सदृशां पुनः ॥ ३०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तमङ्गापाङ्गवर्गौघखगार्घाः पुच्छगच्छकौ ।मुञ्जपुञ्जावटाः पट्टकोष्ठौ पिच्छौजवाजकाः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पेटिका चक्रकं चैव वितानं मण्डलं तथा ।मार्गजन्तुव्रजे सार्थो वर्गोऽभिन्नकदम्बके ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राशिः पुञ्जोत्करौ कूटं जातं यूथं भरः कुलम् ।ग्रामो वर्गः समाहारो निकायो निचयोऽपि च ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वर्गस्तु सदृशां ज्ञेयो जडचेतनयोर्द्वयोः ।स्कन्धस्तु समुदायो वै नरकुञ्जरवाजिनाम् ॥ २५६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वर्गः समानार्थगणैर्घटासार्थो तु जन्तुभिः ।कुलं सजातीयगणैः यूथं तिर्यग्गणैरपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्गोद्यतपरिच्छेदपटलाध्यायसंग्रहाः ।उल्लासः परिवर्तश्च वर्गाङ्ककाण्डमस्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ङ्क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तिरश्चां तु कुलं यूथमस्त्रियामथ जन्तुभिः ।सजातीयैः सार्थवर्गौ कूटोऽस्त्री राशिरुत्करः ॥ ८३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तर्कसंपर्कगल्वर्कालर्कोदर्कार्कमर्कटाः ।भर्गगर्गस्वर्गवर्गसर्गपुत्स(द्ग)लमुद्गराः ।दारबल्बजलाजायु(सु?)प्राणाः पुंसि च भूम्नि च ॥ २३२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सन्दानमनिरुद्धं च प्रकीर्णं गुत्सकस्तथा ।सर्गो वर्गः परिच्छेदोद्घाताध्यायाङ्कसङ्ग्रहाः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बृन्दे तिरश्चां यूथोऽस्त्री निकायस्तु सधर्मणाम् ।संघसार्थौ तु जन्तूनां वर्गस्तु सदृशां गणे ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कला गणनसंख्याने हननं ताडनं समे ।वर्गस्तावत्कृतिश्चेति तावत्कृत्वः कृतेर्द्वयम् ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तावत्कृत्वः कृतौ चाथ व(र्णो?र्णुः) जनपदान्तरे ।वेदे नदविशेषे च सहस्रकिरणेऽपि च ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsकृतु
वर्ग as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् काण्डकाण्डोऽस्त्री दण्डबाणार्ववर्गावसरवारिषु ॥ ४३ ॥ Amarakośa 3.3.43
- कोषकल्पतरु काण्डत्रय्यां मुण्डित ओषधौ तु वनिता मत्ते तु शौण्डोऽन्यवत् स्याच्चव्याकणयोः स्त्रियामथ शरे नीरे तरुस्कन्धके । स्तम्बे चावसरे रहस्यपि मितौ वर्गे च काण्डोऽस्त्रियां निन्द्ये च त्रिषु भाण्डमत्र वणिजां मूले धने भूषणे ॥ ७९ ॥ Koṣakalpataru 6.12.79
- कोषकल्पतरु व्रज्याव्रज्या भवेत्पर्यटने च वर्गे स्यात्प्रस्थितौ, तल्पगता तु शय्या । शब्दस्य गुम्फेऽथ कुमारिकायां कन्या च नार्यौषधिराशिषु स्यात् ॥ ५० ॥ Koṣakalpataru 6.26.50
- कोषकल्पतरु वंशपशुर्मृगादौ प्रमथे च मेषे तिर्यक्षु सर्वेष्वसुमत्सु पुंसि । वेषोऽपि दुःखव्यवसाययोस्तु क्लेशोऽपि रागादिषु संप्रदिष्टः । वंशस्तु पृष्ठावयवे च वेणौ कुले च वर्गेऽप्यथ दंश आद्ये ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.30.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्रज्यारन्ध्रे मेदसि च व्रज्या वर्गे पर्यटने गतौ । वलिर्जठररेखायां जराप्रशिथिलत्वचि ॥ ९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.94
- नानार्थार्णवसंक्षेप काण्डक्ली तु ताम्रेऽथ काण्डोऽस्त्री दण्डे नाले जले शरे । शक्तिसंज्ञबले वर्गे स्तम्बेऽध्याये च कुत्सिते ॥ १९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.190
- नानार्थार्णवसंक्षेप त्रिवर्गत्रिवर्गो धर्मकामार्थत्रयेऽप्योषे फलत्रिके । स्थितिवृद्धिक्षये राज्ञां त्रयाणां वर्ग एव च ॥ ९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.94
- परमानन्दीयनाममाला काण्डकर्णोऽर्कजे श्रुतौ काञ्ची रक्तिका मेखला पुरी । काण्डो नालेऽधमे बाणे स्तम्बे वर्गे जलेऽपि च ॥ ९९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.99
- परमानन्दीयनाममाला सर्गसर्गो वर्गे स्वभावे च निर्माणोत्साहयोरपि । सत्त्वं गुणान्तरे जीवे क्रियाकारस्वभावयोः ॥ ३६४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.364
- शब्दरत्नावली व्रज्यालयः सङ्गीतसाम्ये स्यात्संश्लेषणविनाशयोः । लक्ष्यं शरव्ये क्लीबं स्यादपदेशेऽपि कीर्त्यते ॥ व्रज्या पर्यटने वर्गे प्रस्थाने संगतेऽपि च । वाच्यं हीने कुत्सिते स्याद्वचनार्हे तु वाच्यवत् ॥ वन्या वनाम्बुसन्दोहे वन्यं बनभवे त्रिषु । विन्ध्यो व्याधाचलभिदोर्विन्ध्याचलवलीद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.30
- शब्दरत्नावली वंशपांशुर्धूलिषु शय्यासु चिरसञ्चितगोमये । पशुर्मृगादौ प्रमथे देवे च प्राणिमात्रके ॥ पशुसन्दर्शनेऽपि स्यादव्ययं पश्वेति स्मृतम् । पशो ना बन्धने शस्त्रे छात्राद्यन्तश्च निन्दिते ॥ कर्णान्तः शोभनार्थे च केशान्तः संहतार्थके । पेशी स्त्री मांसपिण्ड्याञ्च मांसीखड्गपिधानयोः ॥ अण्डभेदे नदीभेदे पिशाचीराक्षसीभिदोः । वंशः कुले च पृष्ठांशे वर्गतेजनयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.9
- शब्दरत्नाकर काण्डपेषणे रजसि क्षोदः क्षारस्तु गुडभस्मनोः । काण्डोऽस्त्री दण्डवर्गेषुनालावसरवारिषु ॥ १८८७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1887
- त्रिकाण्डशेष व्रज्यालयो युक्ते च लभ्यं स्याद्विषयौ देशगोचरौ । वर्गप्रस्थानयोर्व्रज्या वदान्यस्त्यागवान् सुवाक् ॥ ३२१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.321
- त्रिकाण्डशेष वंशवंशो वर्गे च पृष्ठांशे वेशो वेश्यागृहेऽपि च । आयत्तत्वाप्रभुत्वे द्वे वशः परवशे त्रिषु ॥ ४३३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.433
- वैजयन्ती काण्डकांस्यं कंसोऽस्त्रियां पानपात्रे तैजस आढके । काण्डोऽस्त्रीषौ बले नाले गर्ह्येऽवसरवर्गयोः ॥ ११ ॥ Vaijayantī 6.5.11